ۇكىمەت “ەگەمەن قازاقستاننىڭ” اپتالىق قوسىمشاسى

يندۋستريالاندىرۋ بەسجىلدىعى: اگروونەركاسىپ كەشەنى – 2010-2014 قازاقستان استىعىن ەكسپورتتاۋدى ۇلعايتۋ ماقساتىندا ءبىر مەزگىلدە 100 مىڭ توننا استىق ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ەلەۆاتور سالۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. وركەندەۋ ورىسىندەگى ورەلى مىندەتتەر “قورعاس” شەكارا ماڭى ىنتى­ماقتاستىعىنىڭ حالىقارا­لىق ورتالىعىن قۇرۋ باعىتىنداعى ءوڭىر ءۇشىن اسا پايدالى قۇنى 383 ملرد. تەڭگە بولاتىن “جەتىسۋ” اكك باسشىلىعىمەن 2005-2018 جىلدار ارالىعىندا ىسكە اسىرۋعا ءتيىستى قۇرىلىمعا دا ەل جوعارى سەنىم ارتىپ وتىر. اگروونەركاسىپ كەشەنى – ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتە­تىن جانە رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇرعىن­دارى­نىڭ جارتىسىنا جۋىعىنىڭ تۇرمىس جاعدايىنا تىكەلەي اسەرى بار ەكونومي­كا­مىزدىڭ اسا ماڭىزدى سالالارىنىڭ ءبىرى­نەن سانالادى. قازاقستان حالقىنىڭ 47 پايىزى اۋىلدىق جەرلەردە ءومىر سۇرەدى. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىندارىنىڭ ۇشتەن ءبىرى اگرارلىق سالادا ەڭبەك ەتەدى. مەملەكەتىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 5,3 پايىزى اگرارلىق سەك­توردىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى. ەندەشە, اوك-ءتى دامىتۋ قوعامىمىزداعى الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق احۋالعا, مەملەكەتتىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە, ەكونوميكا­مىزدىڭ بارلىق سالاسىنىڭ جاعدايىنا شەشۋشى دارەجەدە ىقپال ەتەدى. سوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسى بۇل سالانى وركەندەتۋگە جان-جاقتى كوڭىل ءبولىپ, ۇنەمى نازاردا ۇستاپ كەلەدى. وتكەن جىلعى “نۇر وتان” حدپ-نىڭ ءحىى سەزىندە سويلەگەن سوزىندە ەلباسى بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: “بىزگە بۇكىل الەمدە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا دەگەن سۇرانىس­تىڭ ءوسۋىن جانە باعالارىنىڭ ارتۋىن ەسكەرە وتىرىپ, اگرارلىق سەكتوردى تەح­نو­لوگيالىق قايتا جاراقتاندىرۋعا جانە كەڭ اۋقىمدى جاڭعىرتۋعا قايتا باعدار­لانۋ قاجەت. بۇل ءۇشىن بىزدە بارلىق جاع­داي­لار بار. وتكەن بىرنەشە جىل قۋاتتى اگرارلىق-يندۋستريالىق بازا­­نى قۇرۋعا ارنالدى. اۋىل تىزەر­لەۋدەن اياعىنان تىك تۇردى, جاڭا تەحنيكامەن جانە تەح­نولوگيالارمەن قاي­تا جاراق­تاندى. سول ارقىلى قازاق­ستان العاش رەت ازىق-ت ۇلىك استىعىن ءىرى ەكسپورت­تاۋشىعا اينالدى, ال ۇندى ەكسپورت­تاۋ جونىنەن ءبىز ءبىرىن­شى ورىنعا شىقتىق.” ءيا, 1999 جىلدان بەرى ەكونومي­كا­مىز­دىڭ اگرارلىق سالاسى تۇراقتى دامۋ ۇردىسىنە ءتۇستى. سوڭعى بەس جىل ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىن­دا ءونىم ءوندىرۋ كولەمىنىڭ ءوسىمى ورتا ەسەپپەن جىل سايىن 4 پايىزدى قۇراپ وتىر. ءتىپتى الەمدىك قارجى-ەكونوميكا­لىق داعدارىس­تىڭ كەرى اسەرى كوپ بولعان بيىلعى جىل­دىڭ وزىندە, ەلىمىزدىڭ اۋىلشارۋاشى­لىق سالاسى تۇراقتى دامۋ ۇردىسىنەن جاڭىلعان جوق. 2009 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرگەن جالپى ءونىم كولەمى 1 ترلن. تەڭگەدەن اسىپ, 1386,9 ملرد. تەڭگەگە جەتتى. ونىڭ ىشىندە ەگىنشىلىك سالاسىندا ءونىم كولەمى 829,3 ملرد. تەڭگە, مال شارۋاشىلىعىندا 557,6 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ, ناقتى كولەم يندەك­سى تيىسىنشە 113,2 جانە 102,6 پايىزعا تەڭ بولدى.  2009 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى 1,6 ترلن. تەڭگەدەن استى. جىلدان-جىلعا تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى دە ارتىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, 2009 جىلدىڭ ون ايى ىشىندە بۇرىنعى جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا ۇن شىعارۋ 3 پايىزعا, وسىمدىك مايى – 12,7, مارگارين – 12,8, ءتاتتى قايماق – 6,8, شىرىن – 4,3, كونديتەرلىك تاعامدار – 8,7, شوكولادتار شىعارۋ 17,0 پايىزعا ارتقان. جالپى 2009 جىلى سۋسىنداردى قوسا العاندا تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى 783,1 ملرد. تەڭگە بولدى. 2008 جىلى بۇل كورسەت­كىش 734,1 ملرد. تەڭگە مولشەرىندە بولعان. ەگەمەن ەلىمىزدە استىق ءوندىرۋ كولەمى وتكەن جىلى بۇرىن-سوڭدى بولماعان مەجەگە جەتتى. بۋنكەرلىك سالماق بويىن­شا 2009 جىلى ەلىمىزدىڭ ديقاندارى 23 ملن. توننادان استام ءدان جينادى. جالپى وتكەن جىلى ەگىنشىلىك سالاسىندا بارلىق داقىلدار بويىنشا دا جاقسى ءونىم جينالدى. نەگىزگى اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارى بويىنشا 2008 جانە 2009 جىلدارى جينالعان جالپى ءونىم كولەمىن تومەندەگى كەستەدەن كورۋگە بولادى. مايلى داقىلدار بويىنشا ءونىم ءوندىرۋ كولەمى دە رەكوردتىق كورسەتكىش 700 مىڭ  تونناعا جەتتى. وسىنىڭ ارقا­سىن­دا ەلىمىزدە العاش رەت تۇرعىنداردىڭ وسىمدىك مايىنا دەگەن سۇرانىسى تولىق قاناعاتتاندىرىلدى. 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا كۇرىش, كارتوپ جانە ءجۇزىم ونىمدەرىن جيناۋ 20-25 پايىزعا ارتتى. مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا دا جوعارى دامۋ قارقىنى ساقتالىپ وتىر. ماسەلەن, 2009 جىلى ەلىمىزدەگى ءىرى قارا مال سانى 138,2 مىڭ باسقا نەمەسە 2,1 پايىز­عا ارتىپ, 6635,4 مىڭعا جەتتى. جىل­قى 5,2 پايىزعا ارتىپ, 1544,1 مىڭ­عا, تۇيە 5,0 پايىزعا ءوسىپ, 161,9 مىڭعا, قوي مەن ەشكى 3,2 پايىزعا ءوسىپ, 19253,5 مىڭعا جەتتى. ەلىمىز بويىنشا قۇستىڭ جالپى سانى بۇگىنگى كۇنى 35111,9 مىڭدى قۇراپ وتىر. وسىعان سايكەس مال ونىمدە­رىن ءوندىرۋ كولەمى دە ۇلعايدى. ءسوز جوق, مۇنداي جوعارى جەتىستىكتەر ەل ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەن جىلدار ىشىندەگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ماقسات­تى دا جۇيەلى جۇرگىزىپ كەلە جاتقان اگرار­لىق ساياساتىنىڭ جەمىسى ەكەندىگى داۋسىز. اۋىل تۇرعىندارى مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن كومەكتىڭ جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقانىن جاقسى سەزىنۋدە. ءتىپتى, الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ قيىندىقتارى ەلىمىزدىڭ قارجى جانە ەكونوميكالىق جۇيەسىن  قاتتى قۇرساۋ­لاعان وتكەن جىلدىڭ وزىندە اگروونەر­كاسىپ كەشەنى مەملەكەت تاراپىنان بۇرىن-سوڭدى بولماعان قارجىلىق كومەك الدى. بولىنگەن سۋبسيديا كولەمى بۇرىنعى جىلمەن سالىس­تىرعاندا 2009 جىلى 4 پايىزعا ارتتى. ۇلتتىق قوردان العان قارجى ەسەبى­نەن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ءوندىرۋشى­لەرىنە “قازاگرو” ۇلتتىق حولدينگى ارقىلى كوك­تەم­گى ەگىس جانە كۇزگى وراق جۇمىستارىن ءوت­كىزۋ­گە 83 ملرد. تەڭگە نەسيە رەسۋرستارى ءبولىن­دى. مۇنداي قارجىلىق كومەكتى اۋىل شارۋاشىلىعى بۇرىن الىپ كورگەن جوق. ونى تومەندەگى ەكىنشى كەستەدەن كورۋگە بولادى. سولاي بولا تۇرسا دا ەلىمىزدىڭ ىشكى رىنوگى ءالى كۇنگە دەيىن كەيبىر جەمىس-جيدەك, ەرتە پىسەتىن كوكونىس تۇرلەرىنەن, سونىمەن بىرگە قانت قىزىلشاسى مەن  قۇس ەتىنەن تاپشىلىق تابىن ەرەكشە سەزىنىپ وتىر. ءالى كۇنگە دەيىن ەلىمىز تەرەڭ وڭدەل­گەن ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرى , اتاپ ايتقاندا, ەت جانە ءسۇت ونىمدەرى, كونسەرۆىلەنگەن كوكونىس تۇرلەرى بويىنشا يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلا الماي كەلەدى. قالىپتاسقان مۇنداي جاعدايدىڭ باستى سەبەبى, سالا ءوندىرىسىن ءارتاراپتاندىرۋ شارالارىنىڭ باياۋ ءجۇر­گىزى­لۋىندە, ەسكىرگەن تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەپ, ۋاقىت تالابىنا ىلەسە الماۋىندا بولىپ وتىر. ەكونوميكامىزداعى  ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ شاپشاڭ ءوسۋى ازىق-ت ۇلىك رىنو­گىنداعى جوعارى باسەكەلەستىك احۋا­لىن تۋعىزدى. بۇل – ۋاقىت تالابى. ودان قالىس قالۋ مۇمكىن ەمەس. بۇگىنگى جاھان­دانۋ ءداۋىرىنىڭ بۇلجىماس قاعيداسى بويىن­شا وسكەلەڭ ەكونوميكانىڭ ەشقايسىسى دا ينتەگراتسيالانۋ ۇدەرىسىنەن سىرت قالماۋى ءتيىس. ال ينتەگراتسيالانۋ دەگەنىمىز, كەڭ اۋقىمداعى باسەكەلەستىك ۇردىستەرىنە باستا­ماق. ەندەشە, مەملەكتەمىزدىڭ اگرار­لىق ساياساتىنا شۇعىل تۇردە يننوۆا­تسيالىق باستامالاردى ىنتالاندىرۋ, جاپپاي وزىق تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋ ماق­ساتىن­داعى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ قاجەت. ولاي بولمايىن­شا, سالانى جوعارى قارقىنمەن دامىتۋ جانە ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ حاقىندا ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى قيىن. مىنە, ناق وسى ستراتەگيالىق مىندەت­تەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وتكەن جىلى بىرقاتار كەشەندى شارالاردى ءىس جۇزىنە اسىردى. بىرىنشىدەن, ەلىمىزدىڭ اگروونەر­كاسىپ كەشەنىنىڭ زاڭنامالىق بازاسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ شەڭبەرىندە ناقتى شارالار جاسالدى. ءوندىرىس كەشەندەرىن قارقىندى دامىتۋ مۇمكىندىكتەرىنە كەڭ جول اشۋ ءۇشىن جانە ولاردىڭ حالىقارالىق تالاپتارعا تولىق ۇندەستىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءبىرشاما بازالىق زاڭ اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. ەكىنشىدەن, ەلباسىنىڭ اۋىل شارۋاشى­لىعى سالاسىن جان-جاقتى دامىتۋ ءجونىن­دەگى تاپسىرمالارىنا بايلانىستى ۇكىمەت قابىلداعان 2009-2010 جىلدارى ەكونومي­­كامىزدى جانە قارجى سالاسىن تۇراقتان­دىرۋ جونىندەگى ۇشجاقتى بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارىنا سايكەس اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدىڭ ينۆەستيتسيالىق باعىت­تارى ايقىندالدى. وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ەلىمىزدىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدىڭ مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەگەن ستراتەگياسىن ساراپتاۋ ماقسا­تىندا, اگروونەر­كاسىپ كەشەنىنىڭ ماسەلە­لەرى بويىن­شا ارناۋلى رەسپۋبليكالىق كەڭەس وتكىزىلىپ, وندا بۇل كوكەيكەستى سالانى 2010-2014 جىلدارى دامى­تۋدىڭ ناقتى جوسپارى تالقىلاندى. بۇل بارىس بەينەلى بولاشاققا سەرپىندى قادام باسقان ەلىمىزدى جەدەلدەتە يندۋستريالاندىرۋدىڭ 2010 جىلى باستاۋ العان بەسجىلدىق جوسپارىنىڭ قۇرامداس باستى باعىتتا­رىنىڭ بىرىنەن سانالادى. بەلگىلەنگەن وسى ستراتەگيالىق جوسپار بويىنشا العاشقى كەزەكتە جالپى كولەمى 60 گەكتار بولاتىن جىلىجايلار جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە جىل سايىنعى كوكونىس تاپ­شى­لىعىن 24 پايىزعا تومەندەتپەك. كەلەسى جوبا سىيىمدىلىعى 75 مىڭ توننا بولا­تىن كوكونىس ساقتاۋ قويمالارى جۇيەسىن سالۋ جانە جەتىلدىرۋ بولىپ تابىلادى. بىرقالىپتى وڭتايلى جىلۋ رەجىمىن ۇستاپ تۇراتىن, اۆتوماتتاندى­رىلعان جەلدەتكىش جۇيەسى جۇمىس ىستەيتىن وزىق تەحنولو­گيا­لار قولدانىلاتىن بۇل قويمالار جۇيەسى ساقتا­لاتىن ءونىمنىڭ شىعىنىن 40 پايىز­دان 4 پايىزعا دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرە­دى. تامشى­لاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسىن قول­دانۋ ارقىلى كوكونىس ونىمدەرىن ءوسىرۋ ءتاسى­لىن ۇلعايتۋ سۋ ۇنەمدەۋگە قولايلى جاع­داي تۋ­عىزۋمەن قاتار, اشىق الاڭداعى تو­پى­راقتا وسىرىلەتىن كوكونىس تۇرلەرىنىڭ شى­­عىم­­دىلىعىن 50-70 پايىزعا دەيىن ارتتىرادى. ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە تاۋارلى-ءسۇت فەرمالارى جۇيەسى كەڭەيتىلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە جىلىنا 73 مىڭ تونناعا دەيىن ساپالى ءسۇت ءوندىرىپ, ىشكى رىنوكتىڭ بۇل ءونىم تۇرىنە دەگەن سۇرانىسىن قاناعات­تاندىرۋدى قازىرگى 55 پايىزدان 70 پايىزعا دەيىن كوتەرىپ, يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى 15 پايىزعا قىسقارتادى. وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدەگى اسىل تۇقىمدى ساۋىن سيىر­لاردىڭ سانىن قازىرگى 37 مىڭنان 72 مىڭ باسقا دەيىن كوبەيتۋ كوزدەلىنىپ وتىر. زامان تالابىنا تولىق جاۋاپ بەرەتىن مال بورداقىلاۋ الاڭدارىن كەڭەيتۋ ءناتي­جەسىندە ەكولوگيالىق تازا ەت ونىمدەرىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزىلەدى. وسى جوسپار نەگىزىندە جىلىنا 11 مىڭ توننا جوعارى ستاندارتتى ەت ءوندىرىلىپ, بۇل ءونىمدى ەكسپورتقا شىعارۋعا جاعداي جاسالادى. جوعارى تەحنولوگيالى اۆتوماتتان­دىرىلعان ەت كومبيناتتارىنىڭ جۇيەسى كەڭەيتىلەدى. حالىقارالىق ستاندارتترعا ساي مال سويۋ ورىندا­رى جاساقتالىپ, ەت ونىمدەرىنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگى ارتتىرىل­ماق. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىز بولاشاقتا كەڭ كولەمدە ەت ەكسپورت­تاۋشىلاردىڭ بىرىنە اينالادى. سونىمەن بىرگە, ەت شىعارۋعا با­عىتتالعان قۇس فابري­كالارى جۇيە­سىن قايتا جاراقتاندىرۋ جانە ۇلعايتۋ ماقساتىندا كەشەندى جۇمىستار قولعا الىنادى. بۇل فابريكالار تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان  كومپيۋتەرلىك جۇيەمەن جۇمىس ىستەيتىن بولادى. وسى جوسپارعا سايكەس ەلىمىزدە جىل سايىن 30 مىڭ توننا قۇس ەتى ءوندىرىلىپ, وتاندىق رىنوكتىڭ يمپورتتىق قۇس ەتىنە دەگەن تاۋەلدىلىگىن 20 پايزعا دەيىن قىسقارتۋعا قول جەتكىزىلمەك. ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرلەرىنىڭ ونەركا­سىپتىك قۋاتىن جانە كاسىبي بىلىكتى كادرلا­رىنىڭ مولدىعىن ەسكەرە كەلىپ, سەمەي قا­لاسىندا “بەلارۋس” تراكتورىن قۇراستىرۋ جونىندەگى جوبا جۇزەگە اسىرىلماق. رۋحىنا ماڭگىلىك باس يەتىن قاسيەتتى اتا-بابامىز­دىڭ ۇرپاعىنا مۇراعا قالدىرعان ۇلان-عايىر جومارت دالاسىنىڭ ارقاسىندا ەگەمەن ەلىمىز بۇگىنگى تاڭدا الەمدەگى استىق ەكسپورتتاۋشى مەملەكەتتەردىڭ بىرىنە اينال­دى. قازىرگى كۇنى وتكەن جىلداردان قالعان استىقتى (3,6 ملن. توننا) قوسا ەسەپتەگەندە, ەلىمىزدىڭ قۇت قامباسىندا 24,2 ملن. توننا التىن استىق ساقتاۋلى. ىشكى قاجەتىمىزدى تولىق قاناعاتتاندىرعان كۇندە 14,0 ملن. توننا استىق ەكسپورتتاۋى­مىزعا تولىق مۇمكىندىگىمىز بار. بولاشاقتا ەكس­پورتقا شىعارىلاتىن قازاقستاندىق ساپالى استىق ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىراتىن, اگروونەركاسىپ كە­شەنى­نىڭ سەرپىندى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن قۋاتتى فاكتورلاردىڭ بىرەگەيىنە اينالماق. الايدا, ەلىمىزدىڭ جاعراپيالىق جاعىنان ورنالاسۋ تۇيىقتىعى, ءىرى تەڭىز پورتتارىنان قاشىقتا قونىس تەبۋى بۇل ەكسپورتتىق قۋاتىمىزدىڭ جوعارى دەڭگەي­دە ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ كەتۋىنە مۇمكىندىك بەرمەي وتىر. قازىر ەلىمىزدىڭ استىق ءون­دىرۋ­شىلەرى ونىمدەرىن ساقتاۋ مەن وتكىزۋدە كۇردەلى قيىندىقتارعا تاپ بولىپ وتىر­عاندىعى جاسىرىن ەمەس. مىنە, وسى پروب­لەمالاردى شەشۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىن 2010-2014 جىلدار ارالىعىندا دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىندا كەشەندى شارالار قاراستىرىل­عان. قازاقستان استىعىن ەكسپورتتاۋدى ۇلعايتۋ ماقساتىندا ءبىر مەزگىلدە 100 مىڭ توننا استىق ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ەلەۆاتور سالۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل نىسان ورتالىق ازيا جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرىنە كەمىندە 1,5 ملن. توننا استىق ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. سول سياقتى استىقتى تەرەڭ وڭدەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا دا بىرقاتار كەشەندى شارالار بەلگىلەنگەن. استىق ەكسپورتىندا سەرپىندى ستراتەگيالىق ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مىنانداي جۇيەلى شارالار ىسكە اسىرىلماق: 1. وڭتۇستىك جانە باتىس باعىتتاردا استىق جانە ۇن ەكسپورتتاۋعا تىڭ سەرپىن بەرۋ ءۇشىن ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ بەينەۋ ستانساسىندا قۋاتتى ديىرمەنى بار ەلەۆاتور كەشەنى سالىنادى. 2. قازاقستان جانە قىتاي شەكارا­سىنىڭ دوستىق-الاشانقاي وتكىزگىشىندە استىق تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى باستال­ماق. 3. يراننىڭ ءامىراباد پورتىنداعى استىق تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى اياق­تالادى. 4. يران جانە پارسى شىعاناعى جا­عالاۋىنداعى ەلدەرگە  قازاقستان استىعىن ەكسپورتتاۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋدىڭ كە­شەندى شارالارىنىڭ ءبىرى جاڭاوزەن-گور­گان باعىتىنداعى تەمىر جول تورا­بىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ بولىپ تابىلادى. ەلىمىزدىڭ اگرارلىق سالاسىن تۇبەگەيلى دامىتۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرۋ ماسە­لەسىندە يننوۆاتسيالىق شارالاردىڭ ماڭى­زى اسا زور. ال بۇل سالادا يننوۆاتسيالىق بەتبۇرىستاردى ناقتى وندىرىسكە ەنگىزۋ جۇمىسىندا اگرارلىق عىلىم جۇيەسىن قايتا قۇرۋ قاجەت. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى بۇل باعىتتا دا بىرقاتار تيىمدىلىككە قول جەتكىزىپ وتىر. بۇگىندە اگرارلىق عىلىم سالاسىندا مىنانداي ورتالىقتار جۇمىس ىستەي باستادى: - كوممەرتسيالاندىرۋ جانە تەحنولو­گيالاردى ترانسفەرتتەۋ ورتالىعى. بۇل ورتالىق قازىردىڭ وزىندە سەلەكتسيا, مال دارىگەرلىك, تامشىلاتىپ سۋارۋ سالالا­رىنداعى الەمدىك عىلىم جەتىستىكتەرىن ەلىمىزدىڭ جاعدايىنا  بەيىمدەۋ جونىندەگى ناقتى جوبالاردى جۇزەگە اسىرا باستادى; - كەڭ كولەمدەگى سەلەكتسيالىق جانە ەلىمىزگە اكەلىنگەن جوعارى ءونىمدى اسىل مال تۇقىمدارىنىڭ وسىمتالدىعىن قامتاماسىز ەتەتىن عىلىمي-يننوۆاتسيالىق ورتالىعى; - اگرارلىق سالاعا بىلىكتى ماماندار دايارلايتىن وڭىرلىك ورتالىقتار. اگرارلىق عىلىم ەلىمىزدەگى ەگىنشىلىك سالاسىن دامىتۋدىڭ الداعى ۋاقىتتاعى ەكى باعىتىن كۇن تارتىبىنە قويىپ وتىر. بۇل بىرىنشىدەن, ەگىنشىلىك جۇيەسىن ءارتاراپ­تاندىرۋ جانە عىلىمي-زەرتتەۋلەرگە سۇيە­نە وتىرىپ, ەگىس القابىنىڭ قۇرىلىمىن وزگەرتۋ. قازىرگى كەزدە ەگىنشىلىك سالاسىن بىرجاقتى دامىتۋ ءۇردىسى بەلەڭ العان. اتاپ ايتقاندا, قازىر ەلىمىزدىڭ ەگىس القاپتا­رىندا نەگىزىنەن ءبىر ءتۇرلى داقىلداردى سەبۋ ءتاسىلى ورىن العان. ماسەلەن, ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىندە بىرىڭعاي بيداي داقىلى وسىرىلسە, وڭتۇستىك وڭىرلەرىندە ماقتا مەن كۇرىش وسىرۋگە باسىمدىق بەرىلەدى. قالىپتاسقان وسى جاعداي ءبىر جاعىنان ءونىم وتكىزۋگە كەدەرگى كەلتىرسە, ەكىنشى جاعىنان تۇقىم سەبۋ اينالىمى­نىڭ ەرەجەلەرىن بۇزىپ, ەگىس القابىنىڭ قۇنارلىلىعىن تومەندەتەدى. ەكىنشى, كەلەلى مىندەت – كەڭ كولەم­دەگى حيميالاندىرۋ جانە ىلعال رەسۋرس­تارىن مولىنان ساقتاۋدىڭ وسكەلەڭ يننوۆاتسيا­لىق ءوندىرىسىن بارلىق ءوڭىر­لەردە جاپپاي وندىرىسكە ەنگىزۋ. قازىرگى كەزدە ەگىس القاپ­تا­رىنا مينەرال­دى تىڭاي­تقىشتاردىڭ قاجەتتى ءمول­شەرىنىڭ 10 پايىزى عانا سىڭىرىلەدى. الدىڭعى قاتارلى شارۋاشىلىق­تاردىڭ تاجىريبەسى كورسەتىپ وتىرعانداي, ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىندەگى ەگىس القاپتارىنىڭ ءونىمدى­لىگىن ءار گەكتارعا تەك حيميالاندىرۋ تاسىلدەرى ارقىلى عانا 10-12 تسەنتنەردەن 15-17 تسەنتنەرگە دەيىن كوتەرۋگە بولادى. ەلىمىزدىڭ مال شارۋاشىلىعى سالا­سىن قارقىندى دامىتۋ ءۇشىن تاياۋ جىلداردىڭ ىشىندە باستى-باستى ءۇش كەلەلى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. بىرىنشىدەن, مال باسىنىڭ گەنەتيكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋ كەرەك. قازىرگى تاڭدا بىزدەگى جوعارى ءونىمدى مال تۇقىمىنىڭ ۇلەس سالماعى دامىعان ەلدەرمەن سالىس­تىرعاندا, 10 ەسە تومەن. ەكىنشى­دەن, دامىعان وندىرىستىك ينفراقۇ­رى­لىمدارى بار قازىرگى زامانعى جوعارى تاۋارلى كەشەندەر سالۋ ارقىلى مال شارۋاشى­لىعىن ونەركاسىپتىك نەگىزگە اۋىستىرۋ جانە ءوندىرىس ورىندارىن ىرىلەندىرۋ. ال ازىرگە بىزدەگى مال باسىنىڭ 85 پايىزى جەكەمەنشىك شاعىن شارۋا­شىلىقتارعا توپتاستىرىلعان. مۇنداي ۇساق شارۋا قوجالىقتارىندا ءوندىرىس تەحنولوگياسى جوق, ءونىم ساپاسى تومەن. ۇشىنشىدەن, قۋاتتى جەمازىق بازاسىن جاساۋ قاجەت. بۇل رەتتە ءبىرىنشى كەزەكتە قوسپاجەم ونەركاسىبىن بارىنشا جەدەل دامىتۋ مىندەتى تۇر. اۋىل شارۋاشىلىعى  ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ سالاسىندا دا ستراتەگيالىق جوسپار­عا ەنگىزىلگەن كەشەندى شارالار بارشىلىق. بۇل رەتتە سالانى تەحنيكا­لىق جانە تەحنولوگيالىق جاعىنان قايتا جاراقتان­دىرۋعا, حالىقارالىق ساپا ستاندارتتارىن كەڭىنەن وندىرىسكە ەنگىزۋگە بارىنشا باسىمدىق بەرىلۋگە ءتيىس. بارىس جىلى­نان باستاپ, ءبىز ءۇش مەملەكەت نەگىزىندە قۇرىلعان كەدەندىك وداق قۇرامىندا ءومىر سۇرە باستادىق. بۇل دەگەنىمىز تۇتىنۋ رىنو­گىندا ورتاق الىپ رىنوك قالىپتا­سادى دەگەن ءسوز. سون­دىقتان اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ سالاسىن شۇعىل دامۋ ساتىسىنا قويماساق, وتاندىق قايتا وڭدەۋشىلەردىڭ باسەكەلەستىك ساحناسىندا شەتكە شىعىپ قالۋ قاۋپى بار. تاۋەلسىزدىك العان جىلدار ىشىندە تۇرالاپ قالعان ەكونوميكامىزدى ءتورت اياعىنا تىك قويىپ, الەمدىك ينتەگراتسيا­لىق دامۋ دەڭگەيىنە كوتەرگەن تۇڭعىش پرەزي­دەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساۋاتتى ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىز وتكەن جىلدارداعى جاھان­دىق قارجى-ەكونوميكالىق داع­دارى­سىندا دا سىر بەرمەدى. كارى قۇر­لىقتىڭ عاسىرلار بويى دامىعان الدىڭ­عى قاتارلى ەكونو­ميكالارى رەتسەسسياعا ۇشىراپ, ءىرى قارجى ورتالىقتارى بانكروت بولىپ جاتقاندا ەلباسى بالاماسىز باستامالارىمەن ەل ەكونومي­كاسىن دا,  ەگەمەن ەلدىڭ ەندى قالىپ­تاس­قان قارجىلىق جۇيەسىن دە داعدارىس داۋىلدارىنان سەنىممەن الىپ شىقتى. مەملەكەت باسشىسى كۇن تارتىبىنە تەك داعدارىستان شىعىپ قانا قويماي, الداعى كەزەڭدە ەكونوميكا­مىزدى بار­لىق داعدارىستارعا توتەپ بەرە الاتىن, ينتەگرا­تسيالىق بيىك باسپالداق­تاردا باسەكەلەس­تىككە بارىنشا قابىلەتتى ەتىپ قايتا قۇرۋ مىندەتىن قويدى. “داعدارىس ەكونوميكانى ءارتاراپتان­دىرۋعا بالاما­نىڭ جوق ەكەنىن ناقتى كورسەتىپ بەردى. 2010 جىلدىڭ ءبىرىنشى قاڭتارىنان باستاپ “قازاقستان – 2030” ستراتەگيا­سىنىڭ اياسىندا ءبىز يندۋس­تريالىق-يننو­ۆاتسيا­لىق جەدەل دامۋ بەسجىلدىعىن باستاي­مىز”, دەپ اتاپ كورسەتتى ەلباسى. ەلىمىز­دىڭ اگروونەر­كاسىپ كەشەنىن دامى­تۋ­دىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان بۇل باع­دارلاماسى ەلىمىزدە باستاۋ العان يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيا­لىق بەسجىلدىق جوسپاردىڭ قۇرامداس بولىگى بولىپ تابىلادى. اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان دامۋ باعدارلاما­سىندا بەلگىلەنگەن كەشەندى شارالاردى ءىس جۇزىنە اسىرۋ اگرارلىق سالانى ءارتاراپ­تاندىرۋ ءۇردىسىن قورىتىندىلاپ, اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدىڭ جاڭا ساپالىق دەڭگەيىنە شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ونىڭ بۇگىنگى جاپپاي جاھاندانۋ داۋىرىندەگى باسەكەلەستىككە قابىلەتىن شىڭداپ, ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىز­دىگىن  قامتاماسىز ەتەدى. ىشكى ازىق-ت ۇلىك رىنوگىنداعى تۇراقتىلىقتى نىعايتىپ, ەلىمىزدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرادى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى. وركەندەۋ ورىسىندەگى ورەلى مىندەتتەر ەلىمىزدە ەكونوميكانى جاڭاشا دامۋ جولىنا ءتۇسىرۋ باعىتىنداعى مىندەتتەردى  قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ “داع­دارىس ارقىلى جاڭارۋ مەن دامۋعا” اتتى جول­داۋىندا ايرىقشا كورسەتىلگەنى بەلگىلى. جولداۋدا “بۇگىنگى پروب­لەمالار جانە ءبىزدىڭ ولاردى قالاي شەشىپ جاتقانىمىز – كەمەلدىك­تىڭ جانە ءبىزدىڭ قوعامى­مىز بەن مەملە­كەتىمىزدىڭ تۇراقتى­لى­عىنىڭ سىناعى. ءبىز بۇل سىناقتى تاپسىرا­مىز دەپ ويلايمىن. بىزگە ءوز دا­مۋى­مىزدىڭ جاڭا كەزەڭىنە كىرۋگە جانە ءبىزدىڭ جەتىستىكتەرىمىزدى ەسە­لەۋ­گە تۋرا كەلەدى. مۇنى دا ورىن­دايتى­نىمىزعا سەنىمدىمىن. بەلگى­لەن­گەن ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ توپتاس­قان­دىعى قاجەت”, دەپ الدا تۇرعان مىندەت­تەردىڭ ومىرشەڭدىگىنە ءمان بەرىلگەن ەدى. جەتىسۋ وڭىرىندە وسى ماقساتتا مول مۇمكىندىكتەر مەن اسا ماڭىزدى وندىرىستىك جوبالار قولعا الىنسا, ەكو­نوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا وسى باعىتتاعى جۇمىستار رەت-رەتى­مەن يگەرىلىپ, اۋقىمدى جۇمىس اتقا­رىلدى دەۋگە بولادى. داعدارىس­تىڭ جاعىمسىز اسەرىنە قاراماستان, ەلى­مىز شيكىزاتتىق باعىتتان ءبىرتىن­­دەپ ارىلىپ, ونەركاسىپتىڭ نەگىزگى سالا­لارىندا دامۋ باعىتىنداعى باعدار­لى ىستەر ناتيجە بەرۋدە. يندۋس­­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ ءجو­نىندەگى 2010-2014 جىلدارعا ار­نال­عان مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىن­شا ونىڭ جۇيەلى كارتاسى جا­سالسا, وعان جالپى قۇنى 13 ترلن. تەڭگە بولاتىن 132 جوبا ەنگىزىلگەنى بەلگىلى. مىنە, وسى ومىرشەڭ باعىت­تا­عى يندۋس­تريالاندىرۋ كارتاسىنا الماتى وبلىسىنان 10 وبلىستىق جانە 4 وڭىرارالىق جوبا ەنگىزىلگەن بولاتىن. قانداي جۇمىستىڭ بولماسىن تياناعىن كەلتىرۋ وعان دايىندىق پەن ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋعا بايلا­نىستى. دەمەك, وڭىردە قاجەتتى قۇ­رىلىمدارمەن بايلانىس جاقسارىپ, وبلىس اكىمىنىڭ توراعالىعىمەن قۇرامىندا “جەتىسۋ” الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى, “نۇر وتان” حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسى جانە “اتامەكەن” وداعى” ۇلتتىق ەكونوميكالىق پالاتاسى فيليالدارىنىڭ وكىلدەرى, ەنەرگە­تيكتەر جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنال­دىق شارۋاشىلىق جانە باسقا دا قۇرىلىمدار ەنگىزىلگەن ۇيلەستىرۋ كەڭەسى وتكەن مەرزىمدە يندۋستريا­لان­دىرۋ كارتاسىنا ەنگەن ينۆەستي­تسيالىق جوبالاردى جان-جاقتى قاراپ, جولداما بەرگەن ەدى. قازىرگى كەزدە اتالعان جوبالاردى ورىنداۋ باعىتىندا ينۆەستور تارتۋ ماسەلەسى وڭ شەشىمىن تاۋىپ, جۇمىس كۇشىن جۇمىلدىرۋدىڭ تياناعى قاتار كەلتىرىلۋدە. قولعا الىنعان جانە باستالاتىن جوبالاردىڭ ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سونىڭ ءبىرى – ەلىمىزدەگى يندۋستريا­لاندىرۋ باعىتىنداعى قۇنى 3 ترلن. تەڭگە بولاتىن “جاڭا ىلە” تۋريستىك ورتالىعى­نىڭ قۇرىلىسى. تۋريستىك قىزمەت كورسەتەتىن اتال­عان جوبانىڭ ورىندالۋى 2009-2020 جىلدار ارالىعىنا بەلگىلەن­سە, ء“Eىght Wonder ءىnternatىonal ءlىmىted” كومپانياسىنا جۇكتەلگەن مىندەت اۋقىمدى. ال, بۇدان كەيىنگى “قورعاس” شەكارا ماڭى ىنتى­ماقتاستىعىنىڭ حالىقارا­لىق ورتالىعىن قۇرۋ باعىتىنداعى ءوڭىر ءۇشىن اسا پايدالى قۇنى 383 ملرد. تەڭگە بولاتىن “جەتىسۋ” اكك باسشىلىعىمەن 2005-2018 جىلدار ارالىعىندا ىسكە اسىرۋعا ءتيىستى قۇرىلىمعا دا ەل جوعارى سەنىم ارتىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى پانفي­لوۆ اۋدانىنداعى قولعا الىنعان اتالعان جوبا بويىنشا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى باستالىپ, وعان مىڭداعان ادامدى ەڭبەككە تارتۋ كوزدەلگەنى دە يگىلىكتى باس­تاما. مۇنداي كۇردەلى نىساندار­دىڭ قاتارىنا قۋاتتىلى­عى 2640 مۆت-تىق بالقاش جىلۋ ەنەرگە­تيكالىق ستانسا قۇرىلىسى­نىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتا­رى جاسالىپ, ونى 2008-2016 جىلدار ارالىعىندا ىسكە اسىرا­تىن “سامۇرىق-ەنەرگو” اكتسيو­نەر­لىك قوعامى 390 جۇمىس ورنىن اشۋ ارقىلى ونىڭ ماڭىزدىلى­عىنا ءمان بەرىلۋدە. وسىلايشا, جىلۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ ماڭىز­دى­لىعى “سولتۇستىك – وڭتۇستىك” ەلەكتر ەنەرگياسى ءترانزيتىنىڭ ور­تاسىندا ورنالاسقاندىقتان جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ ءمۇم­كىندىگىن ارتتىرۋمەن بىرگە تاريف تۇراقتىلىعىن ساقتاپ, وڭتۇستىك ءوڭىردى قۋات كوزىمەن قامتاماسىز ەتۋدەگى سەنىمدىلىكتى ارتتىرادى دەپ بولجانۋدا. بۇگىندە قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جالپى اۋدانى 6566 گەكتار جەر تەلىمى بولىنسە, الماتى وب­لىسىنان – 5292, جامبىل وبلى­سىنان 1247 گەكتار جەر ءبولىنىپ, بارلىق جۇمىس 2010 جىلى قاۋىرت جۇرگىزىلمەك. مۇندا قۇرىلىستى جۇرگىزۋگە بايلانىستى ۇيىمداس­تىرۋ جۇمىستارى ەتەك السا, ول باستالعاندا قوسىمشا 600 ادامنان استام جۇمىس كۇشى قامتىلماقشى. “سامۇرىق-ەنەرگو” اكتسيونەر­لىك قوعامى قولعا العان تاعى ءبىر يگىلىكتى ءىس حالىقتىڭ قۋات كوزىنە دەگەن سۇرانىسىن قاناعاتتاندى­رۋدى ماقسات ەتكەن 300 مۆت. ەلەكتر قۋاتىن وندىرۋگە باعىتتال­عان مويناق سۋ ەلەكتر ستانسا­سىنىڭ  قۇرىلىسى. مەملەكەت باس­شىسىنىڭ ءوزى ونىڭ ماڭىزدىلى­عىنا ەرەكشە ءمان بەرسە, قۇنى 54 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجى قا­راستىرىلعان عاسىر قۇرىلىسىنىڭ العاشقى بولىگى 2011 جىلى پايدا­لانۋعا بەرىلمەكشى. ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋ باعىتىنداعى ءتيىمدى جوبالار قاتارىندا كولىك جانە كوممۋني­كاتسيالار مينيسترلىگى قولعا العان “جەتىگەن-قورعاس” تەمىر جول تار­ما­عىنىڭ ۇزىندىعى 293,2 شاقى­رىمدى قۇرايدى. جۇزەگە اسىرىلۋ­عا ءتيىستى اتالعان قۇرىلىس الداعى 3 جىلعا ەسەپتەلگەن. نىسان قۇرى­لىسىنا 165 ملرد. تەڭگە قاراس­تىرىلسا, ول تولىق اياقتال­عان­دا 2000-عا جۋىق جۇمىس ورنى اشى­لادى دەپ كۇتىلۋدە. اتالعان مي­نيس­ترلىكتىڭ باستاماسىمەن بۇدان ەكى جىل بۇرىن باستالىپ, 2012 جى­لى پايدالانۋعا بەرىلەتىن “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” حالىقارالىق كولىك ءدالىزىن قايتا قۇرۋ بولىپ تابىلادى. قۇرىلىسقا 144 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجى قاراستىرىلسا, ونىڭ 337 شاقى­رىمى ءوڭىر ارقىلى وتەتىن كولىك تاسىمالىنا ءوز ىقپالىن تيگىزەتىنى انىق. مۇندا دا ءوڭىر ەكونوميكا­سىن دامىتۋ ماقساتى قاراستىرىل­عان. ماسەلەن, جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى قوسىمشا 1500 ادام ەڭبەككە تارتىلىپ, الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك تۋدىرماق. بۇگىندە بۇل ماسەلەلەر ءوڭىر جۇرت­شىلىعىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزۋمەن بىرگە, ولاردىڭ يندۋس­تريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلۋى اتالعان يننوۆاتسيالىق باعدارلاما­لاردىڭ ماڭىزدىلىعىن ارتتىرا تۇسۋدە. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق دامۋ جونىندەگى جاڭا باعىت اكىمدىكتەر الدىنا ناقتى مىندەتتەر جۇكتەۋمەن بىرگە, وسى باعىتتاعى الداعى ونجىلدىق باعدارلامانىڭ قۇرامداس بولىگى – ەكونوميكانى شيكىزاتتىق باعىتتان قايتا وڭدەۋگە كوشىرۋ ارقىلى ونىڭ الەۋەتىن كوتەرۋمەن ولشەنۋدە. وسى ورايدا وڭىردەگى ءونىم وندىرۋگە باعىتتالعان جوبالاردىڭ ماڭىزدىلىعىنا جەت­كىلىكتى ءمان بەرىلگەنى اڭعارى­لادى. كەربۇلاق اۋدانى  سارىوزەك كەن­تىندەگى قۇنى 16 ملرد. تەڭگە, قۋات­تىلىعى 1 ملن. توننالىق تسەمەنت زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى دا ماڭىزدى­لىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. “جاڭالىق سترويسەرۆيس” جاۋاپ­كەرشىلىگى شەك­تەۋلى سەرىكتەستىگى اتالعان نىسان­دى 2009-2011 جىلدا­رى جۇزەگە اسىرىپ, ايماقتاعى 300 ادامعا جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ ارقىلى العا قويىلعان مىندەتتەردى شەشۋىمەن قۇندى. ال, قاراساي اۋدانى اقسەڭگىر كەنتىنە ورنالاس­قان “RG Brands” اكتسيونەر­لىك قوعامىنىڭ سۋسىندار مەن سنەك­تەر شىعاراتىن كەشەن قۇرىلى­سىنا 14 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالىپ, بۇگىندە كاسىپورىندا 800 ادام ەڭبەك ەتۋدە. ونىڭ قۋاتتى­لىعى جىلىنا 550 ملن. ليتر ء“Pepsى”, 380 مىڭ ليتر شىرىن, 8750 توننا ماي مەن 1440 توننا سنەكتەر وندىرۋىمەن ەرەكشەلەنۋدە. قازىردىڭ وزىندە ەلتاي سەلولىق وكرۋگىنە قاراستى جانە تاعى باسقا ەلدى مەكەندەردەگى جۇمىسسىز وتىرعان تۇرعىندار كاسىپورىنعا جۇمىسقا ورنالاسىپ, قارجى داعدارىسىنىڭ سالقىنىن سەزىنبەي وتىر دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى تاۋار وندىرۋشىلەر 2009 جىلدى ناتيجەلى اياقتاپ, نەگىزگى كاپيتالعا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 6800 ملن. تەڭگەگە جەتكەنىن ايتۋعا بولا­دى. ناتيجەسىندە اتالعان سالاداعى قارجىلاندىرۋ مەن ونى ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى اعىمداعى جىلى وندىرىلگەن ءونىم 215,8 ملرد. تەڭگەگە جەتىپ, ەداۋىر وسكەن. ال, جالپى ين­تەنسيۆتىك ىلعال ساقتاۋشى تەحنو­لوگيالار مەن تامشىلاتا سۋا­رۋ ءتاسى­لىمەن ءونىم كولەمى دە ەداۋىر وسكەن. “قازاگرو” ۇلتتىق حولدينگى اكتسيو­نەرلىك قوعامىنىڭ قاتى­سۋىمەن ينۆەستيتسيالىق باعىتتاعى جوبالار­دى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى 2 قۇس فابريكاسى, 2 بالىق وڭدەيتىن زاۋىت, تاۋارلى-ءسۇت فەرمالارى جانە سىيىمدىلىعى 7000 توننالىق جەمىس-كوكونىس قويماسى سالىنىپ, بۇگىندە وندىرىلگەن ءونىمدى ۇقساتۋ ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلىپ, الماتى قالاسى ماڭىنداعى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىنىڭ شەشىلۋى ناقتىلى­عىمەن دالەلدەنۋدە. ەلىمىزدىڭ يندۋس­تريا­لاندىرۋ كارتاسىنا ەنگەن, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋعا قاتىستى باسقا دا جوبالارعا جول اشىلىپ, بالقاش اۋدانىنداعى اقدالا اۋىلىنىڭ جانىنان 5000 ءىرى قارانى بور­داقىلاۋعا ار­نالعان “وتەس­بيوازيا” جاۋاپكەر­شىلىگى شەكتەۋلى سەرىك­تەستىگىنىڭ تەح­نيكالىق-ەكونومي­كالىق نەگىزدەمەسى جاسالعان. جوبا تولىق جۇزەگە اسقاندا,  ايىنا  90-100 توننا سيىر ەتىن وندىرۋگە مۇمكىندىك تۋادى جانە وبلىس ورتالىعىنان شالعاي ايماقتاعى تۇرعىندار ەسەبىنەن 118 ادام ەكى قولعا ءبىر جۇمىس تاباتىنى دا جاقسى ىستەر قاتارىندا. قۋات كوزىنە دەگەن سۇرانىس ءاردايىم وسەتىنى انىق. ول ءۇشىن ۇنەمى دامۋ جانە حالىقتىڭ سۇرانى­سىن قاناعاتتاندىرۋ ماسەلەسىنە دەگەن كوزقاراس جاڭا قىرىنان كورىنۋى ءتيىس. وسى ورايدا “KEGOC”  جانە “سامۇرىق-ەنەرگو” اكتسيونەر­لىك قوعامى قولعا العان جۇزەگە اسى­رىلۋعا ءتيىستى ەنەرگەتيكالىق باعىت­تاعى ءتورت جوبا بويىنشا قاراتال جانە شاجا وزەندەرىندە شاعىن سۋ ەلەكتر ستانسالارى, قاراساي جانە تالعار اۋداندارىندا 220 كيلو­ۆولت­­تىق ترانسفور­ماتورلىق قوسال­قى ستانسالار, شۋ, اقادىر تەمىر جول ستانسالارىنا دەيىنگى ەلەكتر تاسىما­لىن جۇزەگە اسىراتىن ەكى جەلىنىڭ قۇرىلىسى مەن قازىبەك بي ستانسا­سىن­داعى, تالدىقورعان قالا­سىنداعى قوسالقى ستانسالاردى اۋىس­تىرۋ ارقىلى جەلىلەردى جەتىل­دىرۋ ماسەلەلەرى دە بۇگىندە كوكەي­كەستى نىساندار قاتارىندا. جوعارى­داعى ەكونومي­كاعا ەلەۋلى ىقپال ەتە­تىن جوبالار نەگىزىندە 1000 ادامعا جۇمىس ورنىن اشۋعا ءمۇم­كىن­دىك تۋادى جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋعا بارلىعى 62 ملرد. تەڭگە قاجەت بولسا, پايدا­لانۋعا بەرىلۋ مەرزىمى 2016 جىلعا دەيىنگى ارالىققا بەلگىلەنگەن. قاراپ وتىرساق, ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتە ايتارلىقتاي العا باسۋ قادامىن كورۋگە بولادى. جىلدان-جىلعا ونىڭ كولەمى دە ءوسىپ, ونىڭ مۇمكىندىگىنىڭ ءتيىستى دارەجەدە كادەگە اسىرىلعانى بايقالادى. وسى­لايشا, وبلىستاعى يندۋستريا­لاندىرۋدىڭ وڭىرارالىق كارتاسىن­داعى جالپى قۇنى 52,4 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن تاعى دا 18 جوبا  ورىندالۋ ۇستىندە. اسىرەسە, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە بايلانىستى جانە جەرگىلىكتى قۇرىلىسقا قاجەتتى ماتەريالداردى شىعاراتىن ءوندىرىس ورىندارىنىڭ قاتارى مولايۋدا. وسى ورايدا جەتىسۋداعى تابيعي تاستاردى قايتا وڭدەيتىن, ينفۋ­زيوندىق ەرىتىندىلەرگە ارنالعان رەتتىك جۇيەلەر شىعاراتىن, سويا مايىن, سىرا مەن الكوگولسىز سۋ­سىندار, يىلگىش بولات پروفيلدەر, سەندۆيچ پانەلدەر وندىرەتىن, ءدارى-دارمەك شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلى­سىنىڭ, سونىمەن قاتار بىرقاتار ەنەرگەتيكالىق نىساندار قايتا وڭدەۋ جانە اگروونەركاسىپتىك كەشەن كاسىپورىندارىن سالۋ جونىندەگى جوبالاردىڭ كەزەك كۇتىپ تۇرعانىن ايتساق, ەلباسىنىڭ “قازاقستان – 2030” ستراتەگيالىق باعدارلاما­سىنىڭ ءوڭىر ءۇشىن ماڭىزدىلىعى ۋاقىت وتكەن سايىن ايقىن اڭعارى­لادى. جوبالاردى كەزىندە جۇزەگە اسىرۋ وڭىردەگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋعا جاڭا سەرپىن بەرۋمەن بىرگە, ەكسپورتتىق مۇمكىن­دىكتى ارتتىرىپ, حالىقتىڭ ەنەرگە­تيكالىق تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزۋ مەن يندۋستريالىق ايماق قۇرۋعا قاتىستى ماسەلەنىڭ وڭ شەشىلۋىنە بىردەن-ءبىر نەگىز قالاپ وتىر. دەمەك, جەتىسۋ جەرىندەگى يننوۆاتسيالىق باعىت ارقىلى الەۋمەتتىك-ەكونومي­كالىق دامۋعا كەڭىنەن جول اشىلىپ, حالىقتىڭ داعدارىس سالقىنىن سەزىنبەۋىنە, كەرىسىنشە, الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ وڭ شەشىلۋىنە مۇمكىندىك تۋاتىنىن كورەمىز. وركەندەۋگە ءوڭىر جۇرتشىلىعىنىڭ ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارۋى نەگىز بولىپ وتىرعانىن دا ايتپاي كەتۋ ابەستىك. ىنتىماق, بىرلىك, تاتۋلىق, تۇششىمدى ەڭبەك پەن قاجىرلى قيمىل ۇشتاسقان جەردە تابىستىڭ تاي قازانى تاسيتىنى ءسوزسىز. ونى وبلىس ومىرىنەن كورىپ, كوز قۋانادى. كۇمىسجان بايجان, الماتى وبلىسى.