تاريح • 19 قازان, 2017

الاشوردانىڭ ءمورى تۋرالى بىلەسىز بە؟

1461 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

وتكەن عاسىردىڭ باسىندا, ياعني 1915-20 جىلدارى رەسەيدەگى پات­شالىق بيلىك قۇلاتىلىپ, يمپەريا تاعدىرى ۋاقىتشا ۇكىمەت پەن كەڭەس­تىك بولشەۆيكتەردىڭ قولىنا الما-كەزەك ءوتىپ, قۇيقىلجىپ تۇر­عان زاماندا قازاق زيالىلارى اۆتونومدى تاۋەلسىز قازاق مەملەكەتىن قۇرۋعا ۇمتىلدى. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ساياسي پارتيا قۇردى. ونىڭ اتىن «الاش» دەپ اتادى.  

الاشوردانىڭ ءمورى تۋرالى بىلەسىز بە؟

قازاق زيالىلارى وسىلاي ساياسي پار­تيانىڭ نەگىزىن قالاپ العان سوڭ, ۇلت­تىق ۇكىمەت ورناتۋ ءۇشىن جالپى قازاق قۇرىل­تايىن وتكىزۋ قاجەت دەگەن شەشىمگە كەلدى. ياعني, 1917 جىلدىڭ شىلدە جانە جەلتوقسان ايلارىندا ەكى رەت ورىنبور قالاسىندا جالپى قازاق قۇرىلتايىن وتكىزدى.

اسىرەسە 1917 جىلى 5-12 جەلتوقساندا ورىنبوردا وتكەن ءىى جالپىقازاقتىق قۇرىلتايىندا: «قازاق-قىرعىز اۆتونومياسى «الاش» دەپ اتالسىن! ۇلت كەڭەسى قۇرىلىپ, ونىڭ اتى «الاشوردا» بولسىن!» دەگەن شەشىم قابىلداندى. ۇلت كەڭەسىنىڭ (ۇكىمەتتىڭ) ورتالىعى (استاناسى) رەتىندە سەمەي قالاسى تاڭداپ الىنادى. 

ءسويتىپ ەل بولۋدىڭ قامىنا كىرىسكەن الاشتىقتار وبلىستىق بولىمشەلەر قۇرىپ, كەڭسەلىك باسقارۋ ءىس-قاعازدارى ارقىلى رەسمي تۇردە جۇمىسىن باستاپ كەتەدى. قازىر بۇل قۇجاتتاردىڭ بارلىعى سەمەي قالاسىنداعى قازىرگى زامان تاريحىن قۇجاتتاندىرۋ ورتالىعىندا ساقتاۋلى تۇر. 

اتالمىش مەكەمەنىڭ عىلىمي-انىقتا­مالىق جانە قۇجاتتاردى پايدالانۋ ءبولى­مىنىڭ باسشىسى لاۋرا قادىروۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, الاشوردانىڭ كەڭسەلىك ءىس-قاعازدارىنىڭ قولدانىلۋى 1918 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ, 1919 جىلدىڭ قازان ايى ارالىعىن قامتيدى ەكەن.

وسى ارالىقتا جان-جاققا جولدانعان كەڭسە قۇجاتتارى ۇلت كەڭەسىنىڭ ارنايى بلانكىسىنە جازىلىپ, ونى رەسميلەندىرۋ ءۇشىن ءمور باسىلعان. ءموردىڭ جيەگىن اينالدىرا ورىس تىلىندە «ۆسەكيرگيزسكي نارودنىي سوۆەت الاش-وردا» دەگەن ءماتىن جازىلسا, دوڭگەلەك ىشىندە قازاق تىلىندە, اراب الىپبيىمەن «قازاق قىرعىزدىڭ ۋاقىتشا ۇكىمەتى الاش-وردا» دەپ جازىلعان ەكەن. 

 

بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار