– الەمدىك ءباسى جوعارى حالىقارالىق بايقاۋعا قاتىسۋعا استانا, قوستاناي, كوكشەتاۋ قالالارىنىڭ تەاترلارى دا ءوتىنىش بىلدىرگەن بولاتىن. ولاردىڭ اراسىنان تاڭداۋ ءبىزدىڭ ۇجىمعا ءتۇسىپ, ارنايى شاقىرتۋ العانىمىزعا وتە قۋانىشتىمىز.
– شەتەلدىك كورەرمەندەر نازارىنا دراماتۋرگ ولجاس جانايداروۆتىڭ «جۇت» دراماسىنىڭ ۇسىنىلۋى كەزدەيسوق ەمەس شىعار؟
– ارينە. ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنداعى «پاتريوتيزم كىندىك قانىڭ تامعان جەرىڭە, وسكەن اۋىلىڭا, قالاڭ مەن وڭىرىڭە, ياعني تۋعان جەرىڭە سۇيىسپەنشىلىكتەن باستالادى» دەگەن تەرەڭ ماعىنالى سوزدەر كىم-كىمگە بولسىن ۇلكەن وي سالارى انىق. تۋعان جەرگە, ونىڭ مادەنيەتىنە ايرىقشا ىڭكارلىكپەن اتسالىسا وتىرىپ, ۇلان-عايىر اۋماققا يەلىك ەتكەن بابالارىمىزدىڭ ەرەن ەرلىكتەرى مەن باستان وتكەرگەن تار جول, تايعاق كەشۋ جولدارىن جاس ۇرپاق زەردەسىنە قۇيا بىلسەك, شىنايى پاتريوتتار بۋىنىن تاربيەلەۋگە قوسقان ۇلەسىمىز بولار ەدى. بۇل جۇمىستا شىعارماشىلىق قاۋىمدارعا دا زور سەنىم ارتىلىپ وتىر. قازاق «اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلامانىڭ» نەبىر اۋىر وتكەلدەرىن كەشسە دە, رۋحى سىنباعان حالىق. وسى سەبەپتى اتى وشكىر زاماننىڭ اقتاڭداق بەلگىسىندەي قارا ارىپتەرمەن تاريحىمىزعا وشپەستەي جازىلىپ قالعان 30-جىلدارداعى اشتىق ويرانىن الەم جۇرتىنىڭ دا بىلگەنى, سەزىنگەنى دۇرىس دەگەن ويمەن «جۇت» دراماسى تاڭداپ الىندى. ونى الدىمەن جەرگىلىكتى كورەرمەندەر تاماشالاپ, جىلى قابىلدادى.
– ادامدى تۇڭعيىق ويعا باتىراتىن, قاسىرەتتى تراگەديالىق جاعدايدى كوز الدىنا ەلەستەتەتىن اۋىر تاقىرىپتى, قازاق دالاسىنداعى اشارشىلىقتى ساحنالاۋدا قانداي تاجىريبەلەرگە جۇگىندىڭىزدەر؟
– پوگودين اتىنداعى ورىس دراما تەاترىنىڭ تاريحى 1886-1987 جىلداردان باستالادى. بيىل 131-ءشى ماۋسىمنىڭ اشىلاتىنىن ەسكەرسەك, قانشاما ونەر ۇرپاعى الماسقانىن شامالاي بەرۋگە بولادى. بۇگىندە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ليۋدميلا تۋرپايان-ۆانيۋكوۆادان, رەسپۋبليكانىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارتىستەرى نادەجدا كوسىگينادان, ۆيكتور شالاەۆتان جاستاردىڭ الاتىن ءتالىم-تاربيەسى مەن ونەگەسى كوپ. جىل وتكەن سايىن ۇجىم تالاپتى دا تالانتتى اكتەرلەرمەن تولىعىپ كەلەدى. ولاردىڭ بىلمەككە قۇشتارلىعى, جان-جاقتى ىزدەنگىشتىگى قويىلىم بارىسىندا انىق بايقالدى. ماسەلەن, باستى كەيىپكەر احمەتتى سومداعان رومان لاحتين بىرقىدىرۋ ۋاقىتىن مۇراعاتتاردا وتكىزىپ, اشتىقتان شىبىنداي قىرىلعان شاراسىز جانداردىڭ سۋرەتتەرىن كەزىكتىرگەن. سول كەزدەگى ونىڭ سەزىمىن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن. كوزدەرى جاۋتاڭداعان باۋىر ەتى پەرزەنتتەرىنە ءبىر جاپىراق نان تاپپاي ساۋساقتارىن كەسىپ, ءپىسىرىپ بەرۋى يلانىمدى. ساۋلەنىڭ ءرولىن بەينەلەگەن ەكاتەرينا ليتۆينوۆا اشتىقتى كوزىمەن كورگەندەي كۇي كەشەدى. قويۋشى-رەجيسسەر تيمۋر كارىمجانوۆ وتكەنىمىزدى بۇگىنگىمەن سالىستىرا وتىرىپ, تارتىستى, شيرىققان كورىنىستەرگە, توسىن شەشىمدەرگە بارعان.
– شەتەلدىك ساپار قالاي اياقتالدى؟ قانشا ايتقانمەن, جات جەردىڭ ءوز ۇستانىمدارى مەن كوزقاراستارى بار عوي.
– ءسوز اراسىندا گاسترولدىك ساپارعا بارۋىمىزعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتكەن وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆقا, مادەنيەت جانە قۇجاتتامالار باسقارماسىنا العىسىمىزدى ايتا كەتكەن ءجون.
ءبىر اپتاعا سوزىلعان فەستيۆالعا چەحيا, رەسەي, ۆەنگريا, فينليانديا سەكىلدى 14 مەملەكەتتەن ازۋىن ايعا بىلەگەن ونەر ۇجىمدارىنىڭ قاتىسۋى, 29 سپەكتاكلدىڭ قويىلىپ, 11 تىلدە «سويلەۋى» باسەكە-تارتىستىڭ وڭاي بولماعانىن اڭعارتسا كەرەك. ءبىز قازاقستاننىڭ نامىسىن جالعىز قورعاعاندىقتان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەنىن سەزىندىك. ەۋروپالىق اۋديتوريانىڭ ەرەكشەلىگىنە, كورەرمەن تالعامىنىڭ وزگەشەلىگىنە قاراماستان, ءبىر وتباسى ارقىلى قازاق حالقىنىڭ اۋىر جاعدايىن شىنايى سۋرەتتەيتىن دراما قازىلار القاسىنان دا, كورەرمەندەر تاراپىنان دا زور باعاسىن الدى. ارنايى ديپلوممەن ماراپاتتالىپ, ەلگە ەرەكشە اسەرمەن ورالدىق.
– سپارتاك ومىرزاق ۇلى, ۇجىمنىڭ قازاق دراماتۋرگتەرىمەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناسى قانشالىقتى دارەجەدە ورنىققان؟
– تەاتر شىعارماشىلىق قىزمەتىندە قازاق, ورىس, شەتەل مادەنيەتتەرىنىڭ ءوزارا ىقپالداستىعىن, رۋحاني, ادامگەرشىلىك, الەۋمەتتىك, ەستەتيكالىق تاقىرىپتاردىڭ قامتىلۋىن قاشاندا باستى باعدار ەتەدى. سوعىس جىلدارى 2500-دەي سپەكتاكل كورسەتىلىپتى. وسىلاردىڭ ىشىندە ەڭ كوپ قويىلعانى – مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «نامىس گۆاردياسى». تولەگەن توقتاروۆتىڭ وبرازىن تارتىمدى بەينەلەگەن پاۆەل روگالسكيدىڭ ەسىمى قازاق كسر حالىق ءارتىسىن تۇڭعىش العانداردىڭ ساناتىندا ماقتانىشپەن اتالادى. ساحناعا ءار شىققان سايىن كورەرمەندەر ونى دۋ قول شاپالاقپەن قارسى الىپ وتىرعان. مۇقاڭ مەن لەونيد سوبولەۆ بىرىگىپ جازعان «اباي» تراگەدياسى, ءسابيت مۇقانوۆتىڭ «شوقان ءۋاليحانوۆ» تاريحي دراماسى تەاتر رەپەرتۋارىندا ايرىقشا باعالانعان. سابەڭنىڭ «ساكەن سەيفۋللين», نۇرلان ءورازاليننىڭ «شىراق جانعان ءتۇن» تۋىندىلارى كەرەمەت كەلىسىم تاپقان. عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ» دراماسى بويىنشا قويىلعان سپەكتاكل تەاترلاردىڭ ح رەسپۋبليكالىق فەستيۆالىندە گران-ءپريدى جەڭىپ الدى. قازاقتىڭ اقيىق اقىنى جايلى «ماعجاننىڭ سوتى» ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ءىى تەاتر فەستيۆالىندە «تاريحي تۇلعانى ايشىقتى سومداۋ» اتالىمىندا جۇلدەگە يە بولدى. «ۇلپان» شىعارماسى جەلىسىمەن قويىلعان پەسا دا كورەرمەندەر ءىلتيپاتىنا يە بولدى. تەاتردىڭ 129-شى ماۋسىمىنىڭ شىمىلدىعى بەلگىلى جازۋشى راقىمجان وتارباەۆتىڭ «سۇلتان بەيبارىس» تۋىندىسىمەن اشىلىپ, قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنالدى. باستى ءرولدى ەۆگەني پاتەشكين ءساتتى ويناپ, اتىراۋ قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق كونكۋرستا جۇلدەگەر بولدى.
الداعى ۋاقىتتا دا دراماتۋرگيالىق شىعارمالاردىڭ تاقىرىپ اۋقىمدىلىعى دا, ۋاقىت وزەكتىلىگى دە باسا نازاردا بولادى.
اڭگىمەلەسكەن ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
