ەلوردانىڭ قوعامدىق كولىكتەرىنىڭ قىزمەتىنە جولاۋشىلاردىڭ كوڭىلى تولا ما, جوق پا, سونى بىلگىم كەلدى ءارى جۋرناليستىك زەرتتەۋ جاساۋ نەگىزگى نيەتىم بولدى. سونىمەن, ءبىر اپتانىڭ ىشىندە كوزبەن كورگەندەرىم مەن كوڭىلگە تۇيگەندەرىمدى ورتاعا سالايىن.
كەيىنگى ۋاقىتتا استانادا قوعامدىق كولىكتەردىڭ قىزمەتى ايتارلىقتاي جاقسارعان. مۇنى ءبىر ەمەس, بىرنەشە ادامنان ەستىدىم. قاتار وتىرا قالعان جولاۋشىلاردى اڭگىمەگە تارتقاندا, الدىمەن ايتقانى وسى. ەلوردادا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى وتكىزىلۋىنىڭ اسەرى بولدى ما, جوق الدە, جوسپارلى جۇمىس پا, ايتەۋىر استاناداعى اۆتوبۋستار پاركى كوپ جاڭارعان. قىسىلىپ-قىمتىرىلىپ, اياعىڭنىڭ ۇشىمەن تۇرۋعا ءماجبۇر بولاتىن, ورىندىقتارى ولپى-سولپى, ەسىك-تەرەزەسى سىقىرلاپ, شيقىلداعان ەسكى كولىكتەر كوزگە تۇسە قويمادى.
تاڭعى ساعات جەتى جارىم مەن سەگىزدىڭ اراسىندا جۇمىسقا اسىققان جولاۋشىلاردىڭ ءنوپىرى كوپ بولاتىنى بايقالدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا اۆتوبۋستاردىڭ ءجۇرىس كەستەسىن جيىلەتە تۇسكەن ابزال. ويتكەنى, جۇمىستان قالىپ قويماۋدىڭ قامىن ويلاپ, اۆتوبۋسقا سىعىلىسىپ ءمىنىپ جاتقان ادامدار كوپ. وڭ جانە سول جاعالاۋداعى ايالدامالاردا دا وسىنداي جاعداي. «تاڭەرتەڭگىلىك جانە جۇمىستان قايتاتىن مەزگىلدە اۆتوبۋستاردىڭ باعىتتار بويىنشا ءجيى قاتىناۋىن ويلاستىرسا دۇرىس بولار ەدى» دەگەن ۇسىنىس ايتتى جولاۋشىلار. قالا بيلىگى وسى ورىندى ۇسىنىسقا قۇلاق اسار دەگەن ويدامىز.
اۆتوبۋستاردىڭ باسىم بولىگى جاڭا بولعانىمەن, باقىلاۋ جاساعان ءبىر اپتانىڭ ىشىندە, داۋىس كۇشەيتكىش ارقىلى ايالدامالاردى الدىن الا حابارلاۋ از بولدى. ايالداماعا توقتاعان كەزدە الدىن الا جازىلعان تاسپانى قوسۋدىڭ قانداي تەحنيكالىق قيىندىعى بار ەكەنىن تۇسىنە المادىق. جۇرگىزۋشىلەردىڭ ءبىر-ەكەۋىنەن سۇراپ ەدىك, بۇلتاقتاپ, دۇرىس جاۋاپ بەرمەدى. راس, كەيبىر اۆتوبۋستا حابارلاما جاساعان كەزدە ايالدامالاردىڭ اتاۋىنان «قاتەلەسىپ» جاتتى. «مينيسترلىكتەر ءۇيى» ايالداماسىنا ايالداعان ۋاقىتتا «وقۋشىلار سارايى ايالداماسى» دەپ حابارلاعانىن قۇلاعىمىز ەستىدى. ال وقۋشىلار سارايىنا دەيىن ءالى ەكى-ءۇش ايالداما بار بولاتىن. كۇن سايىن قوعامدىق كولىكپەن جۇرەتىن جولاۋشىلار بۇعان سونشالىقتى ءمان بەرمەيتىن شىعار, ال قالانى جاقسى بىلمەيتىن, وزىنە كەرەك ايالدامانىڭ اتاۋىن جاتتاپ العان استانا قوناقتارىنىڭ وسىنداي شاتاستىراتىن حابارلامانى ەستىگەندە ابىگەرگە تۇسكەنىن بايقادىق.
اۆتوبۋستا ءارلى-بەرلى ءجۇرىپ, جولاقى جينايتىن كوندۋكتورلاردىڭ مىندەتىنىڭ ءبىرى ايالدامالاردى حابارلاپ وتىرۋ بولسا كەرەك. بىراق ولاردىڭ داۋىسىن اۆتوبۋس ىشىندەگى جولاۋشىلاردىڭ ءبارى بىردەي ەسىتۋى ەكىتالاي. سول سەبەپتى قايتالاپ سۇراۋعا ءماجبۇر بولعانداردى كوز كوردى, قۇلاق ەستىدى. ەڭ دۇرىسى – تاسپاعا جازىلعان حابارلامانى پايدالانۋ. ايالداماعا توقتار كەزدە تاسپانى قوسسا, اۆتوبۋستاعى جولاۋشىلار قالانىڭ قاي تۇسىنا كەلگەنىن جان-جاعىنا جالتاقتاماي-اق انىق بىلگەن بولار ەدى. بۇل ۇساق-تۇيەك شىعار, بالكىم. بىراق وسىنداي ۇساق-تۇيەكتىڭ وزىنە ءمان بەرىپ, كەمشىلىكتى تۇزەۋدى قاراستىرعان ءجون-اۋ.
جالپى, قالا بيلىگىنىڭ قوعامدىق كولىك قىزمەتىن جاقسارتۋ ماقساتىنداعى قولعا العان ءىس-شارالارىنىڭ ناتيجەلى ەكەنىن بايقاۋ قيىن ەمەس. مۇمكىن قالا اكىمىنەن باستاپ ونىڭ ورىنباسارلارىنىڭ قوعامدىق كولىك قىزمەتىن مىقتاپ باقىلاۋعا العانىنىڭ اسەرى دە بار شىعار. قالاي بولعاندا دا, بۇل سالانىڭ جۇمىسىنا كوپتىڭ كوڭىلى تولادى دەسەك, قاتەلەسپەيتىن شىعارمىز.
ەندى جولاۋشىلار مادەنيەتى تۋرالى بىرەر ءسوز. شامامەن العاندا, اۆتوبۋستا 40 جولاۋشى بولسا سونىڭ 99 پا-يىزى تەلەفونعا شۇقشيىپ وتىرادى-اۋ. ۇلكەننىڭ دە, كىشىنىڭ دە «تىرلىگى» وسى. بۇرىندارى كىتاپتان باس المايتىن جولاۋشىلار بولۋشى ەدى, ەندى تەلەفوننان كوز المايدى. ولاردىڭ ءبارى, باسقا جولاۋشىلارعا كەسىر-زيانى تيمەيتىندەي, تەك اقپارات اقتارىپ, حابارلاما جىبەرىپ, حابارلاما قابىلداپ وتىرسا جاقسى-اۋ. ءتىپتى كەيبىر جولاۋشىلار ءوز ۇيىندە وتىرعانداي, جان-جاعىنداعى ادامداردان قىسىلىپ-قىمتىرىلماي, بار داۋىسىمەن ايقايلاپ سويلەسكەنىن ەستىگەندە, ءوزىڭ ىڭعايسىزداناسىڭ. قۇداسىنىڭ جاعدايىن سۇراي ما-اۋ, تويدىڭ قالاي وتكەنىن تالقىلاي ما-اۋ, نەمەرەسىنىڭ تاماق ىشكەن-ىشپەگەنىنە الاڭداي ما-اۋ... ايتەۋىر, كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىك بىتپەيدى عوي. بىراق, اۆتوبۋستاعىلاردىڭ بارلىعى ەستيتىندەي, ولاردىڭ مازاسىن الىپ, جۇيكەسىنە تيەتىندەي, ايقايلاپ سويلەسۋدىڭ قاجەتى قانشا؟ كەيدە ون بەس ايالداماعا دەيىن بارىپ ءجۇردىم, سول ارالىقتا جەتى-سەگىز ادامنىڭ ايقايلاپ سويلەسكەنىنىڭ كۋاسى بولدىم. اۆتوبۋستىڭ گۇرىلى بار, جولاۋشىلاردىڭ ۋ-شۋى بار, مۇمكىن ارعى جاقتاعى كىسىنىڭ داۋىسى ەستىلمەيتىن شىعار, امالسىزدان داۋىستاپ سويلەسۋگە ءماجبۇر بولاتىن شىعار. بىراق «اۆتوبۋستا كەلە جاتىر ەدىم, سوسىن حابارلاسامىن» دەپ ءبىر اۋىز ايتسا بولماي ما, دەيمىن عوي ىشتەي. ءتىپتى بولماعاندا, سويلەسۋگە مۇمكىندىگى جوق ەكەنىن ءبىلدىرىپ, تەلەفوننىڭ ارنايى تەتىگىن باسسا, ءتىپتى دۇرىس ەمەس پە؟ جوق دەگەندە, اۋىزدى قولمەن كولەگەيلەپ, باسقالار ەستىمەيتىندەي, اقىرىن سويلەسسە بولماي ما؟
«جولاۋشى مادەنيەتى» دەگەنگە دە ءمان بەرگەنىمىز ءجون شىعار. قالاي ويلايسىز؟
عالىم ومارحان,
«ەگەمەن قازاقستان»
