قازىر ۇيالى تەلەفونى ۇرلانعان ادام – ءمۇساپىر. بايلانىسىڭ دا, باسقا تىرلىگىڭ دە وسى تەلەفونعا تىرەلىپ تۇر. ۇرلاتپاق تۇگىلى, ۇيدە ۇمىت قالدىرساڭ دا تىپىرشىپ, قاشان قولىمىزعا تيگەنشە جانىمىز جاي تاپپايتىنى بەلگىلى. بۇرىن «ايشىلىق الىس جەرلەردەن جىلدام حابار العانىمىزعا» قۋانۋشى ەدىك, كەيىنگى جىلدارى ينتەرنەتكە قوسىلعاننان كەيىن تولىپ جاتقان تىرلىكتىڭ ءتۇيىنى تەلەفونسىز تارقامايتىن بولدى. بانككە بارىپ بىتىرەتىن جۇمىستى باس بارماعىمەن سمارتفونىن سيپاپ بىتىرە سالۋعا بولادى, بازار ارالاماس بۇرىن تاڭداۋدى تەلەفونىڭىزداعى ينتەرنەتتەن جاسايسىز, تاكسي شاقىراسىز, اۆتوبۋس كۇتەسىز.
زاماناۋي تەحنيكانىڭ ءتيىمدى جاقتارىن وسىلاي تىزبەلەي بەرۋگە بولار ەدى. بىراق, كوز الدىڭدا كولبەڭدەگەن كەيبىر جاعدايلاردى كورگەندە ەرىكسىز ويعا بەرىلەسىڭ. وسى ءبىز ۇيالى تەلەفون ۇرلاندى دەپ ۋايىم جەپ جۇرگەندە, ودان دا ماڭىزدى دۇنيەلەردى ۇرلاتىپ جاتقان جوقپىز با؟
ماسەلەن, ۇيدەگى تىرلىكتىڭ ءبارىن ۇيالى تەلەفون ارقىلى الەۋمەتتىك جەلىگە جايىپ سالۋ الدەقاشان ادەتكە اينالعان. قوعامدىق ورىنداردا قالتافونىن قۇلاعىنا جابىستىرىپ الىپ, كەرىلدەسىپ جاتاتىندار كوپ. ءبىر-بىرىنە «ديستانتسيوننو» دوق كورسەتىپ جاتقان جاس جىگىتتەردى دە كەزدەستىرىپ ءجۇرمىز.
الەۋمەتتىك جەلىگە تەلەفون ارقىلى تىركەلىپ, كۇنۇزاق تەسىلىپ وتىرعانداردىڭ ۇرلانعان ۋاقىتىنا وبال. تەاترعا بارساڭىز دا, قاراكولەڭكە زالدا جارق-جۇرق ەتكىزىپ فوتوعا ءتۇسىپ ءھام ءتۇسىرىپ وتىراتىندار جەتكىلىكتى. مادەنيەت كيىمىلگىشتەن باستالاتىن مەكەمەدەگى مادەنيەتسىزدىككە سەبەپ بولعان بۇيىم تاعى دا سول تەلەفون.
حاديسكە سۇيەنسەك, جاقسى قاسيەتتىڭ كوكەسى – قاراپايىمدىق ەكەن. «جارلىنىڭ جانىندا ءجۇرىپ – بايلىعىڭ تۋرالى, اۋرۋ ادامعا مىقتى دەنساۋلىعىڭ جايلى, بالاسى جوققا – بالالارىڭ تۋرالى» ايتۋعا بولمايدى-ءدۇر. الايدا, حاديستە الەۋمەتتىك جەلىدە جاقسى يميدج قالىپتاستىرۋدىڭ قۇرالىنا اينالعانى قاشان. بالا-شاعاڭدى, بولعان-تولعانىڭدى, قىدىرعانىڭدى, ىشكەن-جەگەنىڭدى شىرت ەتكىزىپ تەلەفونعا ءتۇسىرىپ, سول مەزەتتە جەلىگە سالعانشا اسىعامىز. قاراپايىمدىق قايدا قالدى؟
ءبىر جارىم عاسىر بۇرىن مۇحيتتىڭ ەكى بەتىنە تەلەگراف بايلانىسىن ورناتقانداعى باستى ماقسات – قاشىققا جىلدام ءارى سەنىمدى حابار تاراتۋ, ۋاقىت ۇنەمدەۋ بولعان-دى. «قارۋمەن اڭ اتۋعا دا, ادام اتۋعا دا, ءوزىڭدى اتۋعا دا بولاتىنى سياقتى», زاڭعار عالىمداردىڭ ەسىل ەڭبەگىمەن جاسالعان زاماناۋي تەحنيكانى كەرى ماقساتتا پايدالانۋ بۇگىندە ەرەكشە بەلەڭ العانداي. تەلەفون ارقىلى تارالعان «ۇياتسىز» بەينەروليكتەر, ءبىر-ءبىرىن جەردەن الىپ-جەرگە سالعانداردىڭ داۋ-دامايى, سونىڭ ءبىر كورىنىسى سىڭايلى. داۋلى ۆيدەولاردىڭ داۋىلىنا ۇشىراپ, قىزمەتىنەن ايىرىلعاندار دا از ەمەس.
كۇنۇزاق تەلەفونعا شۇقشيىپ ويىن ويناپ, الەۋمەتتىك جەلىگە بايلانۋ ۋاقىت ۇرلاتۋ ەمەي نەمەنە؟ شۇقشيعاننان كوز مايىن تاۋىسىپ, بۇكشيگەننەن ومىرتقاسىن مايىستىرىپ, قۇدايدىڭ اماناتتاعان دەنساۋلىعىن جوعالتىپ جاتقانىمىز تاعى راس. بالدىرعاندار دا بۇرىنعىداي اسىر سالىپ دالادا ويناعاننان گورى, ۇيدە وتىرىپ سمارتفونمەن ويناعاندى جيىلەتتى.
جوعارىدا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي, قاجەتىڭە قاراي قولدانا بىلسەڭ, «قالتافوننىڭ» پايداسى ۇشان-تەڭىز ەكەنىن جوققا شىعارمايمىز. ءبىز بىلمەستىكپەن نەمەسە بىلە تۇرىپ زيان شەگىپ جاتقانداردى مىسالعا كەلتىرىپ, تىرلىگىمىزدىڭ كەيبىر تەرىس جاقتارىن عانا ايتۋعا تىرىستىق.
ايتپاقشى, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ۇيالى تەلەفون ۇرلىعىن ازايتۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىن قاراستىرىپ جاتىر. بۇل تۋرالى مينيستر قالمۇحانبەت قاسىموۆ:
– ۇيالى تەلەفوندى ۇرلاۋدى پايداسىز ءارى ءمانسىز ەتۋ بويىنشا شارا قولدانىپ جاتىرمىز. تەك ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىمەن شەشەتىن تەحنيكالىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق ماسەلەلەر بار, – دەدى.
ۇيالى تەلەفون ۇرلىعىن مينيسترلىك ازايتار-اۋ. ال ۇيالى تەلەفونعا ۇلى قۇندىلىقتارىمىزدى ۇرلاتپاۋ وزىمىزگە عانا بايلانىستى ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ءجون سياقتى.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
