بۇل قاعيدانى, اسىرەسە قالا تۇرعىندارى قاپەرىندە ۇستاسا ءجون بولار. اۋلاعا ياكي, كوشەگە شىعا قالساڭىز, قوقىس قورابىنىڭ قاسىندا شاشىلىپ جاتقان زاتتار كوپ. بۇل – جاۋاپكەرشىلىك پەن جاناشىرلىقتىڭ جوقتىعى نەمەسە سالاقتىقتىڭ سالدارىنان ورىن الىپ جاتقان ادەپسىز ارەكەت. ءيا, ءسىز تاستاعان جەردەن قوقىسىڭىزدى الىپ كەتەتىن قىزمەتكەرلەر بار. دەگەنمەن, قول سوزىم جەرگە جەتىپ, قولىڭىزداعى قوقىسىڭىزدى ارنايى ىدىسقا سالىپ كەتسەڭىز ءبىر جاعىنان تازالىق, ەكىنشى جاعىنان ازاماتتىق بولمىسىڭىزدىڭ كورىنىسى بولماي ما؟!
ءسىز قاجەتسىز دەپ ەسەپتەگەن زاتتاردىڭ بارلىعىنىڭ جالپىلاما اتى قوقىس بولعانىمەن, ءبارىنىڭ زاتى قوقىس بولماۋى مۇمكىن. قازىرگى تاڭدا قوقىستى ىرىكتەۋدى يگەرە الماي جاتقان مەملەكەتتەر بارشىلىق. مۇنىڭ ءتۇرلى سەبەبى بار, بىرىنشىدەن, تۇرمىس قالدىقتارىن وڭدەيتىن تەحنولوگيانىڭ جولعا قويىلماۋى, قاجەتتى رەسۋرستاردىڭ تاپشىلىعى, كۇندەلىكتى شىعاتىن قالدىقتار كولەمىنىڭ ۇلكەندىگى, سونىمەن قاتار ادامداردىڭ قوقىستان بولاتىن زالالدى, ەكولوگياعا اكەلەتىن قاۋىپتى تولىق سەزىنبەۋى. كۇنبە-كۇن قالدىقتاردى قوقىس جاشىگىنە سالماس بۇرىن كوپشىلىگىمىز بۇنىڭ ءبارى قايدا كەتەدى دەپ ويلانبايمىز دا. پاكەتتەرگە تاماق قالدىقتارى, قاعاز, پلاستيك ارالاس سالىنىپ, تولاسسىز توگىلىپ جاتىر. كۇن سايىن استانا اۋماعىنان 1200 توننا قاتتى قالدىقتار شىعارىلادى. ونى كادەگە جاراتا الىپ جاتىرمىز با؟ وسى ورايدا تمد توڭىرەگىندە جانە ورتالىق ازيادا بالاماسى جوق «KazRecycleService» زاۋىتىنىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىسىنا نازار اۋدارعان ەدىك. ولار پلاستماسسانى قايتا وڭدەپ, قوقىستى پايدالى زاتقا اينالدىرىپ, ونى قۇرىلىستا, سينتەتيكالىق كيىمدەر وندىرىسىندە, اسفالت سالۋعا پايدالانۋعا جارامدى ەتەدى.
كەشەننىڭ قۇرىلىسى يسپانيالىق تەحنولوگيا بويىنشا سالىنعان. قايتا وڭدەۋدىڭ جوبالىق قۋاتى جىلىنا 250 مىڭ توننا قالدىق وندىرۋگە ەسەپتەلگەن. سۇرىپتاۋدىڭ ورتا دەڭگەيى 10 پايىزعا دەيىن قامتىلسا, زاۋىتتىڭ جالپى اۋماعى 16 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. وندا بەس تسەح ورنالاسقان. دالىرەك ايتساق, سۇرىپتاۋ, وندىرىستىك, كولىكتىك, جونۋ جانە ەكوماقتا تسەحى. كەشەندە «يمابە يبەريكا» فيرماسىنىڭ تەحنولوگياسى بويىنشا سۇرىپتاۋ جەلىسى ورناتىلعان. قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار الدىن الا سۇرىپتالعان سوڭ ارنايى پروتسەسكە جىبەرىلەدى. ودان كەيىن كۇشپەن سىعىمدالادى دا بىرنەشە قاتار سىممەن اۆتوماتتى تۇردە ورالادى. بۇگىندە زاۋىتتا 100-دەن استام ادام ەڭبەك ەتەدى.
بارشاعا بەلگىلى, پلاستيك 500 جىلعا دەيىن شىرىمەيدى ەكەن. سول سەبەپتى كەيبىر دامىعان ەلدەردە ساۋدا كەزىندە پوليەتيلەن پاكەتتەردى قولدانۋعا شەكتەۋ قويىلعان.
ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, ەلىمىزدەگى 6325 ەلدى مەكەندە 4525 ارنايى قوقىس توگەتىن پوليگون بار ەكەن. سولاردىڭ ەڭ ءىرىسى الماتىدا ورنالاسقان. ونىڭ اۋماعى – 220 گەكتار.
الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى تەرەتىن قوقىس تاپپاي جاتىر دەگەن اقپارات ەستيمىز. جارامسىز قوقىستان جارىعان پايدا كورە مە دەيمىز دە قويامىز. مىسالى, جاپونيادا قوقىستىڭ 90 پايىزى قايتادان قالپىنا كەلتىرىلسە, وڭدەۋگە كەلمەيتىن قالعان 10 پايىزىن ەلەكتر ەنەرگياسىن الۋ ءۇشىن ورتەيدى ەكەن. توكيو مەن ءىرى قالالاردا قوقىس كونتەينەرلەرى قاعاز, پلاستيك, اينەك, تەمىر, جانعىش, جانبايتىن, قايتا وندىرىلەتىن دەپ قاتاڭ سۇرىپتالادى. ءار قالدىقتىڭ وزىنە تيەسىلى ءتۇستى پاكەتتەرى بولادى.
ماسەلەن, كوك پاكەتتە قاعاز قالدىقتارى بولسا, جاسىل ءتۇستى پاكەتتە پلاستيك بولادى. ەگەر قوقىستار ارالاس تاستالسا, سول ءۇشىن قاتەلەسكەن تۇرعىن قوماقتى ايىپپۇل تولەيدى. قوقىستى قايتا كادەگە جاراتۋدان, سۇرىپتاۋدان جەتەكشى ورىندا كەلە جاتقان. فرانتسيادا قوقىس ورتەيتىن كەشەندى زاۋىتتار سالىنعان. ماسەلەن, پاريج تۇبىندەگى يۆري-سيۋر-سەن زاۋىتى جىلىنا شامامەن 600 مىڭ توننا قوقىس ورتەيدى. قوقىستاردى پاراليز ادىسىمەن وتە جوعارى تەمپەراتۋرادا كۇيدىرگەندە ۋلى زاتتار تولىق ىدىراپ, كۇلگە اينالادى, ەسەسىنە اتموسفەراعا زياندى گازدار بولىنبەيدى. فرانتسيا سەلەكتسيالىق جيناۋ ادىسىمەن قوقىستى قايتا وڭدەۋ ارقىلى 30 پايىز اليۋميني, 50 پايىز اينەك پەن گازەت قاعازىن وندىرەدى. كورشىلەس قىتايدا دا قوقىس سۇرىپتاۋ, قايتا وڭدەۋ ۇلكەن بيزنەس سالاسىنا اينالعان. بەيجىڭ ىسپەتتى ءىرى قالالاردا قوقىستى ءتۇرلى ادىسپەن سۇرىپتايدى, زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن ادام كۇشى قاتار قولدانىلادى. قوقىس جيناۋشىلارعا تولەماقى كۇنبە-كۇن تولەنگەندىكتەن, قولما-قول اقشاعا مۇقتاج جۇمىسشىلار بۇل ىسكە ءۇيىر. ءبىر شانحايدىڭ وزىندە مىڭداعان قوقىس قابىلداۋ ورىندارىندا 2,5 ميلليوننان استام جۇمىسشى ەڭبەك ەتەدى. تۇركيانىڭ قالالارى تازالىعىمەن تامساندىرادى. ونى ءبىر ساپارىمىزدا ءوزىمىز دە بايقاعان بولاتىنبىز. تۇركيادا قوقىس تازالاۋشى دەگەن ماماندىق بەدەلدى ءارى جالاقىسى جوعارى كاسىپ ەكەن. قوقىس تازالاۋشىنىڭ جالاقىسى ورتا بۋىندى بانك مەنەدجەرىنە قاراعاندا قوماقتى كورىنەدى. تازالىققا جاۋاپتى قىزمەتكەرلەر ءۇشىن الەۋمەتتىك قولداۋ جولعا قويىلعان. مىسالى, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ, جوعارى زەينەتاقى, قولجەتىمدى باسپانا الۋعا مۇمكىندىكتەرى زور.
بۇگىندە «استانا تازارتۋ» كومپانياسى ەلورداداعى كونتەينەر الاڭدارىنا پلاستيكتى ءبولىپ جيناۋعا ارنالعان 500 كونتەينەر ورناتتى. سونىمەن بىرگە 2017 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىنان باستاپ قاعازدى ءبولىپ جيناۋعا ارنالعان 700 كونتەينەر ورناتۋدى جوسپارلاپ وتىر. جالپى قوقىستى قايتا وڭدەۋ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن الدىمەن سۇرىپتاۋ قىزمەتىنە نازار اۋدارعان ابزال. بۇل ءۇشىن ەڭ الدىمەن قوعام ساناسىنا قوقىستى ءبولىپ توگۋ پروتسەسسىن ءسىڭدىرۋ كەرەك. سوندا عانا قوقىس جيناۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرىپ, ارتىق جۇمىستان ارىلارىمىز ءسوزسىز.
راۋان قايدار,
«ەگەمەن قازاقستان»
