«سىزبەن قاي تىلدە سويلەسەيىن؟» دەپ سۇراعان سۋ قوندىرعىلارىن قويۋمەن اينالىساتىن الگى وركەننىڭ ءمايىن مادەنيەتىنە ءسۇيسىنىپ, ەرەكشە ىلتيپاتپەن اڭگىمەلەستىم. «قازاقستاننىڭ كەلەشەگى ب ۇلىڭعىر, ويتكەنى جاستار ءوزىنىڭ انا تىلىنە شورقاق», دەپ تەككە بايبالام سالا بەرگەن دۇرىس ەمەس, مىناداي ءبىلىمدى, كوزى اشىق, ءۇش ءتىلدى ەمىن-ەركىن مەڭگەرگەن جالىنداعان جاستار تۇرعاندا. قۇدايىم-اۋ, جاسىپ, نەسىنە جىگەرىمىزدى قۇم ەتە بەرەمىز وسى؟», دەگەن ساۋلەلى ويدىڭ سانادا جىلعاداي جىلت ەتە قالماسى بار ما؟
– اينالايىن-اۋ, قازاق بولعاندىقتان قازاقشا سويلەسپەگەندە, ەندى وزىڭمەن اعىلشىنشا, نەمىسشە سويلەسەدى دەپ پە ەڭ؟ – دەيمىن.
– كەيدە جاستاردىڭ انا تىلىندە سويلەمەۋىن ءبىر ءتۇيىر قازاقشا بىلمەيتىن ۇيىندەگى اتا-اناسىنا جابا سالۋ – قاتە. مەنىڭ دە اكە-شەشەم ءبىر-بىرىمەن ورىسشا اڭگىمەلەسەدى. بىراق ءتىل ۇيرەنۋ ءار ادامنىڭ وزىنە, جەكە باسىنىڭ قالاۋىنا بايلانىس-تى دەر ەدىم. مىسالى, امەريكادا وقىپ جاتقان قاسىمداعى قازاق جاستارىنىڭ ءبارى وزدەرىنىڭ انا تىلدەرىن جاقسى بىلەدى, سۇيەدى. ءوزىم الماتىدا ورىس مەكتەبىن وقىپ بىتىرسەم دە, قازاقشانى كەيىن ءوز بەتىممەن وڭاي ۇيرەندىم, – دەپ ءۇن قاتقان جاس وركەننىڭ ءتىلى ءسال-ءپال بۇرالعانىنا قاراماستان قازاقشا سويلەۋگە تالپىنعان ارەكەتى كوڭىلدەگى كۇڭگىرت كۇدىكتى سەيىلتىپ, مەرەيلەندىردى. الايدا بۇگىنگى كوپشىلىكتىڭ تالقىسىنا سالايىن دەپ وتىرعان اڭگىمەمىز ءتىل تۋرالى ەمەس, تۇلعا دەگەن ۇعىمدى قازىرگى جاستاردىڭ قالاي قابىلداپ, تۇسىنەتىندىگى حاقىندا. اڭگىمەنىڭ ارناسىن تىلدەن نەلىكتەن تۇلعاعا كىلت بۇرۋىمىزدىڭ سەبەبىنە توقتالساق, بۇل ءوزى شەكسىز, شەتسىز ۇزا-ا-اق اڭگىمە. شەتەلدىك سۋ قوندىرعىسىن ورناتاتىن كومپانياعا جالدانىپ ۋاقىتشا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ونىڭ سوزدەرىنە قۇلاق تۇرە كەلگەندەگى توپشىلاعان تۇجىرىمىمىز – بۇگىنگى زامان جاستارىنىڭ كەسكىن-كەلبەتى, دۇنيەتانىمى مەن رۋحاني قۇندىلىقتارى مۇلدە بولەك, ولار ءۇشىن «اتا-انام وقىتادى, توقىتادى, كول-كوسىر اقشا جۇمساپ, كەرنەيلەتىپ, سىرنايلاتىپ ۇيلەنگەندە مەيرامحانادا تويىمىزدى وتكىزىپ بەرەدى...» دەگەن ۇعىمدار تىم جات. مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندەگى ايتۋلى ءبىلىم ورداسىنا تولەيتىن اقشاسىن ءوزى ماڭداي تەرىمەن تاۋىپ, اتا-اناسىنا الاقان جايماي, زاماناۋي ومىرگە بەت بۇرعان مۇنداي ورىمدەي ورەننىڭ ءىس-ارەكەتىنەن اينالىپ كەتەسىز, ارينە. باعىپ-قاققان اتا-اناسىنا راحمەت! الماتىداعى «التىن ۇيا» – اياۋلى مەكتەبىندە دۇرىس ءتالىم-تاربيە بەرگەن مۇعالىمدەرىنە مىڭ العىس. ءار قازاقتىڭ بالاسى قيىندىقتان قاشپايتىن, جاماندىققا باسپايتىن مىناداي ادال, ءادىل بولسا عوي, شىركىن! دەدىك. قازىرگى زاماننىڭ ۇنىمەن عاجاپ ۇيلەسكەن, ەرتەڭىنەن ەل-جۇرتى ۇلكەن ءۇمىت ەتكەن جاس قۇراقتىڭ وي-پىكىرىنە قۇلاق تۇرە كەلىپ, قازاقتىڭ تاعى ءبىر قاسيەتتى ۇعىمىنىڭ باستاپقى ماعىناسىنىڭ وزگەرىسكە ۇشىراپ, باسقاشا سيپات الىپ بارا جاتقانىنا الاڭداماسقا امالىمىز قالمادى. ءبىزدىڭ زامانىمىزدا كەز كەلگەن كىسى تۇلعا اتالا بەرمەيتىن. زيالى اعا-اپالارىمىزدى, اتى ءماشھۇر بەلگىلى كىسىلەردى تۇلعا دەيتىنبىز. ال بۇگىندە كىم كوپ, تۇلعا كوپ. الماس ەسىمدى مىنا ازامات تا ءوزىن قازىردەن باستاپ تۇلعا سانايدى ەكەن. ءبىزدى قوعام ومىرگە وسىلاي دايارلاپ وقىتتى دەيدى. «قازىر ءوز ورنىن ومىردەن ىزدەپ تابۋ دەگەن ۇعىمنان گورى بۇگىنگىنىڭ جاستارىندا وزدەرىن جەكە تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىرۋ, ياعني جاساپ الۋ بەلسەندىلىگى باسىم» دەيدى. «قاراعىم-اۋ, قالىڭ ەلى – قازاعى ءۇشىن ايانباي تەر توككەن مىنە, مىناداي كىسىلەردى ءبىز قادىرلەپ تۇلعا تۇتامىز» دەپ ابايدان باستاپ اۋزىمىزعا تۇسكەن اقىن-جازۋشى, قايراتكەرلەردىڭ ءبارىن اتاپ شىقتىق. كەلەشەكتىڭ وكىلى سەلت ەتپەدى.
«جەكە تۇلعا ءوزىنىڭ سانا-سەزىمىن, دۇنيەتانىمىن, رۋحاني ويلاۋ قابىلەتىن ءبىلىم مەن ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا ۇدايى بايىتىپ, جان-جاقتى دامىتىپ وتىرۋى كەرەك. ويتكەنى ءار ادامنىڭ ينديۆيد قالپىنان تۇلعا تۇعىرىنا كوتەرىلۋىنە قوعامداعى قالىپتاسقان احۋال, وتباسىنداعى العان ءتالىم-تاربيەسى, وقىعان مەكتەبى, اتا-تەگى, تامىرى... ت. ب. كوپتەگەن قاسيەتتەرى قاتتى اسەر ەتەدى. الايدا تۇلعا بويىنداعى كەز كەلگەن ەرەكشەلىك ونىڭ ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىمەن ولشەنۋى ءتيىس» دەپ سۋدىراتىپ كىتاپ وقىپ تۇرعانداي جەلدىرتە سالدى. قاراپ تۇرساڭىز, ونىڭ مىنا ايتقانىنىڭ ءبارى دۇرىس سياقتى.
ء بىر جاعىنان الىپ قاراعاندا, ادام ءوزىنىڭ كەلەشەكتە كىم بولاتىنىن, ومىرلىك ماقسات-مۇراتىن ەرتە باستان ويلاپ, تۇلعا بولۋدى ارمانداسا, نەسى ايىپ ەكەن؟ دەيسىز. سويتە تۇرعانمەن, ءبىز دە «بەس كۇندىك قىسقا عۇمىردا ادام بولىپ قالماقتا قازىرگى ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – ءوزىڭدى ىزدەپ تابۋ-اۋ» دەگەن باستاپقى تۇسىنىكتىڭ تۇيمەسىن كەۋدەمىزگە قاداعان كۇيى قالا بەرمەكپىز. ءوزىن تاپپاعان جان ءبىر ءىستى باستايدى دا, اياعىنا جەتپەي تاستاي سالادى. ءار ءشوپتىڭ باسىنا قونعان كوبەلەك سياقتى بايىز تاپپاي, بايانسىز تىرشىلىك كەشەدى. قالا بەردى جاستىق شاقتىڭ اجارىنا كاسىپ تاڭداۋدا قاتەلەسپەي, ءوز ورنىمدى ومىردەن تاپسام ەكەن دەگەن اڭسارلى ايدىن عانا جاراسپاي ما, ءتايىرى؟ كىسىنى قولدان تۇلعا جاساۋدى وقىتاتىن ءبىلىم وشاعى بولسا, قولى جەتكەننىڭ ءبارى سونى ءبىتىرىپ, تۇلعانىڭ ديپلومىنا يە بولا بەرمەي مە؟ سوندىقتان تۇلعا دەگەن اتاۋدى اعايىن, ورنىمەن قولدانساق دەگەن تىلەك.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
