تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتول پەرزەنتى

الماتى وبلىسىندا «ەل ءتاۋ­ەلسىزدىگىنە – 20 جىل, «الاتاۋ گازەتىنە – 10 جىل» اتتى مادەني ۇگىت-ناسيحات كەرۋەنى ۇلكەن قول­داۋعا يە بولىپ وتىر. نەگىزىنەن جازيرالى جەتىسۋدى قامتيتىن «الاتاۋ» باسىلىمى تۋرالى ال­ماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اڭسار مۇساحانوۆتىڭ: «الاتاۋ» – جەتىسۋ وڭىرىندەگى وقىلىمدى, ويى ەركىن, مازمۇنى سالماقتى تاۋەل­سىز باسىلىمداردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى. ول العاشقى سانىنان باس­تاپ-اق قوعامنىڭ جاقسىلىعىن سۇيىنشىلەپ, كەمشىلىگىن تۇزەتۋگە اتسالىسىپ كەلەدى. سونىڭ ءناتي­جەسىندە «الاتاۋ» ءوزىنىڭ ءجۇرىپ وتكەن 10 جىلدىق بەلەسىندە اق­پا­رات كەڭىستىگىنەن لايىقتى ورىن الىپ وتىر», – دەگەن بولاتىن. «الاتاۋلىقتاردىڭ» مادەني ۇگ­ىت-ناسيحات كەرۋەنىنىڭ قۇرامىندا ەسىمدەرى رەسپۋبليكا جۇرتشى­لىعىنا كەڭىنەن تانىمال بەلگىلى اقىن-جازۋشىلار, عالىمدار مەن قوعام قايراتكەرلەرى, ونەر شەبەرلەرى جانە «الاتاۋ» باسى­لىمىنىڭ قاز تۇرىپ قالىپتا­سۋىنا ۇلەس قوسقان ارداگەر-جۋرناليستەر بار. ماقساتتارى – ەل تاۋەلسىزدىگىن, وسى جولدا ەلىمىز جەتكەن جەتىستىكتەردى پاش ەتۋ. مادەني ۇگىت-ناسيحات كەرۋەنى قىركۇيەك ايىنىڭ ورتاسىنان اۋا بەرى وبلىستىڭ التى اۋدانىن ارا­لاپ شىقتى. الاكول اۋدانى­نان باستالعان ساپار سارقان, اقسۋ, بالقاش, قاراساي, جامبىل جانە ىلە اۋداندارىندا جالعاس­تى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدى­عى­نا دەيىن ولار وبلىستىڭ وزگە دە اۋداندارى مەن قالالارىن ارالاپ ءوتۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل ساپاردىڭ تاعى ءبىر اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق جەتىستىگى – باسىلىممەن ەنشىلەس «الاتاۋ» باسپاسىنان شىققان كىتاپتاردى اۋداندارداعى وقىرماندارىنا ءجا­نە اۋداندىق كىتاپحانا قورىنا تەگىن ۇلەستىرۋ. ايتالىق, «مادە­ني مۇرا» ۇلتتىق ستراتەگيالىق جوباسىنىڭ نەگىزىندە «كوپتوم­دىق شىعارمالار» سەرياسى بوي­ىنشا جارىق كورگەن اكادەميك الكەي مارعۇلاننىڭ ەلىمىز بەن جەرىمىزگە قاتىستى رۋحاني مۇرا­لارىمىز – ەجەلگى جىر-اڭىزدار, سال-سەرىلىك ءداستۇر, سايات قۇستارى, ارحەولوگيا مەن قازاق قولونەرى جايلى زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىنىڭ 1-8- توم­دارى, كىندىك ازيادا فارا­بي­تانۋدىڭ اتاسى اتانعان عالىم اقجان ءماشانيدىڭ 1-16-توم­دا­رى, سونداي-اق اكادەميك مۇحا­مەد­جان قاراتاەۆتىڭ حالقى­مىز­دىڭ ادەبي-مادەني مۇراسىن ءتۇ­گەندەپ, ونى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ يگىلىگىنە جاراتۋ باعامىنداعى وي-تولعانىستارىن قامتىعان «بەت­بۇرىس بەلەستەرى» اتتى جيناعى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوك­تورى, پروفەسسور شەريازدان ەلەۋكەنوۆتىڭ 1991-2001 جىل­دار ارالىعىنداعى قازاق ادە­بيە­تىنىڭ تاۋەلسىز دامۋ جولىن زەرتتەۋگە ارنالعان «قازاق ادەبيەتى ءتاۋ­ەلسىزدىك كەزەڭىندە» اتتى كى­تاپ­تارىمەن قوسا قازاق ادە­بيە­تىنىڭ ەجەلگى داۋىرىنە ارنالعان ءتۇر­كو­لوگ-عالىم نەمات كەلىم­بەتوۆتىڭ «ەجەلگى ادەبي ءجادى­گەر­لىكتەرى» مەن ادەبيەتتانۋشى-عالىم الما قىراۋباەۆانىڭ «ەج­ەلگى ءداۋىر ادەبيەتى», سىنشى سايلاۋبەك جۇمابەكتىڭ «سىن سيمفونياسى» جانە قازاق باس­پا­سوزىنىڭ, ياعني قازاق جۋرناليستيكا عىلىمىندا وزىندىك قولتاڭ­باسى دارالانعان, پۋبليتسيست, جازۋشى, ۇستاز, پروفەسسور ءابىل­فايىز ىدىرىسوۆ­تىڭ ەستەلىك-وچەركتەرىن قامتى­عان بەس تومدىق شىعارمالارى ءجا­نە باسقا دا كىتاپتار توپتاما­سى بار. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, وقىر­ماندارمەن كەزدەسۋدىڭ كوش باسىن باستاپ جۇرگەن بەلگىلى اقىن, قا­زاقستاننىڭ ەڭبەك ءسىڭىر­گەن قاي­راتكەرى, حالىقارالىق «الاش» ادە­بي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ءسا­كەن يماناسوۆ ءوزىنىڭ بەس تومدىق, «الاتاۋ» باسپا-پو­لي­گرافيالىق كورپوراتسيانىڭ پرەزيدەنتى, «الا­تاۋ» گازەتى رەداكتسيا القاسىنىڭ توراعاسى ىرىم كەنەنباي ەكى­ تو­م­دىق شى­عارمالار جيناعىن اۋ­­دان­­دىق كى­تاپحانالارعا سىيعا تار­­­تۋدا. ەكى­نىڭ ءبىرىنىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن مۇنداي عىلىمي-زەرت­تەۋ دۇنيە­لەرىنىڭ اۋدان جۇرتشى­لى­عى ءۇشىن وتە قات ەكەنىن ايتا وتىرىپ, كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرى باسپا باسشىلىعىنا شەكسىز ريزا­لىق­تا­رىن بىلدىرۋدە. – تامشىداي ويلارىنان تە­رەڭ­دىك, ەكى اۋىز سوزدەرىنەن پارا­ساتتىلىق, ءاربىر جازعان دۇنيە­لەرىنەن كورەگەندىلىك لەبى ەسىپ تۇ­­راتىن وسىنداي دارا تۋما­لا­رى­­مىزدىڭ قۇندى مۇرالارىنىڭ كىتاپحانا وقىرماندارىنا تارتۋ ەت­ىل­­گەنىنە شەكسىز ريزامىز, — دەيدى جامبىل اۋداندىق كىتاپحانا باس­شىسى ءبيبىنۇر يبرايجانوۆا. سارقان قالاسىنداعى مادە­نيەت ۇيىندەگى جۇرتشىلىقپەن دي­دارلاسۋدا اقىن ساكەن يماناسوۆ وسى ءوڭىردىڭ كورنەكتى تۇل­عالارىن وقىرماندارىنا تانىس­تى­رۋدا ءباسپاسوزدىڭ لايىقتى ور­ىن الىپ وتىرعاندىعىن باسا ايتتى. جانە سارقان توپىراعى ءوزىنىڭ ءبىرتۋار تۇلعالارىمەن, ياع­ني ولار الاش­تىڭ ايتۋلى ازا­مات­تارى مۇحا­مەد­جان تىنىش­باەۆ, كاكىمجان قا­زىباەۆ, مۇ­قان ءتو­لە­باەۆ, سون­داي-اق عالىم مۇحتار ارىن, كومپوزيتورلار ەركەعالي راحماديەۆ, كۇنسايىن قۋاتباەۆ, بالۋاندار ابىلسەيىت ايحانوۆ, امانجول بۇ­­­عىباەۆ, ونەر ساڭ­لاقتارى قۇمان تاستانبەكوۆ, سارا تىنىشتىعۇ­لو­ۆامەن ماق­تا­نا الاتىنىن ايتا كەتتى. قا­راساي اۋدانىنداعى باس­­­­قوسۋ دا ەستە قالارلىقتاي ءوتتى. وندا تاۋەلسىزدىكتى تۋ ەتكەن كەرۋەن مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى «ءال-ما­شا­ني» اتىنداعى حالىقارالىق قور­دىڭ پرەزيدەنتى, پەداگوگيكا عى­لىم­­دا­رىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, فانتاست-جازۋشى شامشيدين ابدرامان: – «ءال-ماشاني» حالىقارا­لىق قورى ۇلىلاردىڭ ەڭبەكتەرىن ۇرپاققا دارىپتەۋ ءۇشىن قۇرىلعان ورتالىق. مۇنداعى ءبىزدىڭ كوزدە­گەنىمىز, ءال-ماشاني مۇراسىن قايت­سەك رۋحاني كادەمىزگە اينال­دىرا الامىز دەگەن نيەت. مىنە, جەتى جىلدان بەرى كوپتەگەن عالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن كوپ­تومدىعى ازىرلەنىپ ءبىتتى. ول ەڭبەكتەردىڭ بىرقاتارى «الاتاۋ» گازەتى بەتتەرىنەن دە ورىن الىپ كەلەدى. بۇگىن ءبىز وسى گازەتتىڭ ەنشىلەس باسپاسى «الاتاۋ» باسپا-پوليگرافيالىق كورپوراتسيا­سى­نان شىققان عالىمنىڭ 16 توم­دىق ەڭبەكتەرىن سىزدەرگە تانىس­تى­رۋعا اكەلىپ وتىرمىز, – دەدى. ال بالقاش اۋدانى اكىم­دى­گىن­دە وتكەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى­مەن جانە جەرگىلىكتى «الاتاۋ» گازەتىنىڭ وقىرماندارىمەن كەزدەسۋ يراندىق عالىم شيرين ءبايانيدىڭ «يراندا بيلىك قۇرعان قازاقتار ونىڭ ىشىندە جالايىر ۇلىسىنىڭ تاريحى» اتتى تاريحي زەرتتەۋ كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى­مەن جالعاسىن تاپتى. يران تا­ريحىندا عانا ەمەس, قازاق تاري­حىندا دا ءالى تولىققاندى زەرتتەلمەگەن تاريحي تىڭ دەرەكتەر جانە قۇندى مالىمەتتەرىمەن اسا باعالى بۇل ەڭبەكتىڭ تۇساۋكە­سە­رىن بالقاش اۋدانى اكىمىنىڭ ور­ىنباسارى سايران سماعۇلوۆ اش­ىپ, الەم زەرتتەۋشىلەرىنىڭ نازا­رىن اۋدارعان, ءبىر كەزدەرى يران, يراك, ازەربايجان, گۇرجىستان, ت.ب. ەلدەردى بيلەگەن جالايىر سۇل­­تاندارىنىڭ ارعى-بەرگى تا­ريحىن تەرەڭىنەن تولعاپ, تۇتاس تۋىندى ەتىپ ۇسىنعان اۆتوردىڭ ۇشان-تەڭىز ەڭبەگىنە تانتىلىگىن جەتكىزسە, فيلولوگيا عىلىمدا­رى­نىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءسار­سەنبى ءداۋىت ۇلى اتالمىش كىتاپ­تىڭ تا­راۋلارىنا كەڭىرەك توق­تالدى. – بۇل ەڭبەكتىڭ كەيىپكەرلەرى بۇدان بىرنەشە عاسىرلار بۇرىن ءومىر سۇرگەن ادامدار, – دەدى ادە­بيەتشى-عالىم سارسەنبى ءداۋىت­ ۇلى. – سوندىقتان دا دۇنيە ءجۇزى تا­­ريح­­­شىلارىنىڭ نىسانى بول­عان بۇل ەڭبەك بۇرىن-سوڭدى اي­تىلماعان تىڭ دۇنيە رەتىندە وتاندىق ءما­دەنيەتىمىزگە وزىندىك ويۋ-ورنەگى­مەن قوسىلعان يگى قا­زىنا ەكەنى داۋ­سىز. اۆتور سەگىز سۇلتاننىڭ عۇ­مىربايانىن قامتي وتىرىپ, ولار­دىڭ ارقايسىسى جايلى كىتاپ­تىڭ ءتورت تاراۋىندا جان-جاقتى ءتۇسى­­­نىك بەرەدى. سون­داي-اق, اۆتور زەرتتەۋ بارىسىندا يرانداعى تاريحي وقيعالارعا قا­زاقتاردىڭ قان­شا­لىقتى قاتىسى بولعاندى­عىن ان­ىقتاۋعا تىرىس­قان. جانە قازاق­تار, ونىڭ ىشىندە جالايىر­لار ۇلى­سى بيلىك قۇرعان داۋىرلەر يران تاريحىندا ساياسي جاعىنان دا, ونەر, ادەبيەت تۇر­عى­سىنان دا اسا ماڭىزدى بول­عانىن ايتادى. مىڭ رەت ەستىگەننەن گورى, ءوز كو­زىڭمەن وقىعانعا نە جەتسىن. ەندى سىزدەردە ونداي مۇمكىندىك بار, – دەدى ول. باسىلىم ءوز وقىرماندارىنا جازىلىم ناۋقانىندا ادەتتەگى جەڭىلدىكتەرىن دە قاپەرىنەن شى­عار­مادى. ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرىنە, مۇگەدەكتەرگە, الەۋ­مەتتىك تۇرمىسى تومەن وتباسى­لارىنا گازەتتى تەگىن جازدىردى. وتكەن جىلى تابيعات اپاتىنان زارداپ شەككەن قىزىلاعاش ەلدى مەكەنى تۇرعىندارىمەن ارنايى كەزدەسىپ, ولارعا دا وسىنداي سىي جاساپ, قۋانتتى. جانە بۇل ءۇردىس ارالاعان اۋدان-اۋدانداردا جال­عاسىن تاۋىپ كەلەدى. ۇلى كوشتىڭ قالىڭ نوپىرىمەن بىرگە تاۋەلسىزدىكتى تۋ ەتكەن, ون­ىڭ ءتول پەرزەنتى – «الاتاۋ» گازەتى ەلىمىزدىڭ ۇلكەن مەرەكەسى قار­ساڭىنداعى ءوزىنىڭ مادەني ۇگىت كەرۋەنىنىڭ العاشقى ساپارلارىن وسىلايشا ءساتتى قادامىمەن باستاپ وتىر. الداعى كۇندەر ەنشىسىندەگى شاراپاتتى شارۋانىڭ جالعاسى ءورىستى بولعاي! قىزجىبەك باكىر. الماتى.