كەشەن اۋماعىن كورىكتەندىرۋ ماقساتىندا تاقتاتاستار توسەۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. سونداي-اق, جۋىردا جول قۇرىلىسىنا جەكە قاراجات بولىنبەك. بۇل اۋدانداعى بىردەن-ءبىر كەلۋشىلەرى ۇزىلمەيتىن ورتالىقتىڭ الەۋەتىن ارتتىرا تۇسەدى دەپ كۇتىلۋدە. ەل اۋزىندا «ىرعىزباي اۋليە» اتانعان بابا 1787 جىلى دۇنيەگە كەلىپ, 1850 جىلى 63 جاسىندا قايتىس بولعان. قايتىس بولارىنىڭ الدىندا «مەنى وسى قۇبا بەلگە جەرلەڭدەر, زيراتىمدى كوتەرمەڭدەر, ۇرپاقتارىم كوتەرەدى» دەپ وسيەت قالدىرعان ەكەن.
قۇنانبايدى اۋىر دەرتتەن جازىپ العان اتاقتى ءتاۋىپ تۋرالى حالىق جادىندا جاتتالعان جاقسى لەبىز, تىلسىمعا تولى اڭگىمە مول. ىرعىزباي – ءوزى مولدا, ءوزى ءتاۋىپ ءھام اۋليە كىسى بولعان. دالا زەرتحاناسىندا دارىلەرىن سايلاپ, الدىن الا وزىنە كەلە جاتقان ادامدى, جانىنا باتقان اۋرۋى مەن ونىڭ ەمىن ءبىلىپ وتىرعان. تارباعاتاي تاۋلارىندا وسەتىن التىنتامىر, ەرمەن, جالبىز, ءبىرسالار ىسپەتتى ەلۋ ءتۇرلى شوپتەن دارىلەر جاساعان. قىتاي ەمشىلەرىمەن بايلانىستا بولىپ, تاجىريبە الماسقان. ءبىر ەرەكشەلىگى, ەم-دومىنا اقى الماعان. اۋرۋحانا جوق, ەشكىم وتا جاسامايتىن زاماندا ادامدارعا كوپ شيپاسى تيگەن. ءوزى وسيەت ەتىپ قالدىرعانىنداي, اۋليە 1920 جىلدارى شىنىباي ەسىمدى اقساقالدىڭ تۇسىنە كىرەدى. «ەي, شىنىباي, مەنىڭ باسىمدا قوزى-لاق ويناپ ءجۇر, زيراتىمدى كوتەر, ساعان اللا تاعالا بەرەدى» دەيدى. شىنىبايدىڭ سول كەزدە مالىن بارىمتالاپ كەتىپ, تاپبەردى باستاۋىندا قينالىپ جۇرگەن كەزى ەكەن. ول قارا سيىرىنىڭ كۇشىمەن سۇيرەتكىمەن تاس تاسىپ, اۋليەنىڭ جاتقان جەرىنىڭ العاشقى ساندىقشاسىن قويىپتى. سودان كەيىن تۇرمىسى تۇزەلگەن شىنىبايدىڭ ۇرپاقتارى بۇگىن دە باقۋاتتى تۇرادى. ال اۋليەنىڭ مازارىن جىمىرايدىڭ وماربەگى, ابەكبايدىڭ احمەتى, باياحمەت سادىقوۆ جانە ورازاي, مۇقاتان, تايپاق ەسىمدى كىندىكتى اۋىلىنىڭ اقساقالدارى مەن ۇرپاقتارى 1956 جىلى كوتەرگەن. ون جىل وتكەن سوڭ مازاردىڭ جانىندا زيارات ەتۋگە كەلۋشىلەر قوناتىن تاس ءۇي سالىنىپتى. جانتىكەي اۋىلىنداعى ىرعىزباي اتا مەشىتىنىڭ يمامى التىنبەك قوجاحمەت ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ادامدار اۋليەنىڭ باسىنا 1903 جىلدان باستاپ كەلە باستاعان.
سوڭعى جىلدارى ىرعىزباي اتا كەسەنەسى باياناۋىلدىڭ قىزىل گرانيتىنەن قايتا ءورىلىپ, كەشەن اۋماعىندا جالعىز مازار عانا ەمەس, كىتاپحانا, مۇراجاي, قوناق ءۇي ورىن تەپتى. بۇگىندە ىرعىزباي اتا كەشەنىنە بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرى ءجيى كەلەدى. 2004 جىلدان باستاپ بالالار ۇيىمەن تىعىز جۇمىس ىستەي باستاعان كەشەن جەتىم بالالاردى قامقورلىعىنا الدى. جاڭا ءشۇلبى مەن كوكپەكتى بالالار ۇيىنەن 10 بالا ىرعىزباي اۋليە كەشەنىنىڭ پاتروناتتىق تاربيەسىنە كوشتى.
تارباعاتاي اۋدانىنىڭ اكىمى دىلدابەك ورازباەۆتىڭ ايتۋىنشا, زيارات ەتۋمەن بىرگە تاعىلىمدى, تاربيەلىك ماڭىزى زور شارالاردىڭ ورتالىعىنا اينالعان ىرعىزباي اتا كەشەنىنە سوڭعى جىلدارى بىلەكتى دە جۇرەكتى بالۋان جىگىتتەر كەلە باستادى. اقسۋات اۋىلىندا قازاق كۇرەسىنەن ى.دوسحانا ۇلى اتىنداعى حالىقارالىق تۋرنيرگە قاتىسۋعا كەلگەن ءار ەلدىڭ بالۋاندارىنىڭ اۋليەگە ءتاۋ ەتۋى داستۇرگە اينالدى. ىرعىزباي اتا ءتۋرنيرى – قازاقستان بويىنشا فيلا كەستەسىنە ەنگەن تۇڭعىش تۋرنير. بۇل جارىسقا جىل سايىن 20-دان اسا مەملەكەتتەن سپورتشىلار كەلەدى. زامانىندا التى الاشقا اتى شىققان اتاقتى مولداباي, شىنعارا, كەڭەس زامانىنداعى مارات يماشەۆ سەكىلدى بالۋاندار ىرعىزباي اۋليەنىڭ باسىنا كەلىپ, تۇنەيدى ەكەن. وسى ونەگەلى ءداستۇر بۇگىن دە جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. سونداي-اق, اۋليە كەشەنىندە تاعى ءبىر ۇلتتىق سپورتىمىز – اسىق اتۋدان رەسپۋبليكالىق تۋرنير ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, كەسەنە شىراقشىسى بولات تاعاباي رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىنا ءوزىنىڭ وتە باي كوللەكتسياسىمەن, مىڭداعان اسىق جيناپ قانا قويماي, الىپ اسىقتاردىڭ جوباسىن جاساپ جۇرگەن ۇلتجاندى ەرىك-جىگەرىمەن دە تانىمال. كەسەنەگە كەلۋشىلەر اۋليە باسىنا تۇنەۋمەن شەكتەلمەي, كەڭ دالانىڭ ساف اۋاسىمەن تىنىستاۋمەن بىرگە, باي مۇراجاي مەن كىتاپحانادان ۇلكەن رۋحاني ءلاززات الىپ قايتادى.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
