اقش جانە ونىڭ وداقتاستارىنىڭ وسى ءىس-ارەكەتتەرىندە جەكەلەگەن مەملەكەتتەرگە دەگەن «ساياسي ويىن» جاتقانىن ساياساتتان حابارى بار جان جاقسى بىلەدى. مىسالى, ناتو اسكەري كۇشتەرىنىڭ جوعارىدا اتالعان وڭىرلەردە جاتتىعۋلار وتكىزۋىنىڭ استارىندا رەسەيدىڭ «شامىنا ءتيىپ, ونى ىزالاندىرۋ» جاتقان سياقتى. ءتىپتى مۇنى ارانداتۋ دەسە دە بولاتىنداي. ويتكەنى مەملەكەتتىك شەكاراڭا جاقىن جەردە وزگە ەلدەردىڭ اسكەري تەحنيكالارى ءارى-بەرى جۇيتكىپ, وق اتىپ, ويناق سالىپ جۇرسە, الاڭداماعاندا, قايتپەكسىڭ!
ارانداتۋ دەگەننەن شىعادى, مىڭداعان بەيبىت تۇرعىندى قۇربان ەتكەن يراك پەن سيرياداعى سوعىسقا بىرقاتار ەلدەرمەن بىرگە, اقش تا قاتىستى. ونداعى باستى ماقساتى − اتالعان ەلدەردەگى قانتوگىستى توقتاتىپ, تۇراقتىلىق ورناتۋعا ۇلەس قوسۋ. بىراق وسى «قاتىسۋدىڭ» نەگىزىندە تاياۋ شىعىستاعى ءىرى مەملەكەت – يران يسلام رەسپۋبليكاسىن «ىزالاندىرۋ مەن قورقىتۋ» تۇرعانىن دا بايقاۋعا بولاتىنداي. سەبەبى, يران وزىمەن كورشىلەس يراكتاعى كۇرد سەپاراتيزمىنىڭ كۇشەيىپ, وڭىرگە تارالۋىنا تۇبىرىمەن قارسى. سيريا بيلىگى بولسا, بۇرىننان ءوز ەلدەرىنىڭ اۋماعىندا كۇرد سەپاراتيستەرىمەن كۇرەسىپ كەلەدى.
بۇدان بولەك, يران ەلىندە اقش پەن يزرايل وزدەرىنىڭ كۇرد وداقتاستارىن يرانعا قارسى «سوعىس جۇرگىزۋ» ءۇشىن پايدالانۋى مۇمكىن دەپ قاۋىپتەنەتىندەر قاتارى باسىم. ال كۇرد جەتەكشىلەرى بيىلعى جىلى يراكتىڭ سولتۇستىك بولىگىندە تاۋەلسىزدىك تۋرالى رەفەرەندۋم وتكىزۋگە ارەكەتتەنىپ جاتقانى جونىندە ءبىرازدان بەرى ايتىلىپ ءجۇر. رەفەرەندۋمعا ءوڭىردىڭ كۇرد ەمەس تۇرعىندارى قارسىلىق تانىتىپ, بايكوت جاريالادى. بۇعان, سونداي-اق تۇركيا مەن يران قارسى ەكەنىن بىرنەشە رەت مالىمدەدى.
قىتاي «بەلدەۋ جانە جول» اتالاتىن كوممەرتسيالىق ساۋدا جوباسىن قابىلداعانى, ونى الەمدىك قوعامداستىققا تانىستىرعانى بەلگىلى. جەكەلەگەن ساراپشىلار اقش تاراپى وسى جوبانى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىگىنشە «كەدەرگى جاساپ» باعاتىنىن ايتادى, سوعان بايلانىستى مىسالدار دا كەلتىرەدى. «جاڭا جىبەك جولى» دەگەن اتاۋمەن بەلگىلى «بەلدەۋ جانە جول» جوباسىنىڭ كارتاسىندا ساۋدا جولىنىڭ وتەتىن باعىتتارى مەن نۇكتەلەرى كورسەتىلگەن. سونىڭ ءبىر باعىتى سيريانىڭ سولتۇستىك-شىعىس بولىگىندە جاتىر. بۇل ايماق سيريالىق كۇردتەردىڭ تاۋەلسىزدىك ماسەلەسىن ءجيى كوتەرىپ جۇرگەن وڭىرگە جاتادى. ەگەر باتىس سولتۇستىك-شىعىس سيرياداعى ۇلتشىل كۇردتەرگە قولداۋ كورسەتەتىن بولسا, جاڭا جىبەك جولىنىڭ بويىندا اقش-قا بۇيرەگى بۇراتىن ەكى كۇشتىڭ قۇرىلۋىنا اكەپ سوقتىرۋى مۇمكىن. ال ولار تۇركياداعى كۇرد جۇمىسشى پارتياسىمەن بايلانىس ورناتقان جاعدايدا تۇركيانىڭ جاڭا جىبەك جولىمەن ينتەگراتسيالانۋى قيىنداي تۇسپەك.
ال «بەلدەۋ جانە جول» جوباسىنا بايلانىستى قازاقستاننىڭ ۇستانىمى ايقىن. وسى جوبا اياسىندا قىتايدا وتكەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىندا سويلەگەن سوزىندە ەلباسىمىز ەجەلگى جىبەك جولىن جاڭا, زاماناۋي فورماتتا قايتا جانداندىرۋ يدەياسى الەمدە بەلەڭ الىپ كەلە جاتقان ساياسي, ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق داعدارىستارعا بەرىلگەن ۋاقتىلى جاۋاپ ەكەنىن اتاپ وتكەن ەدى. «بىرلەسە دامۋ ارقىلى تۇراقتىلىققا قول جەتكىزۋ ۇستانىمى بۇگىندە ونداعان ەلدىڭ ەكونوميكالىق مۇددەسىنە ساي كەلەتىن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ تارتىمدى فورماسى بولىپ سانالادى. وسىعان وراي, جىبەك جولىنىڭ ناقتى سۇلباسى كورىنە باستاعان قازىرگى كەزدە بۇل ماكرووڭىرلىك كووپەراتسيانىڭ بىرلەسكەن ستراتەگيالىق ۇيلەسىمى قاجەت. سونداي-اق جىبەك جولى باستاماسىن ىسكە اسىرۋ تۇتاس ءبىر وڭىرلەردى, سونىڭ ىشىندە ورتالىق ازيانى جاھاندىق كونتەكستە جاڭا تۇرپاتتا تانىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەگەن ەدى قازاقستان پرەزيدەنتى سول فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە.
مەملەكەت باسشىسى, سونداي-اق «بەلدەۋ جانە جول» يدەياسىن ويداعىداي جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مۇددەلى ەلدەر اراسىندا ءوزارا سەنىمنىڭ ورنىعۋى, ولاردىڭ تەڭ قۇقىقتى جانە جان-جاقتى ىنتىماقتاستىققا دايىن بولۋى ماڭىزدى ەكەنىنە دە نازار اۋدارتقان ەدى.
اليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
