ءتىپتى قازىر قالالاردا جارناماسى جەر جاراتىن وقۋ ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. ولار كوپ جاعدايدا ءۇش ايدا ءتىل ۇيرەتىپ, از ۋاقىتتا ۇبت-عا ازىرلەيمىز دەيدى. ونەر جولىنا باۋلىپ, شەبەر ەتىپ شىعاراتىنىن ايتادى. مەنتالدى اريفمەتيكا دەگەن جانە بار. ارينە, بالانىڭ قابىلەتىنە قاراي دايىنداپ جاتسا, ەش قارسىلىق جوق. دايىندايمىز دەگەندى جەلەۋ ەتىپ, توپ-توپ بالانى جيناۋ بارلىق ۋاقىتتا ناتيجەلى بولماسى بەلگىلى. العاشىندا بالالارىن اپتىعا باسىپ اپارعانداردىڭ كەيىن مەسەلى قايتقانىنان حاباردارمىز. بەس-التى جاستاعى بالالارعا شاحمات ۇيرەتەمىن دەۋشىلەر دە تابىلىپ جاتادى. ەگەر سونىڭ ءبارى جۇيەلى جۇرگىزىلسە, ءار بالانىڭ الىمىنا قاراي تياناقتى جۇمىس جاسالسا, ناتيجەسى قۋانتارى حاق. قازاقتىڭ اتاقتى رەجيسسەرى ساتىبالدى نارىمبەتوۆ كينو ءتۇسىرۋ جۇمىسىندا ءتۇرلى جاعدايلاردىڭ بولاتىنىن, ارزانقول فيلمدەردىڭ جارىققا شىعىپ, كورەرمەندەردى مەزى ەتەتىنىن, ءوزىنىڭ العا قويعان ماقساتى «...زەردەلى كورەرمەن تاربيەلەۋ» ەكەنىن ايتىپ, كەيبىر كينو تۇسىرەتىندەر تۋرالى «وفيتسيانت رەجيسسەرلەر» بارىن تىلگە تيەك ەتىپ, ولار: «سىزگە لاعمان كينو كەرەك پە؟ مىنە! جىلاتاتىن فيلم قالاساڭىز, ىشىنە بۇرىش سالىپ بەرەيىن» دەيتىنىن العا تارتادى. سول سەكىلدى رەپەتيتورلىق جاساۋشىلار دا سونداي تاسىلگە كەتىپ جاتقان جوق پا دەگەن وي مازالايدى. وتكەن جىلدارى مەنتالدى اريفمەتيكاعا وقىتامىز دەگەندەر كوبەيىپ كەتكەن ەدى. وعان دا اتا-انالار اقشاسىن تولەپ بالالارىن اپارىپ جاتتى. بۇل تۋرالى دارىندى ماتەماتيك, اكادەميك اسقار جۇمادىلداەۆ: «بۇدان ءجۇز جىل بۇرىن ەشقانداي كومپيۋتەر, كالكۋلياتور بولماعان. سول كەزدە جاپوندار مەن قىتايلاردىڭ ويلاپ تاپقان ونەرى. وندا ەكى تاڭبالى ساندى ەكى تاڭبالى سانعا كوبەيتەدى. ءسىز ونى ءبىر مينۋت كوبەيتەسىز, ول وتىز سەكۋند, ال نە بولىپتى؟ ونى كالكۋلياتورمەن ەسەپتەي سالعان وڭاي ەمەس پە؟» دەيدى دە, «بۇل – بىرەۋدىڭ امەريكادان الىپ كەلگەن فرانشيزاسى... اقشا تابۋدىڭ جولى. مىناۋ دا سول سياقتى. كوشەگە شىعىپ ساۋساقتارىڭمەن ءبۇيتىپ-ءبۇيتىپ, تەز-تەز ەسەپتەپ بەرەسىڭ», دەيدى دە, ءتاسىل عىلىمنىڭ ماڭايىنا دا جولامايتىنىن ەسكە سالادى.
قايتالاپ ايتامىز, قوسىمشا ءبىلىم كەرەك. نارىقتى جەلەۋ ەتىپ, ءبىرىنشى كەزەككە تەڭگەنى شىعارۋ قاتەلىككە ۇرىندىرادى. الدا ايتقانىمىزداي الدىمەن رەپەتيتورلار ءپان بويىنشا بالانىڭ قابىلەتىن ءبىلىپ الۋى ءتيىس. سودان كەيىن عانا جۇيەلى تۇردە دايىنداسا, جۇمىس ناتيجەلى بولادى. ارينە, رەپەتيتورلاردىڭ ءبارى بىردەي دەي المايمىز. اقشادان گورى ادام تاعدىرىن ويلايتىن ازاماتتار بارشىلىق. جالپى, قانداي ورتالىق بولسا دا ءبىلىم ءىسىن وتاندىق ستاندارتقا بەيىمدەۋى كەرەك. وزگەلەردىڭ جەتىستىگى دەپ ءبارىن تىقپالاۋ, تىراشتانۋ بولادى. ونىڭ پايداسىنان زيانى مول. كەيبىر اتا-انالار بالانىڭ بولاشاعىنان بۇرىن قۇلاعىنىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن رەپەتيتورلاردىڭ ءبىلىم-بىلىگىنە قاراماي, جارناماعا سەنىپ, ال دايىندا دەپ بەرە سالاتىنى بار. بالا ولارعا ەمەس, اتا-اناعا كەرەك. سونداي جاعدايلاردان بالالاردىڭ اراسىنداعى تارتىپسىزدىك ورىن الىپ جاتاتىنىن دا ەستەن شىعارماعان ءجون. قالاي دەسەك تە, مەكتەپتەگى ءبىلىم مەن دايىندىق ورتالىقتارىنداعى ازىرلىك وقۋشىنى ەكىۇداي ويعا قالدىرماۋى كەرەك. قانداي ءبىلىم بولسا دا تاۋەلسىز ەلدىڭ ءبىلىم زاڭىنا ساي بولۋى ءتيىس. ميلليونداعان ۇرپاقتىڭ بولاشاقتا ساۋاتتى دا سانالى بولىپ ءوسۋى ءۇشىن مەملەكەتىمىز ءار جىل سايىن ميللياردتاعان قارجى ءبولىپ, بارلىق جاعدايدى جاساپ كەلەدى. وسىنى ەسكەرسەك, ۇتىلمايمىز. وسى ارادا مىنا ءبىر نارسەنى ەسكە سالا كەتسەك دەيمىز. ءبىر كەزدەرى ۇلت مۇعالىمى اتانعان قانيپا بىتىباەۆا مەكتەپتەن تىس وقۋشىلاردى دايىندايتىندار جايلى ءتۇيىندى پىكىرلەرىن ايتقانى ەستە. ول اسىرەسە, ون ءبىر جىل بويى ءبىلىم بەرگەن وقۋشىلار ۇبت-عا ازىرلەۋشىلەر ءبىر ايدىڭ ىشىندە ءبىلىمدار ەتىپ شىعاردىق دەيتىنىن, ولاردىڭ ءبارى بايگەدەن جۇلدە الا بەرمەيتىنىن, ول ءۇشىن ءبىراز اتا-انانىڭ وكىنەتىنىن, ال وزىپ كەلگەندەردىڭ اكە-شەشەلەرى مۇعالىمدەرگە: «سەندەر دۇرىس ءبىلىم بەرمەدىڭدەر. مىنە, بالامنىڭ باعىن جاققان انا ازامات, نە ازاماتشا», دەپ ءدوڭايبات كورسەتەتىنىن نازارعا سالىپ, مۇنى دۇرىس جولعا قويۋ كەرەكتىگىن العا تارتقان بولاتىن. وندايلارعا رۇقسات بەرگەن كەزدە جان-جاقتى تالداۋلار جاساۋدى ۇسىنعان ەدى.
بۇل كۇندەرى قوسىمشا وقىتامىز دەپ بالانىڭ بالالىق داۋىرىنەن اجىراتاتىن اتا-انالار بارشىلىق. ءيا, وقىتۋ كەرەك. بىراق وقىتامىز دەپ ۇل مەن قىزدىڭ بىلىمگە ىنتاسىن تومەندەتىپ الماعانىمىز ءجون. ءسوزىمىز جالاڭ بولماس ءۇشىن ءبىر دايەك كەلتىرەر بولساق, اكادەميك مۇحتارباي وتەلباەۆ ءبىرىنشى كۋرسقا كەلگەن ستۋدەنتتەردىڭ اراسىندا قالا بالالارىنىڭ كوپ جاعدايدا وقۋدان, تەحنيكالىق قۇرالداردان جالىققانىن, وزدەرىن بوستاندىققا شىققانداي سەزىنەتىنىن ايتقانى بار ەدى. ەندەشە, ورتالىقتاردا بولماسا, رەپەتيتورلىقپەن بالا وقىتۋ ءىسىن جەتىلدىرەمىز دەپ مەملەكەتتىك مەكتەپ پەن وندا قىزمەت ەتىپ جاتقان ۇستازداردىڭ بەدەلىن ءتۇسىرىپ الماۋدى ءبىرىنشى كەزەكتە ويلاستىرۋ قاجەت. دامىعان ەلدەردە بۇل ءىس وزىندىك ارناسىمەن دامىپ كەلەدى. ول ەلدەردەگى مۇعالىم بەدەلى وزگە ماماندىقتاردان بيىك تۇراتىنىن ەستەن شىعارماعانىمىز ءلازىم. وزگەنىڭ وزىعى مەن ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق ءبىلىم جۇيەسىن ۇشتاستىرساق قانا ۇتىلماسىمىز ايداي انىق.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
