بۇل جولى بالليستيكالىق زىمىران جاپونيانىڭ حوككايدو ارالىنىڭ ۇستىنەن ءوتىپ, تىنىق مۇحيتىنا قۇلادى. ول مەجەلى جەرگە جەتكەنشە 20 مينۋت وتكەن. كحدر-دىڭ قوقان-لوقى كورسەتۋىنە الەم ەلدەرى ىلە-شالا جاۋاپ قاتتى. جاپونيا مينيسترلەر كابينەتىنىڭ باس حاتشىسى ەسيحيدە سۋگا سولتۇستىك كورەيانىڭ ارانداتۋشىلىعىنا توزبەيتىنىن مالىمدەدى. اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى رەكس تيللەرسون دا سىناقتى ايىپتايتىنىن ايتتى.
BBC ارناسىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, سولتۇستىكتەگى كورشىسىنىڭ ارەكەتىنە جاۋاپ رەتىندە وڭتۇستىك كورەيا دا ەكى بالليستيكالىق راكەتا ۇشىرىپتى. ونىڭ بىرەۋى نىسانانى ج ۇلىپ تۇسسە, ەكىنشىسى اشىق سۋعا قۇلادى.
سولتۇستىك كورەيانىڭ قانداي زىمىراندى سىناقتان وتكىزگەنى ازىرگە بەلگىسىز. جاپونيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ پىكىرىنشە, سىناقتا قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق راكەتا (قابر) قولدانىلعان. اقش پەن وڭتۇستىك كورەيا ورتا قاشىقتىققا ارنالعان زىمىران ۇشىرىلدى دەپ پايىمداپ وتىر. دەگەنمەن, مىنا نارسە انىق. تىنىق مۇحيتىنا جىبەرىلگەن «سالەمدەمە» تامىزدا سىنالعان Hwasong-12-گە قاراعاندا 800 كيلومەترگە ارتىق ۇشىپ, شامامەن 3700 كيلومەتر قاشىقتىقتى باعىندىرعان.
The New York Times باسىلىمى اقش-تىڭ دا, جاپونيانىڭ دا بالليستيكالىق قارۋدى اتىپ تۇسىرۋگە تالپىنباعانىن حابارلادى. ويتكەنى زىمىران كوككە كوتەرىلگەن بەتتە ونىڭ اشىق تەڭىزگە قۇلايتىنى بەلگىلى بولعان. بۇل جونىندە سولتۇستىك امەريكا اۋە جانە عارىش قورعانىس قىزمەتىنىڭ كومانديرى دەيۆ بەنام The New York Times گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا مالىمدەدى. كوماندير بەنامنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, بالليستيكالىق قارۋ گۋام ارالىنا دا, اقش-قا دا قاۋىپ توندىرگەن جوق.
باتىستىڭ گۋام جونىندە ءسوز قوزعاۋىنا نەگىز بار. تامىزدىڭ باسىندا كحدر كوسەمى كيم چەن ىن اقش-تىڭ اسكەري بازاسى ورنالاسقان ارالعا شابۋىل جاساۋعا ءازىر ەكەنىن جەتكىزگەن-ءدى. بۇدان بولەك, وتكەن بەيسەنبىدە كيم چەن ىن جاپونيانى «سۋعا باتىرىپ جىبەرەتىنىن» جانە اقش-تى «ك ۇلىن كوككە ۇشىراتىنىن» ايتىپ جار سالدى. ونىڭ ءسوزى ءدوڭايبات كورسەتۋ سەكىلدى كورىنسە دە, ءار سىناق سايىن بالليستيكالىق راكەتانىڭ قامتۋ ايماعى ۇلعايعانى ويلانتپاي قويمايدى. The New York Times باسىلىمى كيم چەن ىن كەز كەلگەن ۋاقىتتا امەريكالىق اسكەري بازاعا يادرولىق «سالەمدەمە» جىبەرۋى ىقتيمال ەكەنىنەن قاۋىپتەنەتىن جاسىرعان جوق. ويتكەنى گۋام ارالى سولتۇستىك كورەيادان 2400 كيلومەتر قاشىقتىقتا ورنالاسقان. سوڭعى سىناقتا كيمنىڭ قارۋى 3700 شاقىرىمدى باعىندىرىپ, ارالدى قيراتۋعا قابىلەتتى ەكەنىن كورسەتتى.
Reuters اگەنتتىگى تاراتقان اقپاراتقا سايكەس, سولتۇستىك كورەيا مەدياسى كيم چەن ىننىڭ تىنىم تاپپاي بالليستيكالىق زىمىراندارىن سىناقتان وتكىزۋى اسكەري تەپە-تەڭدىككە قول جەتكىزۋگە ارنالعانىن مالىمدەگەن. CNN كيم چەن ىننىڭ ارەكەتىن اقش-تىڭ نەگىزگى قۇرلىعىن يادرولىق قارۋمەن بومبالاۋعا تالپىنىس دەپ تۇسىندىرەدى. ارنانىڭ پايىمداۋىنشا, سوڭعى بالليستيكالىق سىناق كحدر-دىڭ كوزدەگەن ماقساتىنا تاياۋ قالعانىن كورسەتەدى. ايتسە دە جاۋابى جوق سۇراقتار ءالى دە كوپ. «پحەنياندا جەر اتموسفەراسىنا قايتا ەنگەندە جانىپ كەتپەي نىساناعا جەتەتىن وقتۇمسىقتار بار ما؟» دەپ سۇرايدى CNN. سونداي-اق زىمىراننىڭ تۇمسىعىنا سىياتىنداي كىشىگىرىم يادرولىق قارۋدىڭ بار-جوعى دا بەلگىسىز. كيم چەن ىن ءبىر سوزىندە يادرولىق وقتۇمسىقتارعا يە ەكەنىن ايتقان-دى. كەي ساراپشىلاردىڭ سولتۇستىك كورەيا ونداي دەڭگەيگە وتكەنىنە كۇمانمەن قارايتىنىن حابارلايدى CNN ارناسى. ايتسە دە, اقش بيلىگى كيم چەن ىننىڭ سوزىنە بەي-جاي قاراۋعا بولمايدى دەپ ەسەپتەيدى.
سولتۇستىك كورەيادان قاۋىپتەنۋ بەكەر ەمەس. قىركۇيەكتىڭ باسىندا كحدر مەدياسى تەرمويادرولىق, ياعني سۋتەگى بومباسى سىناقتان ءساتتى وتكەنىن حابارلادى. قارۋ كۇشىنىڭ قارقىنى قاتتى بولعانى سونشالىق, 6,3 بالدىق جەر سىلكىنىسى تىركەلگەن. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل جارىلىستىڭ قۋاتى حيروسيماعا تاستالعان بومبادان 8 ەسە كوپ. The Guardian گازەتى تاراتقان اقپاراتقا سۇيەنسەك, قازىردىڭ وزىندە كاليفورنيا تۇرعىندارى يادرولىق قارۋدان قورعانۋدىڭ ارەكەتىن باستاپ كەتىپتى.
اقش قورعانىس ءمينيسترىنىڭ بۇرىنعى كەڭەسشىسى لوۋرەنس كوربتىڭ Al Jazeera ارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا كحدر ارەكەتىنە تاڭعالۋدىڭ قاجەتى جوق ەكەنىن ايتادى. كوربتىڭ پىكىرىنشە, كيم چەن ىن بالليستيكالىق راكەتانى تاعى ۇشىرۋى بۇۇ-نىڭ سانكتسياسىنا قارسى نارازىلىعى سەكىلدى. ەستەرىڭىزدە بولسا, 11 قىركۇيەكتە بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى سولتۇستىك كورەياعا قاتىستى جاڭا قارار قابىلداعان-دى. وندا كحدر-دان توقىما بۇيىمدارىن ساتىپ الۋعا, وعان گاز كوندەنساتىن ساتۋعا تولىق تىيىم سالىنىپ, سولتۇستىك كورەيانىڭ پورتتارىنا كىرەتىن جانە شىعاتىن جۇك كەمەلەرى تەكسەرىلەتىنى مالىمدەلگەن-ءدى. بۇل شارالار سولتۇستىك كورەيانىڭ ەكسپورتىن 90%-عا دەيىن تومەندەتۋگە باعىتتالعان. قازاقستان تاراپى دا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە اتالعان قاراردى ءبىراۋىزدان ماقۇلدادى.
«سولتۇستىك كورەيانىڭ جاۋاپسىز ساياساتى يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى جاھاندىق ۇدەرىسكە كەسىرىن تيگىزىپ, عالامشاردىڭ يادرولىق قارۋسىز بولاشاعىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ۇجىمدىق ۇلەستەرگە نۇقسان كەلتىرەدى», دەدى قازاقستاننىڭ بۇۇ جانىنداعى تۇراقتى وكىلى قايرات وماروۆ.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
