جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكا – حالىق يگىلىگىنە
«نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ سوڭعى توعىز ايىنداعى كورسەتكىشتەرمەن تانىستىرعان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك باعدارلاما شەڭبەرىندە 10 ميلليون شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى. باسپانا قۇرىلىسىنا 591,3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنعان بولسا, ونىڭ 108,4 ملرد تەڭگەسى – مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار ەكەن.
ال بيىلعى توعىز ايدىڭ قورىتىندىسىندا 7,9 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي, ياعني 70 مىڭعا جۋىق باسپانا پايدالانۋعا بەرىلگەن. بۇل بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 10,2 پايىزعا ارتىق كورسەتكىش. وسىمەن, باعدارلاما اياسىنداعى باسپانا بەرۋدىڭ جىلدىق جوسپارى 78,2 پايىزعا ورىندالعان.
بۇدان كەيىن جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن تۇرعىزۋعا بولىنگەن 60 مىڭ جەر ۋچاسكەسىنىڭ ينجەنەرلىك جەلىلەرىمەن قامتىلۋ جايىنا توقتالعان ول بۇرىن بەرىلگەن 35,8 مىڭ جانە جاڭا 24,8 مىڭ ۋچاسكەگە جارىق, سۋ قۇبىرلارى تارتىلىپ جاتقانىن ايتتى. جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋدىڭ قاناتقاقتى جوباسى اياسىندا 6 وڭىردە بىرىڭعاي ساۋلەتتىك ستيلدە 1975 ءۇي سالىنىپ جاتىر. ولاردىڭ ىشىندە 362-ءى بيىل پايدالانۋعا بەرىلمەك.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جۇرتشىلىقتى ارزان باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان بەرىلەتىن نەسيەلىك تۇرعىن ۇيلەر دە سالىنىپ جاتىر. جوسپار بويىنشا 8495 پاتەر بەرۋ قاراستىرىلسا, بيىل جىلدىڭ باسىنان بەرى 3731 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلگەن. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاعى 4764 پاتەر تاپسىرىلادى دەپ كۇتىلۋدە. ال مەملەكەتتىك باعدارلاماعا قاتىسۋشى «بايتەرەك دەۆەلوپمەنت» اق سالىپ جاتقان نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي بويىنشا 6570 تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانعان بولسا, قازىرگى كۇنى 4625 پاتەر, ياعني 278,2 مىڭ شارشى مەتر باسپانا پايدالانۋعا بەرىلىپتى. بيىل جىل سوڭىنا دەيىن قوسىمشا 1945 پاتەردى تاپسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا سالىنعان ۇيلەردى حالىق تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ارقىلى العاشقى 30 پايىزدىق جارناسىن قۇيا وتىرىپ ساتىپ الا السا, ەندى بۇل باسپانالاردى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى دا الۋعا بولادى. بانكتەر ساتىپ الاتىن بولعاندىقتان قۇرىلىس سالۋشى كومپانيالار دا قارقىنىن ۇدەتكەن سىڭايلى. بۇگىندە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ قۇنى 57,2 ملرد تەڭگە بولاتىن 32 جوباسىن قاراپ جاتىر. وسىلايشا, ەلىمىزدىڭ 14 وڭىرىندە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر حالىققا جاڭا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكا ۇسىنا باستادى.
جاڭا جولدار سالىنادى
ۇكىمەت وتىرىسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ 9 ايداعى قورىتىندىسى تۋرالى باياندادى.بۇل باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا بيىل 484,2 ملرد تەڭگە بولىنسە, بيىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا ونىڭ 313,7 ملرد تەڭگەسى نەمەسە قارجىلاندىرۋدىڭ جىلدىق جوسپارىنىڭ 65 پايىزى يگەرىلىپتى.
«نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىنداعى العاشقى باعىت – كولىكتىك-لوگيستيكالىق جانە يندۋستريالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ. بۇل ماڭىزدى مىندەتتىڭ قاتارىنا 22 رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى ەنگىزىلگەن. وسى ماقساتقا بيىل 259,8 ملرد تەڭگە كوزدەلسە, ول قارجى بۇگىنگى تاڭدا تولىق يگەرىلىپ وتىر.
ەكىنشى باعىت – جىلۋمەن, سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ بويىنشا بيىل ۇلتتىق قور قاراجاتى ەسەبىنەن 53 ملرد تەڭگە كوزدەلسە, بۇل شامامەن 700 كم جۇيەنى قايتا جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
ال ءۇشىنشى باعىت – ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ. بيىل ۇلتتىق قور قاراجاتى ەسەبىنەن 109 مەكتەپتى سالۋعا 71,7 ملرد تەڭگە بولىنگەن. ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكا بويىنشا 76 مەكتەپتى بيىل پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» شەڭبەرىندە كاسىپكەرلىك وبەكتىلەرىنە جەتىسپەيتىن ينفراقۇرىلىمدى تارتۋ باعىتى بويىنشا بيىل ۇلتتىق قور قاراجاتى ەسەبىنەن 10 ملرد تەڭگە كوزدەلگەن.
سونداي-اق بيىل مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا جالپى ۇزىندىعى 4,4 مىڭ شاقىرىم بولاتىن 22 اۆتوجول جوباسىن ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. قازىرگى تاڭدا ورتالىق – وڭتۇستىك, ورتالىق – شىعىس, بەينەۋ – اقتاۋ, اقتوبە – اتىراۋ, قاپشاعاي – تالدىقورعان, استانا – پەتروپاۆل جانە ورال – كامەنكا باعىتتارى بويىنشا جالپى ۇزىندىعى 1,2 مىڭ شاقىرىم جول قۇرىلىسى جالعاسىپ جاتىر. ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار بويىنشا توعىز ايدا 177,5 ملرد تەڭگە يگەرىلىپ, 75 مىڭ ادام تارتىلعان.
جىل قورىتىندىسى بويىنشا 602 شاقىرىم جول توسەمدەرى جۇمىستارى اياقتالىپ, استانا – پاۆلودار باعىتىندا – 232 شاقىرىم, بەينەۋ – اقتاۋ باعىتىندا – 230 شاقىرىم, قورداي اينالما جولى – 40 شاقىرىم, ورال – كامەنكا باعىتىندا – 50 شاقىرىم, اقتوبە – اتىراۋ باعىتىندا – 26 شاقىرىم جانە قاپشاعاي – تالدىقورعان باعىتىندا 24 شاقىرىم جول قوزعالىسىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۋرالى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ باياندادى. سونداي-اق ۇكىمەت وتىرىسىندا «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق توراعاسى ءو. شوكەەۆ تە ءسوز سويلەدى.
داقىلداردى جيناۋ ناۋقانى اياقتالدى
قازاقستاندا ءداندى داقىلداردى جيناۋ ناۋقانى تولىقتاي اياقتالدى. بۇل تۋرالى ۇكىمەت وتىرىسىندا اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا ارنالعان باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ءسوز سويلەگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى قايرات ايتۋعانوۆ مالىمدەدى.
ء«داندى داقىلداردى جيناۋ ناۋقانى اياقتالدى, گەكتارىنا ورتاشا 14,3 تسەنتنەر ونىمدىلىكپەن 21,9 ملن توننا استىق جينالدى. جيناۋ قارقىنى بىلتىرعى جىلدان 1,1 ملن گەكتارعا جوعارى بولدى. 3,4 ملن توننا ارپا جينالدى, بۇل باعدارلامانىڭ ينديكاتورىنان 600 مىڭ تونناعا جوعارى كورسەتكىش», دەدى ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا, مايلى داقىلداردىڭ 2 ملن گەكتارى نەمەسە 80 پايىزى جينالدى. جيناۋ قارقىنى وتكەن جىلدان 636 مىڭ گەكتارعا جوعارى.
سونىمەن قاتار ديقاندار 5,5 ملن توننا كوكونىس پەن باقشا ونىمدەرىن جيناپ العان. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 127 مىڭ تونناعا جوعارى كورسەتكىش ەكەن. قانت قىزىلشاسىن جيناۋ دا جالعاسۋدا, ءونىمنىڭ ءوسىمى 1,5 ەسە دەڭگەيىندە كۇتىلىپ وتىر.
اتالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى ۇساق جانە ورتا شارۋالاردى اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆىنە بىرىكتىرۋ بولاتىن. بيىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا جىلدىڭ باسىنان بەرى 745 كووپەراتيۆ قۇرىلىپتى. ونىڭ 273-ءى – ءسۇت قابىلداۋمەن, 358-ءى مال سويۋ شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. بۇعان قوسا, بارلىعى 102 مىڭنان استام ءىرى قارا مال باسىنا 6 159 وتباسىلىق بورداقىلاۋ الاڭى قۇرىلىپتى. بۇگىندە قايتا قۇرىلعان كووپەراتيۆتەر 44 مىڭ توننادان استام ءسۇت جانە 13 مىڭ توننا ەت دايىنداعان.
* * *
ۇكىمەت وتىرىسىن تۇيىندەگەن پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇمىستاردى ءالى دە جەتىلدىرە ءتۇسۋدى تاپسىردى. ۇكىمەت باسشىسى باسپاناعا مۇقتاجدىق پەن قۇرىلىس اۋقىمى اراسىندا تەڭگەرىمسىزدىك بار ەكەنىن ايتا كەلىپ, كەمشىلىكتەردى تۇزەۋ بويىنشا تاپسىرمالار جۇكتەدى. «باسپانا بويىنشا الماتى وبلىسىندا 37 مىڭعا جۋىق ادام كەزەكتە تۇرسا, بۇل وڭىردە ءبىر جىلدا بەرىلەتىن پاتەر سانى – 82. ال قاراعاندى وبلىسىندا كەزەكتە 35 مىڭ ادام تۇرسا, جىلدىڭ ىشىندە 387 پاتەر بەرۋ جوسپارلانعان. سوندىقتان وسى كورسەتكىشتەردى ەسەپكە الا وتىرىپ, جۇمىستاردى تاعى دا پىسىقتاپ, قارقىندى جىلدامداتقانىمىز ءجون», دەدى پرەمەر-مينيستر. سونداي-اق ۇكىمەت باسشىسى «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا قارجىنىڭ يگەرىلۋىن قاتاڭ باقىلاۋ جونىندە تاپسىرما بەردى.
قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
