مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى بۇل تۋراسىندا بۇرىن دا ايتقان. التىن ادامنىڭ الەم ەلدەرىن ارالايتىنى جايلى, بۇل تۋراسىندا بىرقاتار ەلدەرمەن, الەمدىك ايگىلى مۋزەيلەرمەن كەلىسىم-شارتتار جاسالىپ جاتقانى جايلى دا ايتىلعان. دەمەك, ءالى كۇنگە قۇپياسىن تولىق اشا قويماعان قورىقتىڭ جۇمباعىن شەشۋ كۇن وتكەن سايىن ماڭىزىن اسىرا تۇسپەك. بۇل تۇرعىدا قورىق-مۋزەيگە قاراستى كونە قالاشىقتاردى زەرتتەپ قانا قويماي, ءار قايسىسىن جەكە-جەكە تۋريستىك ورتالىققا اينالدىرۋ الداعى اتقارىلار نەگىزگى شارۋالاردىڭ ءبىرى. وسى ماقساتتا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى باستاعان توپ «ەسىك» قورىعىن ارالاپ قايتتى.
ساپار الماتى وبلىسى, تالعار اۋدانىنا قاراستى كونە تالحيز قالاشىعىنان باستالدى. بىلتىر عانا جاڭا سالىنباق جولدىڭ استىندا قالىپ كەتە جازداعان, ءسۇرىلىپ كەتۋدىڭ ءسال الدىندا قالعان قالاشىقتى زەرتتەۋ ازىرگە توقتاپ تۇر. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازىر جەرگىلىكتى اكىمشىلىكپەن كەلىسە وتىرىپ, تالحيزدى «ەسىك» قورىق-مۋزەيىنىڭ قاراماعىنا وتكىزۋ جۇمىستارى قاراستىرىلىپ جاتىر. 2014 جىلى يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مۇرالارىنىڭ تىزىمىنە ەنگەن قالاشىقتى زەرتتەۋ, قورعاۋ جانە پايدالانۋ ماقساتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جونىندە: ء«بىرىنشى كەزەكتە جەر-كاداسترلىك ماسەلەلەردى شەشىپ الۋ كەرەك. سونداي-اق, تاريحي-مادەني نىسانداردىڭ تۋريستەرگە قولجەتىمدىلىگىن, ينفراقۇرىلىمى مەن كوممۋنيكاتسيالارىن جاقسارتۋ جونىندە ماسەلە قارالۋدا. مۇندا تۋريستەرگە ساپالى قىزمەت كورسەتەتىن ۆيزيت-ورتالىقتار سالۋ قاجەت», – دەيدى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى.
ارنايى توپ بۇدان كەيىن ەسىك قالاسىنان وڭتۇستىككە قاراي 5 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان راحات قالاشىعىنا باردى. راحات – ساق پاتشالارىنىڭ رەزيدەنتسياسى بولعان, التىن ادامدى سوڭعى ساپارعا وسى جەردەن شىعارعان دەگەن بولجامدار بار. راحات قالاشىعىن شانسي پروۆينتسياسىنىڭ ارحەولوگيالىق ينستيتۋتىمەن (قحر) بىرىگە وتىرىپ زەرتتەۋدىڭ العاشقى كەزەڭى اياقتالدى. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە, ەرتە تەمىر داۋىرىمەن ورتا عاسىرلارعا دەيىنگى كەزەڭدەرگە جاتاتىن ارتەفاكتىلەر تابىلعان.
توپىراعىن ءتۇرتىپ قالساڭ تاريحى سويلەپ الا جونەلەتىن ءوڭىر ءوزىن زەرتتەي تۇسسەڭ بەرەرى كوپ ەكەنىن سەنساتسيالىق التىن ادامىمەن-اق دالەلدەگەن. ايگىلى قازاق ارحەولوگى بەكمۇحانبەت نۇرمۇحانبەتوۆتىڭ قۇرمەتىنە ۇيىمداستىرىلعان «نۇرمۇحانبەتوۆ ەكسكاۆەيشنس» ەكسپەديتسياسى ەكى ايدىڭ (مامىر-ماۋسىم) ىشىندە ورىكتى وباسىنان ب.ە.د. IV-III عاسىرلارجان قالعان سۇيەكتەر مەن ءۇش التىن مونشاق, ءبىر تەمىر تۇيرەۋىش تاپقان. ارانى سونشاما ۋاقىت ءبولىپ جاتقانىن ەسەپكە الساق, بۇل – اسا قىمبات مۇرا ەسەپتەلەدى.
سول سياقتى, ورىكتى وباسىندا, «ەسىك» قورىق-مۋزەيىنە قاراستى ورنەك اۋىلدىق اۋماعىندا وڭتۇستىك كورەيا, قحر جانە وتاندىق ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسيالار زەرتتەۋ-قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. قىتايلىق ماماندارمەن بىرلەسكەن زەرتتەۋ جوباسى الداعى 5 جىل بويى جالعاساتىن بولادى. «ەسىك» قورىق-مۋزەيىنىڭ ارحەولوگتارى مەن كورەيالىق بەس بىردەي ينستيتۋت اتسالىسقان جۇمىستار دا جەمىسىن بەردى. ورنەك اۋىلى ماڭىندا بىلتىرعى جىلى ساق داۋىرىندەگى ايەلدىڭ جەرلەنۋى مەن كەراميكالىق ىدىستار جانە التىن بۇيىمداردىڭ بولشەكتەرىمەن تانىسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن. كارىستەرمەن بىرلەسكەن جۇمىس تا جالعاسىن تابادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى ەندى باستالادى. بۇل جولى راحات قالاشىعىندا قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىن بولادى.
الماس ءنۇسىپ,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى
