بۇگىنگى شىڭعىرلاۋ – باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ سولتۇستىك شىعىسىندا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەكى اۋدانىمەن, اقتوبە وبلىسىمەن جانە ءوڭىردىڭ 3 اۋدانىمەن شەكتەسىپ جاتقان ءورىستى ولكە. اۋداندا بيىلعى قىركۇيەكتەگى دەرەك بويىنشا 15049 ادام تۇرادى. كەزىندە تىڭ يگەرۋ ناۋقانى قىزۋ جۇرگەن, بۇگىندە 22 ۇلت وكىلى مەكەندەيتىن ايماق. شىڭعىرلاۋلىقتار ء«بىزدىڭ 7 كەرەمەت!» دەپ ماقتاناتىن تورىاتباسى, قىزەمشەك تاۋلارى, «قوبىلاندى باتىر» جىرىنداعى الشاعىر حاننىڭ ورداسى ورناعان اققۇم, باتىس قازاقستان وڭىرىندەگى جالعىز كەرەمەت – سارقىراما وسىندا.
– ءبىزدىڭ شىڭعىرلاۋ اۋدانى – اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋعا قولايلى ءوڭىر عوي. سوندىقتان نەگىزگى باسىمدىق وسى سالادا. جىل باسىنان بەرى عانا اۋدان بويىنشا 34 شارۋا قوجالىعى جاڭادان اشىلىپ, ولارعا جالپى كولەمى 18 مىڭ 481 گەكتار جەر بەرىلدى. بۇرىننان كەلە جاتقان 15 شارۋا قوجالىعى دا ءورىسىن كەڭەيتىپ, قوسىمشا 9 مىڭ 173 گەكتار جەر تەلىمىن الدى, – دەيدى شىڭعىرلاۋ اۋدانىنىڭ اكىمى البەرت ەساليەۆ.
قازىر كۇز, القاپتاعى جۇمىستىڭ قورىتىندىلانعان شاعى عوي. بيىل اۋدان ديقاندارى 16 916 گەكتار جەرگە ەگىس سالىپ, ورتا ەسەپپەن ءار گەكتاردان 12,7 تسەنتنەر ءونىم الىپتى. سونىڭ ىشىندە 1846 گا كۇزدىك داقىلداردان 3694 توننا ءونىم جينالعان, ورتاشا شىعىمدىلىق – 20 تس/گا. ءتاپ-ءتاۋىر ناتيجە. ال «جاراس» شارۋا قوجالىعى 333 گا كۇزدىك بيداي القابىنىڭ ءار گەكتارىنان 45,2 تسەنتنەردەن 1500 توننا ءونىم الىپتى. شىڭعىرلاۋ اۋدانىنىڭ تاريحىندا بۇل رەكوردتىق كورسەتكىش!
ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ قىسقى ازىعى – ءشوپ شابۋ ناۋقانى دا مەرزىمىندە اياقتالعان. «جوسپارلانعان 65 مىڭ 860 توننا ءشوپ ارتىعىمەن 71 مىڭ 600 توننا بولىپ دايىندالىپ, قىسقى مال ازىعىنىڭ قورى 108,7%-دى قۇرادى», دەيدى البەرت تەمىربولات ۇلى.
اۋداندا جىل ساناپ مال باسى دا ءوسىپ كەلەدى. 1 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا ءىرى قارا بىلتىرعىدان 8,8%-عا كوبەيىپ, 28,4 مىڭعا جەتكەن. جالپى, وڭىردە ءتورت ت ۇلىك سانى دا وسكەن. جىل باسىنان بەرى 2191 توننا ەت, 10603 توننا ءسۇت, 2278 مىڭ دانا جۇمىرتقا ءوندىرىلىپتى.
اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى نەگىزىندە اۋداندا بىرقاتار شارالار اتقارىلعان. «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق باتىس قازاقستان وبلىستىق فيليالى ارقىلى 156 باس ءىرى قارا انالىق مال باسى ساتىپ الىندى.
– اۋداندا اۋىل تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردىڭ الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ بويىنشا ۇكىمەت ۇسىنعان «بەرەكە» جانە «يگىلىك» باعدارلامالارىن اۋدان تۇرعىندارى قىزىعۋشىلىقپەن قابىلدادى. اۋدان بويىنشا 14 اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆى قىزمەت ەتەدى, وسى كووپەراتيۆ مۇشەلەرىنىڭ تاراپىنان نيەت ءبىلدىرىپ وتىرعان 50 تۇرعىنىمىز 127 ملن 150 مىڭ تەڭگە كولەمىندە نەسيە الىپ, 686 باس مال ساتىپ الۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە. جوعارىدا اتالعان «يگىلىك» باعدارلاماسى اياسىندا دا 12 ادام 56 ملن تەڭگە كولەمىندە نەسيە الىپ, ءوز جۇمىسىن باستادى, – دەيدى اۋدان باسشىسى.
جوعارىدا اتالعان كووپەراتيۆتەردە 95 باس اسىل تۇقىمدى بۇقا مەن 2536 باس تاۋارلى انالىق تىركەلگەن. بيىل قۇرىلعان «شىڭعىرلاۋ-اگرو» اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆى «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق ارقىلى جالپى سوماسى 19 ملن تەڭگە نەسيە الىپ, ءمودۋلدى مال سويۋ پۋنكتتەرىن ىسكە قوسقالى جاتىر. بولاشاقتا وسى مال سويۋ پۋنكتتەرىنىڭ بازاسىندا بورداقىلاۋ الاڭدارى اشىلىپ, ۇلكەن كەشەنگە اينالاتىن بولادى.
«اۋداندا اسىلداندىرۋ شارالارى دا بىركەلكى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بيىلدىڭ وزىندە اۋدان كاسىپكەرلەرى 127 ملن 800 مىڭ تەڭگە كولەمىندە مەملەكەت سۋبسيدياسىن الدى. مۇنى اۋدانعا كەلىپ جاتقان اۋقىمدى ينۆەستيتسيا دەپ ايتا الامىز. ءبىر ماسەلە – اۋداندا اگروقۇرىلىم تەحنيكالارىنىڭ دەنى جاڭارتۋدى قاجەت ەتەتىن. بيىل «قازاگروقارجى» اق ارقىلى ليزينگكە جالپى سوماسى 98 ملن 300 مىڭ تەڭگە بولاتىن 22 اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسى مەن قۇرالى ساتىپ الىندى. ءسويتىپ قولدا بار تەحنيكانى 12%-عا جاڭارتتىق», دەيدى البەرت ەساليەۆ.
تاعى ءبىر اتاپ ايتا كەتەتىن نارسە, وڭىردە كولتابانداردى قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا دا ءبىراز جۇمىس قولعا الىنىپتى. قازىرگى تاڭدا اۋدان اۋماعىنداعى 675 گەكتار تۇراقتى سۋارمالى جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ جانە 2838 گەكتار كولدەتىپ سۋارۋ جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ قۇجاتى جاساقتالىپ جاتىر ەكەن.
اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن كورسەتەتىن ءبىر ينديكاتور جەكەمەنشىك سەكتورداعى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى دەر ەدىك. بيىل مۇندا جەكە ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن قۇنى 209 ملن تەڭگەگە 766 شارشى مەتردى قۇرايتىن ساۋدا الاڭى, جالپى اۋدانى 788 شارشى مەتر 8 جەكە تۇرعىن ءۇي بوي كوتەرىپ جاتىر ەكەن. اۋداندا بارلىعى 652 شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىسانى تىركەلسە, ول سالادا 855 ادام قىزمەت ەتۋدە. جىل باسىنان بەرى 1 ملرد 529 ملن تەڭگەنىڭ تاۋارى ءوندىرىلىپ, قىزمەتى كورسەتىلىپتى.
شىڭعىرلاۋ شەكاراداعى اۋدان ەكەنىن جوعارىدا ايتتىق. ەلىمىزدە شەكارالىق اۋدانداردى دامىتۋ باعدارلاماسى جۇمىس ىستەيدى.
ءدال قازىر اۋداندا «اقبۇلاق» باعدارلاماسى بويىنشا ەكى اۋىلعا تازا سۋ جۇيەسى تارتىلىپ جاتىر. جوبالىق قۇنى 240 ملن تەڭگە تۇراتىن بۇل جۇمىستار اياقتالعان كەزدە 2000 تۇرعىن تازا سۋمەن قامتىلادى. جالپى, اۋدان تۇرعىندارىنىڭ تازا اۋىزسۋمەن قامتىلۋى 87%-عا جەتپەك. بۇل باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىشتىڭ ءبىرى.
اۋىل ادامدارى ءۇشىن سۋدان كەيىنگى وزەكتى ماسەلە كوگىلدىر وتىن عوي. استانا كورە الماي جاتقان وسى يگىلىك باتىسقازاقستاندىقتار ءۇشىن قولجەتىمدى. شىڭعىرلاۋ اۋدانىنداعى ەلدى مەكەندەر 95 پايىز تابيعي گاز تۇتىنادى. بيىل اقسۋات اۋىلىنا كوگىلدىر وتىن كەلسە, اۋدان تولىعىمەن وت جاعىپ, كۇل شىعاراتىن بەينەتتەن قۇتىلادى.
جىل وتكەن سايىن اۋىل مەن قالانىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق ازايىپ كەلە جاتقانى راس. وتكەن جىلدارى الماز اۋىلدىق وكرۋگىنە 400 ملن تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, الەۋمەتتىك نىساندار كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. كەڭەس زامانىنان بەرى قول تيمەگەن مادەنيەت ءۇيى, مەكتەپ, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت عيماراتى جاڭارتىلدى. اۋىلعا گاز كەلدى.
بيىل باتىس قازاقستان وڭىرىندە جول سالۋ ەرەكشە قارقىندى. مۇنى شىڭعىرلاۋ اۋدانىنان دا بايقاۋعا بولادى. 2017 جىلدىڭ وزىندە وبلىس بيۋدجەتىنەن بولىنگەن 235 ملن تەڭگەگە جالپى ۇزىندىعى 3,4 شاقىرىمدىق 8 كوشە اسفالتتالدى. بۇعان قوسا اۋدان قازىناسىنان قوسىمشا قارجى قاراستىرىلىپ, شىڭعىرلاۋ اۋىلىنىڭ 4 كوشەسىنە جاياۋلار جۇرەتىن 1300 مەترلىك تروتۋار سالىندى.
اۋدان ورتالىعى شىڭعىرلاۋ سەلوسىن سەگىزساي اۋىلىمەن جالعاستىراتىن اۆتوكولىك جولىنىڭ وبلىستىق ماڭىزى بار. ويتكەنى حالىقارالىق سامارا-شىمكەنت جولىن, ياعني ورال مەن اقتوبە اراسىنداعى كۇرە جولدى كەسىپ وتەدى. سوندىقتان شىڭعىرلاۋ-سەگىزساي جولى جوندەلسە شىڭعىرلاۋلىقتار ءۇشىن وتە قولايلى بولاتىنى ءسوزسىز ەدى. اۋداننىڭ بەس وكرۋگىن باسىپ وتەتىن, اۋماعىندا 5 مىڭ ادام تۇراتىن كۇرەتامىر جولدى جوندەۋ ءۇشىن وبلىس بيۋدجەتى ەسەبىنەن 29 ملن تەڭگە شىعارىلىپ, جاقىندا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجات دايىن بولىپتى.
جالپى, وڭىردە جىل باسىنان بەرى ءارتۇرلى باعىتتا 155 سپورتتىق, 571 مادەني شارا ۇيىمداستىرىلعان ەكەن. ەلدەگى رۋحاني جاڭعىرۋ اسەرى شىڭعىرلاۋدى دا شارپىعان. حالىق ءتول تاريحىنا كوپ قىزىعادى. اۋداندا ولكەتانۋ مۋزەيىن اشۋ كوپتەن ايتىلىپ جۇرگەن ەل تىلەگى ەدى. بيىل وسى ماسەلە شەشىمىن تاۋىپ, قازىرگى تاڭدا مۋزەي عيماراتىنىڭ جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ قالعان. ءبىر قۋاناتىن جايت, اۋدان تۇرعىندارى اراسىندا جاڭادان اشىلاتىن مۋزەيگە جادىگەر جيناۋ قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر ەكەن.
سوڭعى كەزدە تۋريزم سالاسىنىڭ الەۋەتىن جاقىنىراق تانىپ جاتىرمىز عوي. وڭىردە قايتالانباس ەرەكشە تابيعاتى بار شىڭعىرلاۋ ولكەسى ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىن ەرتەرەك قولداپ, قۇرامىنا بلوگەر, جۋرناليست, بەلسەندى جاستار جينالعان تۋر ۇيىمداستىرىپ ۇلگەردى. اتاقتى اققۇم, اۋداننىڭ بورلى تاۋلارى, بەلگىلى تورىاتباسى مەن قىزەمشەك, تەپ-تەگىس سايىن دالادا سىلدىراپ اققان جۇمباق سارقىراما – بۇلاردىڭ ءبارى قازىردىڭ وزىندە «شىركىن-اي, ءبىر كورسەم» دەگىزگەن كوركەم مۇيىسكە اينالعان.
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاريالاعان «تۋعان جەر» باعدارلاماسىنىڭ تۇجىرىمداماسى جالپىۇلتتىق ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋعا, ءوزىنىڭ تۋعان جەرىنە, اۋىلىنا, قالاسىنا, وڭىرىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىككە باعىتتالعان عوي. ءبىز دە ءوز كەزەگىمىزدە حالىقتىڭ پاتريوتتىق رۋحىن قالىپتاستىرۋعا, جاس بۋىندى تۋعان ولكەسىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىككە, تابيعاتقا قامقورلىقپەن, تاريحقا جانە مادەني-تاريحي ەسكەرتكىشتەرگە قۇرمەتپەن قاراۋىن بارىنشا ناسيحاتتاپ, ەڭبەك ەتىپ جاتىرمىز, – دەيدى شىڭعىرلاۋ اۋدانىنىڭ اكىمى البەرت ەساليەۆ.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى
