412 شارشى مەتر اۋماقتى الىپ جاتقان پاۆيلوندا تابيعي رەسۋرستارعا باسىمدىق بەرىلگەن. كۇن, جەل جانە سۋدان قۋات الاتىن تىڭ جاڭالىقتارىن بەينەتاسپا ارقىلى كورۋگە بولادى. ولار قاراپايىم اعاش جاپىراقتارىن سينتەزدەۋ ارقىلى قۋات الۋعا بولاتىندىعىن دالەلدەدى. پاۆيلوننىڭ قاق ورتاسىندا ء«ومىر اعاشى» دەپ اتالاتىن ۇلكەن بايتەرەك ورناتىلعان.
شارانىڭ رەسمي بولىمىندە ماجارستان قارجى ءمينيسترى ميحاي ۆارگا ءسوز سويلەپ, حالىقارالىق كورمەگە ماجارستان مەملەكەتىنىڭ قاتىسۋى «جاسىل» ەنەرگەتيكانى دامىتۋ سالاسىندا تاجىريبەلەرى مەن جەتىستىكتەرىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرگەنىن ايتتى. «جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنە كوشۋ – بارلىق مەملەكەتتەردە وزەكتى ماسەلە. سول سەبەپتى وسى باعىتتا الەم ەلدەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزى زور. حالىقارالىق مامانداندىرىلعان ەكسپو-2017 كورمەسى قاتىسۋشىلارىنا ءوزارا تاجىريبە الماسۋعا بارىنشا جاعداي جاسادى. كورمە – 2017 جىلعى الەمدىك ەكونوميكاداعى ەڭ ماڭىزدى ءىس-شارا. بۇل قازاقستان مەن قاتىسۋشىلار ءۇشىن تابىسپەن وتۋدە», دەدى ول.
قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى مادينا ابىلقاسىموۆا ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ ماڭىزدى ءارى جاۋاپتى ميسسيا ەكەنىن جەتكىزدى. «ماجارستان – ەۋروپانىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقان مەملەكەت. قازاقستان ەۋروپالىق وداق كەڭىستىگىندە ول ەلدى ماڭىزدى ستراتەگيالىق, ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەس رەتىندە قاراستىرادى. قازىرگى تاڭدا ماجارستاننىڭ جەتەكشى كومپانيالارى قازاقستاندا تابىستى جۇمىس اتقارۋدا. بىزدە ەلۋگە جۋىق ورتاق كاسىپورىن بار. مەملەكەت ولارمەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتا تۇسۋگە مۇددەلى. ءبىز قوس تاراپ اراسىنداعى دوستىقتى جوعارى باعالايمىز جانە ەكى حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن ونى نىعايتۋدى كوزدەيمىز», دەگەن ۆيتسە-مينيستر «بولاشاق ەنەرگياسى» تاقىرىبى بارشا الەمدى ويلاندىرۋى ءتيىس ەكەنىن, ماجارستان ۇلتتىق ستراتەگياسىنىڭ باسىمدىعى «جاسىل» ەكونوميكاعا ارنالعانىن اڭگىمەلەدى.
بيىل قازاقستان مەن ۆەنگريا رەسپۋبليكالارىنىڭ ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتقانىنا 25 جىل تولادى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا مەملەكەتتەردىڭ بارلىق سالالارىندا ەكىجاقتى جوسپارلى ىنتىماقتاستىق نىعايدى. ەكى مەملەكەتتىڭ بولاشاق سەرىكتەستىگىن ارتتىرۋعا بارلىق جاعداي جاسالعان.
دجوردج كوسسا, ۆەنگرياداعى ەكولوگيالىق كولىك شىعاراتىن كومپانيا باسشىسى:
– ءبىز ەلەكتر ەنەرگياسى ارقىلى جۇرەتىن اۆتوبۋستاردى شىعارا باستادىق. ولار بۋداپەشت كوشەلەرىندە جۇيتكىپ, حالىقتىڭ يگىلىگىنە جاراپ تۇر. بۇل – قورشاعان ورتانى لاستامايتىن ەكولوگيالىق تازا كولىك. «جاسىل» تەحنولوگيانىڭ دامۋىنا وسىلايشا ءوز ۇلەسى- ءمىزدى قوسپاقپىز.
ەكسپو-2017 كورمەسى ارقىلى دا جاڭا جوبالارمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك تۋعانىن ايتقىم كەلەدى. ەندى الەم ەلدەرى تابيعاتىمىزدى, قورشاعان ورتامىزدى قورعاۋعا, ساقتاۋعا بۇرىنعىدان دا جوعارى دەڭگەيدە كۇش سالاتىنىنا سەنىمدىمىن. ويتكەنى, ءوزىمىز تۇراتىن, ءومىر سۇرەتىن ورتاق ءۇيىمىزدى قادىرلەۋ – بارىمىزگە مىندەت.
«ANIM» ۇجىمى اۋعان ونەرىن پاش ەتتى
حالىقارالىق كورمەنىڭ تورىندە اۋعانستاننىڭ ۇلتتىق كۇنى مەن تاۋەلسىزدىك كۇنى مەرەكەلەندى. يسلام ەلى اتقارۋشى بيلىگىنىڭ باسشىسى ابدۋللا ابدۋللا باستاعان دەلەگاتسيا ۇلى جىبەك جولى پلازاسىنا كەلىپ, مەملەكەتتىڭ پاۆيلونىن ارالادى. باسقوسۋدا ەكى ەلدىڭ ءانۇراندارى ورىندالىپ, تۋلارى كوتەرىلدى. ال مادەني شارادا «ANIM» اۋعانستاننىڭ ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتار ۇجىمى ونەرىن كورسەتتى.
اۋعانستاننىڭ قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىعى 1992 جىلى باستالدى جانە بۇگىندە وتە جاقسى دامىپ كەلەدى. وتكەن جىلى قوس تاراپ اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق اينالىمى شامامەن 500 ملن اقش دوللارىن قۇراعان. بۇل ەلدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جاڭعىرمالى ەنەرگەتيكا, ياعني قۋات كوزدەرىن وندىرۋدە الدىڭعى قاتارعا شىعۋ مۇمكىندىكتەرى بولا تۇرا, ساياسي جاعدايلارعا بايلانىستى باسەڭدەپ قالدى. دەسە دە, اۋعانستاننىڭ ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە قاتىسۋىنىڭ ءوزىن ۇلكەن جەتىستىك دەپ باعالاۋعا بولادى.
ۇلتتىق كۇننىڭ رەسمي بولىمىندە ءسوز العان قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭiس قاسىمبەك اۋعان كومپانيالارىن ەل نارىعىنداعى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندiلiگiن ارتتىرۋعا شاقىردى. ويتكەنى, ەكi ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ الەۋەتi زور.
جيىندا اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسى كوممەرتسيا جانە يندۋستريا مينيسترi حۋمايون راساەۆ قازاقستان مەن باسقا حالىقارالىق قاتىسۋشىلارعا جاساعان كومەكتەرi ءۇشiن العىس ايتتى. «سiزدەردiڭ قولداۋلارىڭىز اۋعان حالقىنىڭ ءومiرiن جاقسى جاققا وزگەرتتi. بiز بارلىق سالادا دوستىق ءارi ارiپتەستiك قارىم-قاتىناسىمىز نىعايادى دەگەن ۇمiتتەمiز. ەنەرگيا وسى بايلانىستىڭ وزەگi سانالادى جانە سولاي قالا بەرمەك. استانادا جوعارى دەڭگەيدە ءوتiپ جاتقان ەكسپو كورمەسi بۇكiل الەمگە قازاقستاننىڭ داڭقىن شىعاردى. كورمە بiزدiڭ دە ەنەرگەتيكالىق باسىمدىقتارعا, مiندەتتەرگە جانە بولاشاق ىنتىماقتاستىق سالاسىنا نازار اۋدارۋىمىزعا كومەكتەستi», دەگەن ول بۇل حالىقارالىق شاراعا قاتىسۋ زور مارتەبە ەكەنiن جەتكىزدى.
* * *
تاقىرىپقا وراي ايتا كەتەرلىگى, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتى الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا قازاقستان مەن اۋعانستان اراسىندا حالىقارالىق اۋە رەيستەرى تۇراقتى قاتىنايتىنىن حابارلادى. بۇل كەلىسىم اۋعانستان اتقارۋشى بيلىگىنىڭ باسشىسى ابدۋللا ابدۋللانىڭ قازاقستانعا رەسمي ساپارى اياسىندا بەكىتىلگەن. «ەكى ەلدىڭ اۋە اكىمشىلىكتەرى باسشىلارى مەملەكەتتەر اراسىنداعى تۇراقتى ۇشۋلاردى ورىنداۋ ءۇشىن قۇقىقتىق بازا قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. قۇجات بويىنشا اپتاسىنا 3 حالىقارالىق رەيس ورىنداۋ قاراستىرىلعان», دەلىنگەن حابارلامادا. بۇگىنگە دەيىن اۋعاندىق «كام ەير» اۋە كومپانياسى ارقىلى الماتى-كابۋل باعىتى بويىنشا چارتەرلىك ۇشۋلار عانا ورىندالعان بولاتىن.
گۋاندۋنمەن بايلانىس كۇشەيەدى
ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى اياسىندا قىتايدىڭ گۋاندۋن پروۆينتسياسىنىڭ اپتالىعى سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. جيىندا ايماقتىڭ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى لي ي ۆەي ءسوز سويلەپ, كورمەنىڭ «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتتى تاقىرىبى قىتايدىڭ «جاسىل» ەكونوميكالىق دامۋىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن ايتتى.«قىتايدا جاقسى ءتامسىل بار: «كەزدەسۋ ءۇشىن مىڭ شاقىرىم جەردەن جاقسى دوستار عانا كەلەدى». وسى شارا اياسىندا جولىعۋىمىزدىڭ ءوزى تاعدىرىمىزدىڭ ورتاق ەكەنىن كورسەتىپ تۇر. استانادا ۇيىمداستىرىلعان ەكسپو تاقىرىبى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ «جاسىل» ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ تۇجىرىمداماسىمەن ۇندەس ءارى تىعىز بايلانىستى ەكەنىن اڭعاردىم. گۋاندۋن پروۆينتسياسى ەجەلگى تەڭىز جىبەك جولىنىڭ ماڭىزدى نۇكتەسى», دەدى لي ي ۆەي. ونىڭ ايتۋىنشا, اپتالىق بارىسىندا گۋاندۋندىقتار وزدەرىندەگى جاڭعىرمالى ەنەرگيانىڭ جاڭا كوزدەرىن, تەحنولوگيالار, زەرتتەۋلەر جانە ازىرلەمەلەر سالاسىنداعى بارلىق جەتىستىكتەرىن كورسەتپەك.
جيىندا قازاقستان ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق اگەنتتىگىنىڭ باس ديرەكتورى ايدىن بايەدىلوۆ ەكونوميكالىق دامۋى بويىنشا قىتايدىڭ ءىرى ءارى قۋاتتى پروۆينتسيالارىنىڭ بىرىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن باسا ايتتى.
گۋاندۋن قىتايدىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى سۋبتروپيكتە ورنالاسقان, اۋماعى 177,9 مىڭ شارشى شاقىرىمدى قۇرايدى. پروۆينتسيانىڭ 3368 شاقىرىم قۇرلىقتىق جەلىسى بار جانە تەڭىز بيولوگيالىق رەسۋرستارعا وتە باي. تەڭىز قايراڭىندا مۇناي ءوندىرىسى دە جولعا قويىلعان. وزگە دە پايدالى قازبالار اراسىندا گەرماني, ۆيسمۋت, تاللي, تانتال, سەلەن سىندى سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردىڭ كەن ورنى اسا ۇلكەن ماڭىزعا يە. گۋاندۋندا شەنچجەن, چجۋحاي, شانتوۋ اتتى قىتايدىڭ ءۇش ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى بار. گونكونگپەن جانە ماكاومەن كورشىلەس ورنالاسۋى دا پروۆينتسيانىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى. قازىرگى ۋاقىتتا گۋاندۋن ءىجو كولەمى بويىنشا قحر پروۆينتسيالارىنىڭ الدىڭعى قاتارىندا تۇر.
بالالارعا ارنالعان پروتوتيپتىك جوبالار
قازاقستانداعى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بالالار قورى (يۋنيسەف) حالىقارالىق كورمەدە «ۋربانيستىك الەمدەگى بالالارعا ارنالعان يننوۆاتسيالار» اتتى حاكاتون وتكىزدى. وندا ەلىمىزدىڭ جاس پروگرامميستەرى قالادا تۇراتىن بالالار ءۇشىن تۋىندايتىن كوپتەگەن ءارى ۇدايى وزگەرىپ وتىراتىن, اۋا لاستانۋىنان جانە قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋدەن باستاپ, كولىككە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە دەيىنگى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ پروتوتيپتىك شەشىمدەرىن ۇسىندى. ولاردىڭ قاتارىندا اپات جاعدايىندا بالالارعا كومەك كورسەتۋگە ارنالعان قوسىمشالار مەن ويىندار, ءىرى قالالاردا ءومىر سۇرۋگە قاتىستى كەڭەستەر جانە مەكتەپكە دەيىنگى جاستاعى بالالارعا ماتەماتيكا ۇيرەتۋ قۇرالدارى بار.
«بۇكىل الەمدە يننوۆاتسيالار كوپتەگەن ادامداردىڭ ءومىرىن وزگەرتىپ جاتىر. دەسە دە سول يننوۆاتسيالاردىڭ بالالارعا كومەك كورسەتۋدەگى الەۋەتىن ىسكە اسىرۋ – ءالى دە بولسا بولاشاقتىڭ ەنشىسىندە. وسى حاكاتون جاستاردى تەك يننوۆاتسيالاردى ازىرلەپ جانە دايارلاپ قانا قويماي, ءوز ماشىق-داعدىلارىن يگى ىستەرگە ارناۋعا ىنتالاندىرادى. ناتيجەسىندە, جەتكىنشەكتەرگە پايدالى بولاتىن كەرەمەت پروتوتيپتىك شەشىمدەرگە قول جەتكىزەمىز. بىزدە قاتىسۋعا جانە ءوز ۇلەسىن قوسۋعا دايىن ىرىكتەلگەن جاس پروگرامميستەر توبى دا بار», دەدى قازاقستانداعى يۋنيسەف وكىلىنىڭ ورىنباسارى فياكرا ماكەيزي.
ۇزدىك جانە ونەرتاپقىش پروتوتيپتەر عانا ەڭ جوعارى ماراپاتتارعا يە بولاتىنىنا قاراماستان, يۋنيسەف ۇزدىك شەشىمدەردى الماتىداعى يۋنيسەف يننوۆاتسيالار زەرتحاناسى ارقىلى نەمەسە يۋنيسەف-ءتىڭ جاھاندىق يننوۆاتسيالىق قورى ارقىلى قارجىلاندىرۋ مەن دامىتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىراتىن بولادى.
توپتامانى ازىرلەگەن اسحات رايقۇل,
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «ەگەمەن قازاقستان»
