وسىعان وراي وڭتۇستىكتە «مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ لاتىن گرافيكاسىنداعى ءالىپبيىنىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتارىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى» جونىندە القالى جيىن ءوتتى.
جيىنعا وبلىس اكىمى, وبلىستىق باسقارما باسشىلارى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, تۇركولوگ-عالىمدار, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عالىمدارى, ءتىل ماماندارى, ماگيسترلەر مەن ستۋدەنتتەر جانە باق وكىلدەرى قاتىستى.
باسقوسۋدا ءسوز العان وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ لاتىن ءالىپبيىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە توقتالىپ, ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا الداعى جىلداردا مىقتاپ قولعا الۋ قاجەت بولاتىن بىرنەشە جوبانى ۇسىنعانىن اتاپ ءوتتى.
وتىرىسقا قاتىسۋشىلار جاڭا ءالىپبيدىڭ جوباسىن تالقىلاپ, تۇركولوگ عالىمدار لاتىن ءالىپبيىنىڭ بىرىڭعاي نۇسقاسىنا قاتىستى ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
ال وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ بۇل جولدا قيىنشىلىقتار بولماي قويمايتىندىعىن, كورشى وزبەك اعايىندار وسىعان بايلانىستى ءتورت رەت رەفورما جاساعانىن ايتتى. قازاقستاننىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشەتىندىگى انىق. بىراق, كوپ بولىپ ويلاساتىن ماسەلەلەر بارشىلىق, دەدى ول.
العاشقى بولىپ ءسوز العان پروفەسسور, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆ ەلباسىمەن ءبىر كەزدەسۋدە «كورىنگەننىڭ شاناسىنا مىنە بەرگەنشە ءوز شانامىزعا مىنەيىك» دەگەندىگىن ايتتى. عالىم ءالىپبيدى جاساعاندا حالىققا جاقىن ارىپتەردى الۋ جايىن قاۋزادى. وسىعان وراي قالاي دىبىستالسا سولاي جازىپ كەلگەن ياكۋت-ساحا حالقىنىڭ كيريلليتساعا باعىندىرعاندا ءتىلىن بۇزىپ العاندىعىن قاۋىپ ەتىپ ايتتى.
مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆ «قۇلدىقتىڭ ەكى ءتۇرى بولادى. ء«بىرىنشىسى – قول-اياققا بۇعاۋ, قامىت سالۋ بولسا, ودان بىركەز قۇتىلۋعا بولادى. ال ميىڭدى بايلاسا ماڭگۇرت حالگە تۇسەسىڭ. كەڭەس يمپەرياسى ەكىنشى ءتاسىلدى تاڭدادى. سوندىقتان لاتىن الىپبيىنە كوشۋ – سانانى وتارسىزداندىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام» دەپ تۇيىندەدى.
حالىقارالىق «الاش» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى مارحابات بايعۇت ءالىپبي اۋىستىرعاندا ءبىرشاما قيىندىقتار بولاتىندىعىن ايتتى. سوندىقتان قيىندىقتان قورىقپاي, ءتىپتى ەكى ءارىپ تۇرماق, ءۇش ارىپپەن بەلگىلەنسە دە, قازىرگى ۇسىنعان نۇسقانى قابىلداۋ كەرەكتىگىن جەتكىزدى.
– راس, كيريلليتسانى كوپشىلىگىمىز قيماي تۇرمىز. بىراق, كيريلليتساعا كوشكەندە دە ءبىزدىڭ قازاق ءتىلى كوپ سوراقىلىققا ۇشىراپ, ۇندەستىگىن جوعالتىپ الدى. ەكى تاڭبا, ءۇش تاڭبامەن بەلگىلەگەن ءجون. نەمىستەردە ءۇش ارىپتەن قۇرالعان دىبىستار بار. ودان نەمىستەر كۇيرەپ, قيراپ جاتقان جوق, – دەدى جازۋشى.
بىرازعا دەيىن تۇسىنبەستىك بولۋى مۇمكىن, سىرتقى كۇشتەرگە توتەپ بەرسەك, كوش جۇرە تۇزەلەدى. ەڭ باستىسى, العان بەتىمىزدەن قايتپاي, شىداس بەرىپ, ەڭبەكتەنۋ كەرەك.
جازۋشىنىڭ ويىن جالعاعان فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قۇلبەك ەرگوبەك:
– ءبىز كيريلليتساعا كوشكەندە قىرعىزداردا «ق» ءارپى بولماي قالدى. وزبەكتە ء«و» ءارپى جوق, ماسقارا بولدى. لاتىن ءالىپبيىن قابىلداۋ رۋحاني جاڭعىرۋعا اپارادى. ەلباسى مۇنى دەر كەزىندە كۇن تارتىبىنە شىعارىپ وتىر دەپ ويلايمىن. رەفورما جاساي بەرۋ پالەندەي قيىن ەمەس. سوندىقتان قازىر كوش ءجۇرىپ بارا جاتقاندا اربانىڭ دوڭعالاعىنا اعاشتى تىعا بەرمەۋىمىز كەرەك, – دەدى.
م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ-ءدىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى بولاتبەك تىلەۋبەرديەۆ ءالىپبيدى ۇيرەنۋدە دىبىس اۋەزدىلىگىن ساقتاۋ قاجەتتىگىن ايتتى. لاتىنعا وتكەن كورشى مەملەكەتتەردىڭ جاقسى تاجىريبەسىن الۋدى ۇسىندى.
جيىندى قورىتىندىلاعان ءوڭىر باسشىسى وسىنداي قىزۋ پىكىرتالاستان كەيىن ناقتى شەشىم قابىلداۋعا مۇمكىندىك تۋاتىنىن ايتتى.
جانسەيىت قانسەيىت ۇلى لاتىن الىپبيىنە كوشۋ كەزىندە قازاق ءتىلىنىڭ ۇندەستىك زاڭدىلىقتارىن ساقتاۋعا ءمان بەرۋدى ۇسىندى.
– ەلىمىزدىڭ ەندىگى بولاشاعى – ساياسي-ەكونوميكالىق فاكتورمەن قاتار, ونىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرىنا دا تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان لاتىن الىپبيىنە كوشۋدە قازاق ءتىلىنىڭ زاڭدىلىقتارىن ساقتاۋىمىز كەرەك. ەگەر ولار ساقتالماعان جاعدايدا, ءتىل بۇزىلادى. ەگەر مۇنى ساقتاعان جاعدايدا, ءتىلىمىزدىڭ ۇندەستىگى, ونىڭ ادەمىلىگى, دۇرىس ايتىلۋى دا بۇزىلمايتىن بولادى, – دەدى.
القالى جيىننان سوڭ وبلىس اكىمى تۇركى الەمى ادەبي جۋرنالدارى رەداكتورلارىمەن كەزدەستى. قوناقتاردىڭ اراسىندا «تۇركسوي» حالىقارالىق ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى فىرات پۋرتاش, ەۋرازيا جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى ياكۋب ومەروعلۋ, «باشقۇرتستان قىزى» جۋرنالىنىڭ رەداكتورى گۇلناز كۋتۋەۆا, «ازەربايجان» جۋرنالىنىڭ رەداكتورى سۋدابا اگابالاەۆا سياقتى ادەبيەت جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرى بار.
كەزدەسۋدە ءسوز العان قوناقتار تۇركى الەمى ادەبي جۋرنالدارى رەداكتورلارىنىڭ VIII كونگرەسىندە ايتىلعان ۇسىنىستار مەن قوزعالعان پىكىرلەر تۇركى تىلدەس حالىقتاردىڭ ورتاق تاريحىن ينتەگراتسيالاۋعا زور ىقپالىن تيگىزەدى دەگەن سەنىم ءبىلدىردى.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
