وتكەن عاسىردىڭ 1975 جىلى سالىنعان الىپ سۋ قويماسى ەكى جاقتى بىردەي سۋمەن قامتىپ وتىرعانمەن, مۇنىڭ قاۋىپتى جاعى دا جوق ەمەس. راسىندا دا تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزى, تىلسىم قۇبىلىسى ءاربىر مەزگىل سايىن تۇرعىنداردى بەيجاي قالدىرمايتىنى انىق. وعان قوسا اتالعان سۋ قويماسىنان بەرى قاراي كوپ مولشەردە سۋ تۇسكەن جاعدايدا حالىقتى ءبىراز ابىگەرگە سالاتىنى بەلگىلى. بيىلدىڭ وزىندە عانا سەكۋندىنا 150 تەكشە مەتر سۋ ءتۇسۋى سالدارىنان وڭىردەگى بىرقاتار وزەندەر مەن كولدەر ارناسىنان تاسىپ, توتەنشە جاعداي ورىن العان بولاتىن.
ماسەلەن, كوكتەم مەزگىلىندە جۋالى اۋدانىنداعى تەرىس-اششىبۇلاق جانە جامبىل اۋدانىنداعى اسا وزەندەرى تاسىپ, ءتىپتى وزەن جاعالاۋلارىن شايىپ جىبەرۋمەن قاتار, جامبىل اۋدانىنىڭ اسا جانە جۋالى اۋدانىنىڭ نۇرلىكەنت اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىنا دا قاۋىپ توندىرگەن ەدى. بۇل ورايدا تاسقىن سۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن تالاس, اسا وزەندەرىنىڭ جاعالاۋىن نىعايتۋ بويىنشا ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس, بيىل بىرقاتار جۇمىس جۇرگىزىلدى.
جالپى, جىل سايىن قىرعىزستاننان سۋ الۋ – جامبىلدىقتار ءۇشىن ۇلكەن ماسەلە. جامبىل وبلىسى نەگىزىنەن ەگىستىك القاپتارىنا سۋدى كورشى ەلدەن الادى. شابىندىقتاردان مول تابيعي ءشوپ الۋ دا سۋدىڭ دەڭگەيىنە بايلانىستى. سول ءۇشىن جىل سايىن وبلىس اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ كورشى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ تالاس وبلىسىنا بارىپ, ءتيىستى باسشىلارمەن سۋ ماسەلەسىنە بايلانىستى كەلىسسوز جۇرگىزىپ قايتادى. الايدا سۋدىڭ بىردە كوپ, بىردە از بەرىلۋى ەلدى اۋرە-سارساڭعا ءتۇسىرىپ جۇرگەنى دە شىندىق. جۋىردا عانا كورشىلەر سەكۋندىنا 120 تەكشە مەتر سۋ بەرەمىز دەپ ەلدى تاعى ءبىر ابىگەرگە سالعان. دەسە دە مۇنىڭ وزىندىك سەبەبى بار ەكەن.
قىرعىز جەرىندە ورنالاسقان كيروۆ سۋ قويماسىنىڭ كونۋس جاپقىشىن جوندەۋ قاجەت. بىراق ولار قويمانىڭ كونۋس جاپقىشىن قاشان جوندەيتىنى بەلگىسىز. سول ءۇشىن قىرعىز جاعى بەرى قاراي اۋەلگىدە سۋدى كوپ جىبەرىپ, كەيىننەن بيىلعىداي جاعداي ورىن الماس ءۇشىن دەر كەزىندە توقتاتتى. قازاقستان جىل سايىن كيروۆ سۋ قويماسىنان جالپى 808 ميلليون تەكشە مەتر سۋ الادى. سۋ قويماسىنان ءبىرىنشى بولىپ تاراز قالاسى مەن جامبىل, بايزاق, ودان ءارى تالاس جانە سارىسۋ اۋداندارىنا سۋ كەلەدى. بۇگىندە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ تالاس وبلىسىنداعى كيروۆ سۋ قويماسىنان جامبىل وبلىسىنا ءتيىستى مولشەرمەن سۋ جىبەرىلە باستادى.
سونداي-اق «قازسۋشار» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنى جامبىل وبلىستىق فيليالى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى عاليا زارۋباەۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا كيروۆ سۋ قويماسىنان كەلەر قاۋىپ جوق. سۋ ارناسىنان اسپاي, كەمەرىنەن توگىلمەي ءبىر دەممەن جىبەرىلۋ ۇستىندە. «كيروۆ سۋ قويماسىنان تالاس سۋ تورابى سەكۋندىنا 264 تەكشە مەتر سۋدى قابىلداپ الا الادى. ال قىرعىز جاعى ءارى كەتسە ساعاتىنا 100 تەكشە مەتر سۋ جىبەرەمىز دەپ وتىر», دەيدى ول. سونداي-اق عاليا عابباسقىزىنىڭ ايتۋىنشا, «قازسۋشار» مەكەمەسى شۋ-تالاس باسسەيندىك ينسپەكتسياسىمەن بىرلەسىپ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا سۋ قويماسىنىڭ كونۋس جاپقىشىن قاشان جوندەيتىنىن انىقتاۋ ماقساتىندا حات جىبەرگەن ەكەن. «الايدا وتكەن جۇما كۇنى جىبەرىلگەن حاتقا ءالى جاۋاپ جوق», دەيدى ول.
ماسەلەن, قىرعىز جاعى 18 قازان كۇنى سەكۋندىنا 50 تەكشە مەتر سۋ جىبەرگەن بولسا, كەلەسى كۇنى سۋ كولەمى 60 تەكشە مەترگە كوبەيگەن. ەگەر ولار سەكۋندىنا 100 تەكشە مەتر سۋ جىبەرەتىن بولسا, سۋ قويماسىنداعى سۋدى ءبىر تاۋلىكتە جىبەرىپ بىتەدى ەكەن. سونداي-اق بيىلعى جىلى كيروۆ سۋ قويماسىنان 660 ميلليون تەكشە مەتر سۋ الۋ كەلىسىلىپتى. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى شۋ-تالاس باسسەيندىك ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىسى جۇمابەك مۇحاتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر كيروۆ سۋ قويماسىنان بىزگە سەكۋندىنا 30 تەكشە مەتر سۋ ءتۇسىپ وتىر. «بۇل بۇگىنگى تاڭدا ەكى ەل اراسىنداعى سۋ ماسەلەسىنە بايلانىستى تۇراقتىلىقتى كورسەتەدى», دەيدى ينسپەكتسيا باسشىسى.
سونىمەن قاتار جىل سايىن قىرعىزستانمەن كەلىسىم كەستە ارقىلى جاسالادى. كيروۆ سۋ قويماسىنداعى سۋدىڭ 12 پايىزىن قىرعىزستان جاعى, ال قالعانىن قازاقستان پايدالانىپ كەلەدى ەكەن. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, كيروۆ سۋ قويماسىن جوندەۋ ءۇشىن قازاقستان جاعىنان اقشا بولىنەدى. بىراق سۋ قويماسىنىڭ كونۋس جاپقىشى قاشان, قاي ۋاقىتتا جوندەلەتىنى تەك كورشىلەرگە عانا ايان.
ماسەلەن, شۋ اۋدانىندا ورنالاسقان تاسوتكەل سۋ قويماسى جىل سايىن 620 ميلليون تەكشە مەتر سۋ جيناي الادى. ال قورداي اۋدانىنداعى قاقپاتاس سۋ قويماسى 10,5 ميلليون جانە قاراقوڭىز سۋ قويماسى 8,5 ميلليون تەكشە مەتر سۋ جيناۋعا قاۋقارلى. بىراق عاليا زارۋباەۆا اۋداندار مەن ەلدى مەكەندەرگە قازىرگى تاڭدا سۋ تەك سۇرانىس ارقىلى عانا بەرىلىپ وتىرعانىن ايتادى. سوندىقتان سۋ قويماسىنىڭ كونۋس جاپقىشىن جوندەۋ ءۇشىن عانا سۋدى مولشەرىنەن كوپ بوساتىپ جىبەرمەسە, ازىرگە جاعداي تۇراقتى.
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
