ارعى داۋىرلەردە اتا-بابالارىمىز قۇرعان قاي مەملەكەتتىڭ استاناسى بولسىن قازاق ءۇشىن قاستەرلى ءارى قىمبات. ناق سونىڭ دالەلىندەي, التىن وردانىڭ استاناسى – سارايشىق, اق وردانىڭ استاناسى – سىعاناق, قازاق حاندىعىنىڭ استانالارى – سايرام مەن تۇركىستان, قازاق كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋەلگى استانالارى ورىنبور مەن اقمەشىت اتاۋلارى بۇگىنگى گۇل جايناپ قۇلپىرعان بوستان ەلوردامىزدىڭ كوشەلەرىن كوركەيتىپ تۇرعانى قانداي عانيبەت.
استانا – مەملەكەتتىلىكتىڭ, ەلدىكتىڭ اتريبۋتى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, قازاقتىڭ سوڭعى حانى كەنەسارى اق كيىزگە كوتەرىلگەن, سوناۋ الاشا حان زامانىنان بەرى باعانالى وردا, باستى جۇرت سانالعان ۇلىتاۋ دا قازاقتىڭ بۇرىنعى ءبىر استاناسى, ماڭگىلىك قۇرمەت تۇتىلار قاسيەتتى تورقازىعى دەسەك, قاتە ايتپاسپىز. سول سياقتى, قالا تۇرعىزىلماسا دا, ابىلاي حاننىڭ ورداسى تىگىلگەن, حان ستاۆكاسى ورنىققان, جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بويى حاندىق بيلىك جۇزەگە اسىرىلعان كيەلى كوكشەتاۋ –بۋرابايدى دا ەلدىگىمىزدىڭ استانا جۇرتى, بايراقتى بايتاعى دەپ باعالاعانىمىز ورىندى بولماق.
ەلدىڭ استاناسى, باس قالاسى ۇعىمى ونىڭ پەرزەنتتەرىن قاشان دا تەبىرەندىرىپ تولقىتادى. كەزىندە اسەم الماتىعا قانشاما ءان-كۇي, ولەڭ-جىر ارنالمادى دەسەڭىزشى. مايداننان ورالعان قاسىم اقىن التىن ۇيەك استاناسىنا ساعىنىشىن ولەڭمەن مولدىرەتىپ: «كۇلكى-جاسى ارالاس, اقىن دا ءبىر جاس بالا. تەربەت ءوزىڭ, ماۋقىڭ باس, التىن بەسىك – استانا. ءجۇرمىن جورتىپ قىزىقتاپ, كوشە قويماي باسپاعان. سىبىرلايدى جاپىراق, جالت قارايدى تاس ماعان», – دەپ ەمىرەنە تولعانىپ, سۇيىكتى استاناسىنىڭ اي ماڭدايىن ەڭ ءبىر ادەمى جىر جاقۇتىمەن بەزەندىرەدى.
باس قالا رەتىندەگى ميسسياسىن ابىرويمەن ارداقتاعان الماتى, ەلباسىمىز ءدال انىقتاپ ايتقانىنداي, تاۋەلسىزدىكتىڭ بەسىگى بولسا, بۇگىنگى جاۋھار قالا, جاسامپاز استانا ءتاۋ ەتەر تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءدۇر گاۋھارلارى جارقىراپ تىزىلگەن التىن تاجىنە اينالعاندىعى الەم مويىنداعانى اقيقات. بۇرىنعى پروۆينتسيالىق قالا اقمولانىڭ ەلوردا رەتىندە تاڭدالۋى مەيلى تاريحي, مەيلى گەوگرافيالىق, مەيلى ەكونوميكالىق نەمەسە دەموگرافيالىق تۇرعىدان دا ءوزىن اقتايتىن بولىپ شىقتى.
بۇگىنگى ەلوردامىزدىڭ ءبىر ءسات بۇرىنعى تاعىلىمدى تاريحىنا كوز جۇگىرتكەن ارتىق تا بولماس. سارىارقانىڭ سايىن ساقاراسىنداعى اقمولا – قاراوتكەل, ەسىل – نۇرا اتىرابى ىقىلىم زامانداردان بەرى توعىز جولدىڭ تورابى, ءتۇرلى وركەنيەتتەر مەن مادەنيەتتەردىڭ تابىسىپ توعىسقان تاراۋى بولعان. تاريحتىڭ اتاسى سانالاتىن گەرودوت ءوز ەڭبەكتەرىندە جالپاق جاپان دالا ارقىلى وتەتىن مارشرۋتتاردى, سولاردىڭ بويىمەن وسى جەرلەردەن جۇرەتىن كەرۋەندەردى اتايدى. ونىڭ بۇل ايتقاندارى كەيىن ۇلى جىبەك جولى رەتىندە بەلگىلى بولىپ, جەر-جاھانعا تانىلادى. مىنە, وسى سارىارقا توسىندەگى ۇلى دالا ارقىلى وتكەن كەرۋەن جولدارى قالالارداعى قولونەر مەن ۇساق كاسىپشىلىكتىڭ دامۋىنا, ساۋدانىڭ وركەندەۋىنە اسەر ەتكەن. قازىرگى استانادان بەس شاقىرىمداي جەردەن ورتاعاسىرلىق بوزوق قالاسىنىڭ جۇرتى تابىلدى. بۇل ەجەلگى قالانى تاۋەلسىز قازاقستان ەلورداسىنىڭ بۇدان مىڭ جىل بۇرىنعى ءىزاشارى دەپ ايتۋعا ابدەن بولاتىن سياقتى.
ال ەندى وسىدان ەكى ءجۇز جىل شاماسى بۇرىندا, ون توعىزىنشى عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارىندا وسىناۋ دالاداعى اتتاس مەكەننىڭ ورنىندا اقمولا قالاسى بوي كوتەرىپ, پاتشا وكىمەتىنىڭ اسكەري, ەكونوميكالىق ءھام ساۋدا-ساتتتىق مۇددەسىنە قىزمەت ەتتى. وسى ارادا بەكىنىس ورناپ, وتارلاۋ ساياساتىن ىسكە اسىردى. اقمولا بەكىنىسىن قازاق حالقىنا ازاتتىق كوكسەگەن كوكجال كەنەسارى حاننىڭ ساربازدارى اتويلاپ شابۋىلداپ العانى دا تاۋەلسىزدىك جولىنداعى ەرلىك كۇرەستىڭ ءبىر ءورشىل دە جارقىن پاراعى بولىپ تابىلادى. سوندا حان كەنە ازات ەتكەن اقمولا بەكىنىسىنىڭ ورنىندا بۇگىنگى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تورقالاسى جاسانىپ بوي تۇزەۋى دە كەرەمەت ىرىم, جاقسىلىقتىڭ, جارقىن بولاشاقتىڭ نىشانى ەمەس پە؟!
قازاقستاننىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ, ونەر-مادەنيەتىنىڭ كوشباسشىسى, التىن بايراقتى استانامىز جاساي بەرسىن. استانا تويى قۇتتى بولسىن, اعايىن!..
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
