23 ماۋسىم, 2017

ۇلى تويدىڭ ءدۇبىرى

315 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

التى قۇرلىققا ساۋىن ايتىلىپ, عا­لام­داعى ءيسى قازاقتىڭ يگى جاقسىلارىن جي­ناپ, اتاجۇرتتان الشاق جۇرگەن اي­ماڭداي باۋىرلارىمىزدىڭ باسىن قو­سىپ, ولاردى باۋىرعا باسۋ ءۇشىن جاسالىپ جات­قان V قۇرىلتايعا جينالعان حالىق كە­شە ءتۇس اۋا اجارلى استاناداعى ەڭسەلى ەس­كەر­تكىش «قازاق ەلى» مونۋمەنتىنە گۇل شوق­تارىن قويدى.

 ۇلى تويدىڭ ءدۇبىرى

راسىمگە جينالعان جۇرتقا قوشەمەت بىلدىرگەن دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى تالعات ماماشەۆ مىرزا, الىستان ات تەرلەتىپ كەلگەن قوناقتارعا ىستىق ىقىلاسىن بىلدىرە وتىرىپ, اتاۋلى شارا قۇرىلتايعا قوش كەلۋىمەن قۇتتىقتادى.
ودان كەيىن ارنايى ازىر­لەن­گەن كولىككە وتىرعان قوناق­تار قالا شەتىندە ورنالاسقان «ەتنو­اۋىلعا» ات باسىن بۇردى. بۇندا اقمولا وبلىسىنىڭ ما­دەني كۇندەرى ءوتىپ جاتىر ەكەن. كۇمبىرلەگەن كۇي­دىڭ ۇنىمەن ءھام شىرقاپ سال­عان ءاننىڭ ءسانىن كەلتىرىپ قا­دىرلى مەيمانداردى قارسى ال­عان وبلىس ونەرپازدارى كوپ­شىلىككە قازاقتىڭ سالت-داس­تۇرلىك ءراسىمى «قۇدا ءتۇسۋ», «قىز ۇزاتۋ», «كەلىن ءتۇ­سىرۋ», «بەت اشۋ» سياقتى جورال­عى­لار­دى كور­سەتتى. 
«ەتنواۋىلدىڭ» ءسانى اق­شاڭ­­قان بوز ۇيلەردىڭ اربى­رى­نە باس سۇققان اعايىندار ۇلت­تىق قولدانبالى ونەر تۇر­لەرىن تا­ما­شالاپ, اق كۇمىستى قاق­تاي زەرلەگەن القا-سىرعا, كون بىلعارىدان ويمىشتاپ جا­ساعان سابا-تورسىق, ءتىرى ءجۇن­دى ءپىسىرىپ ورمەكشەلەپ ويۋ سالعان كىلەمشەلەردى جا­عالاي كورىپ شىقتى. ۇيدە قال­عان تۋىس-جۇراعاتقا تابارىك بولسىن دەپ ءۇزىپ-ج ۇلىپ الىپ جاتقاندار بارشىلىق.
مىنا ءبىر شەتتە تۇلەكتە وتىر­­­عان قوڭىر بۇركى­تىن كو­تە­رىپ قۇسبەگىلەر سايات­شى­لىق­تىڭ ءسا­نىن كورسەتسە, ورتا­دا­عى كىل­ەم­دە جاس بالۋاندار بەل­سەن­دى بەل­دە­سۋدىڭ ورەن ۇلگىسىن كور­سەتتى. 
وسىلاي اتام قازاقتىڭ باي­­ىر­عى كوشپەندى ءومىرىنىڭ ونە­گەسىن كورگەن شەتەلدىك قا­زاق­تار ءبىرى باسىن شايقاپ, تاڭدايىن قاقسا, ەكىنشىلەرى, مۇنداي ەل بەرگەن, ونىڭ ەرتەڭى نۇرلى, بولاشاعى باياندى بولارىنا سەنگەن ريزا كەيىپپەن باتىستان جەلپي سوققان سامال جەلدىڭ وتىنە كەۋدەسىن كەرىپ, الشاڭ باسىپ بارا جاتتى...
وسى القالى جيىننىڭ بەل ورتاسىنان قازاقجاندى اپامىز اسىلى وسماندى جولىقتىرىپ: − بۇگىنگى مەرەيلى مەرەكە جايلى نە ايتاسىز؟ – دەپ ەدىك, اپامىز كوسىلىپ قويا بەردى:
– دۇنيەجۇزى قازاقتارى قۇ­رىل­تايىنىڭ ءمانى دە, ءجونى دە باسقا. ويتكەنى, ادام بالاسى ءۇشىن ساعىنىش تا ءبىر باقىت. سول ساعىنىشىن قۇس قاناتىنا ارقالاپ ەلىنە جەتكەن قانداستارىمىز ۇياداي ەلىندە ۇرپاق ءوسىرىپ وتىرعان ءسىز بەن ءبىزدى كورىپ, كوڭىلى مارقايىپ, سەنىمى نىعايماي ما؟! اللا قازاقتى وسى باقىتىنان ايىرماسا ەكەن. قازاققا دارقاندىق دالاسىنان دارىعان, ءسويتىپ  بۇل حالىق تەكتىلىككە جارىعان. مىنا اينالاڭدا سامالاداي سامساپ, شامشىراقتاي شالقىپ تۇرعان بوز ۇيلەرگە قارامايسىز با, قانداي كوركەم ۇيلەسىم. اقىل-ەسى ساۋ ادام قۋانىشقا قۋانا ءبىلۋى كەرەك قوي. وسىنى سىرتتان كەلىپ كورگەن قازاق ءوزىنىڭ قازاق بولىپ تۋعانىنا قۋانباي ما؟! اللا ەلىمدى دالاسىمەن, حالقىمدى نازارباەۆ سياقتى داناسىمەن, ءسابيدى اناسىمەن, ازاماتتاردى ويلى ساناسىمەن ساقتاعاي, – دەپ اقجارما ءسوزىن قايىردى.  
كۇن ەڭكەيگەندە «ەتنو­اۋىل­دان» قايتقان قوناقتار كەش­­كە «استانا وپەرا» تەات­رى­نا بارىپ «قىز جىبەك» قوي­ى­لى­مىن تاماشالادى. ۇلى توي­دىڭ جالعاسى, ياعني قۇرىل­تاي­­دىڭ اشىلۋ سالتاناتى بۇگىن ءوتىپ, سەنبى كۇنى جوسپارلى ءىس-شا­رالار جالعاسىن تابادى. 

بەكەن قايرات ۇلى,
ۇلاربەك نۇرعالىم,
سۋرەتتى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار