22 ماۋسىم، 2017

جىك پەن ءجىپ

121 رەتكورسەتىلدى

اۆتوبۋستا وزىڭنەن جاسى ۇلكەن ادامعا ۇشىپ تۇرەگەلىپ ورىن بەرۋ ءۇشىن كىسىگە سونشالىق كوپ اقىلدىڭ كەرەگى جوق-اۋ. وتباسىندا ادام قان­داي تاربيە السا، كوشەدە، قوعامدىق ورىنداردا مۇنىسى تايعا تاڭبا باسقان­داي كورىنىپ تۇرادى ەمەس پە؟ بىراق قاي اتا-انا «اۆتوبۋستا كوزىڭدى تاس جۇمىپ، قۇلاققابىڭدى كيىپ وتىرا بەر» دەپ ۇيدەگى بالاسىنىڭ سانا­سىن بوتەن ويمەن لايلايدى دەيسىڭ. سوعان قاراعاندا، ادامنىڭ مادە­نيەتتى بولماعى ۇيدەگى العان تاربيەسىنە قوسا، «تىرلىكتە كوپ جاسا­عاندىقتان كورگەن ءبىر تاماشامىز» دەپ ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلى ايت­پاقشى، ءار ادامنىڭ ومىردەن دۇرىس ساباق تۇيىندەي بىلۋىنە بايلانىستى بولسا كەرەك-ءتى. 

ۇلكەنگە – قۇرمەت، كىشىگە ىزەت كور­سەتۋ، كىشىپەيىل، سىپايى بولۋ، ادەپتەن وزباۋ، ء«سىز» دەپ سويلەۋ، كەرىستىرمەي كەلىستىرۋ، قاعىستىرماي قابىستىرۋ ەجەلدەن قازاقى مەنتاليتەتكە ءتان قاسيەتتەر. الايدا سوعان قاراماستان حال­قىمىزدىڭ ءداستۇرلى ءجون-جورال­عىلارىن اياقاستى ەتەتىن ادەپسىز جايت­تارعا كۋا بولعان ساتتە بۇرىنعى اتا-بابالارىمىزدىڭ سول دانالىعىن اڭساپ، كوڭىلىمىزگە كىربىڭ ۇيالايتىن كەزدەر دە جوق ەمەس. الەۋمەتتىك جەلىدەگى ونەر ادامدارى جايىندا داقپىرتتى دارياداي شايقاۋ مەن شايپاۋ اڭگىمەگە اۋەستىكتىڭ سوڭعى ۋاقىتتا ءورت شارپىعان قامىستاي تەز لاۋلاپ الا جونەلۋى الاڭ­داتادى. 

«انا ءانشى ءويتىپ جاتىر ەكەن، مىنا ءارتىس ءسويتىپ قويتىپتى» دەگەن سىڭايداعى سىبىستار، سىرتتاي جا­سال­عان دولبارلار سارالا قانات ارانىڭ گۋىلدەگەن ۇياسىن ەسكە سالاتىنداي ما-اۋ. ءتىپتى، ونەرىن حالقى قادىرلەگەن ابزال اعا-اپالارىمىز بەن قازىرگى ەسترادا شەبەرلەرى جايىندا دا قايداعى بىرەۋ­لەر جەلبۋاز اڭگىمەنى جەلدەي ۇرلەپ، اۋىزدارىنا يە بولا الماي جاتقاندا ءۇنسىز قالماي، ءبىز دە بۇعان ءوز ويىمىزدى بىلدىرە كەتكەندى ءجون سانادىق. 
سونداعى بايقالعان جاعىمسىز ءبىر ادەت – ماسەلەنىڭ بايىبىنا بارماس­تان ماڭدايىمىزداعى جارىق جۇلدىز­دارىمىزعا تاس لاقتىرۋ، ونەردەگى اسىلدارىمىزدى باعالاۋدىڭ ورنىنا باسىپ-جانشۋ، بىرىنە-ءبىرىن ايداپ سالۋ، «انا ءانشى مىنا ءانشىنىڭ قولىنا سۋ قۇيۋعا دا جارامايدى»، «انا ءبىر ءانشى تەك تويدا عانا ءان سالىپ، قۇلقىننىڭ قۇدىعىنا ءتۇسىپ ءجۇر»، «ويناعان ءبىر-اق ءرولىن مالدانىپ ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ارتىستەر بار»، ت.س.س. پىش-پىشتار. ەشكىمنىڭ جۇيكەسى تەمىردەن جارالماعان. سوسىن الگى پاقىردىڭ دا پەندەشىلىكپەن ويلانباس­تان بىردەڭە دەي سالۋى ەش عاجاپ ەمەس. «اكەسىن ۇرعان تالايدى كورىپ ەدىم، ال ارباعا بايلاپ ساباعاندى كورگەنىم وسى» دەپتى عوي باياعىدا بىرەۋ. سول ايتپاقشى، حالىق توبەسىنە كوتەرىپ، ازدەكتەگەن از زيالىمىزعا ءتىل تيگىزبەي، قايتا مەرەيىن وسىرەتىن جاقسى تىلەكتەر ايتپاساق، مىنا تۇرىمىزبەن جاقىن ماڭدا وركەنيەتكە ءوتۋىمىز، مادەنيەتتى ەل بولۋىمىز قيىن-اۋ، ءسىرا. 

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «مادەنيەت – ۇلتتىڭ بەت-بەينەسى، رۋحاني بولمىسى، جانى، اقىل-ويى، پاراساتى. وركەنيەتتى ۇلت، ەڭ الدىمەن، تاريحىمەن، مادەنيەتىمەن، ۇلتىن ۇلىقتاعان ۇلى تۇلعالارىمەن، الەمدىك مادەنيەتتىڭ التىن قورىنا قوسقان ۇلكەندى-كىشىلى ۇلەسىمەن ماقتانادى. ءسويتىپ، تەك ءوزىنىڭ ۇلتتىق ءتول مادەنيەتى ارقىلى عانا باسقاعا تانىلادى» دەگەن بولاتىن. ال جاقىندا ەلباسىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسى جارىق كوردى. مۇندا ەل پرەزيدەنتى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تابىسقا جەتكەن، ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە تۇراتىن ءتۇرلى جاستاعى، سان الۋان ەتنوس وكىلدەرى تۋرالى، اقىلىمەن، قولىمەن، دارىنىمەن زاماناۋي قازاقستاندى جاساپ جۇرگەن ادامداردى قوعامعا تانىتۋ، ولارعا اقپاراتتىق قولداۋ جاساۋ كەرەكتىگىن باسا ايتقان ەدى. 

بۇگىنگى تاڭدا وتاندىق رۋحاني قۇن­دىلىقتاردىڭ ىشىندە اسىرەسە ءان ونەرى قاناتىنىڭ كوككە ورلەپ تۇرعانى تاعى شىندىق. ەل ەركەسى، قازاقتىڭ بۇلب ۇلى بيبىگۇل، ەرمەك، الىبەك، ەس­كەندىر، روزاداي ماڭدايالدى مايتالماندار جولىن جالعاستىرعان كەيىنگى تالانتتى ۇل-قىزدار جارقىراپ ونەر الەمىنەن وزىندىك ورىندارىن الۋدا. سونىڭ ءبىرى ميللياردتاردى ونەرىنە سۇيسىنتكەن ديماش، «الماتىنىڭ تۇندەرى-اي» دەپ رەسەيدىڭ ءانشى قىزى نيۋشاعا ءان سالعىزعان قايرات، ۇلى دالا بالاسى تورەعالي، «تۇركۆيجن – 2014» سايىسىندا جاسىنداي جارق ەتكەن جانار قىزىمىز، ت.ب. ساڭلاقتارىمىز قازاق ەلىنىڭ ءان ونەرىن بارىنشا ناسيحاتتاپ، الاش جۇرتىنىڭ رۋحىن اسقاقتاتىپ ءجۇر. بۇلاردى «انادان مىناۋ ارتىق، نە كەم» دەپ بولە-جارماي، قازاق ەس­تراداسىنىڭ تۇتاس اعزاسى رەتىندە قاراستىرساق قايتەدى. ولاردى ونەردىڭ ءبىرى كوزى، ەكىنشىسى قۇلاعى ءھام ءتىلى دەپ باعالاي العانىمىزدا عانا ادىمىمىز العا باسپاق. ويتكەنى ءار دارىن يەسىنىڭ وزىنە عانا ءتان دارالىعى بار. ەكەۋى دە ازىق بولا تۇرىپ ناننىڭ ورنىن ەشقاشان قانت الماستىرا المايتىنى سياقتى جايت قوي بۇل دا. راس، «ونەرگە اركىمنىڭ دە بار تالاسى» دەمەكشى، قازىر ءان، ءانشى تۋرالى كىم بولسىن سول سىن سوعىپ وتىرادى. ونەر يەلەرىنىڭ اراسىن جالعايتىن ءجىپ ىزدەۋدىڭ ورنىنا جىك سالۋ، بولە-جارۋ، جالا جابۋ مەن دالەلسىز سىناۋدىڭ اياعى ادامداردىڭ ءبىر-ءبىرىن سوتقا سۇيرەۋ الەگىنە ۇلاسپاسا بولعانى ايتەۋىر.

قاراشاش توقسانباي،
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار