Head Hunter پورتالىنىڭ مالىمەتىنە سەنسەك, ۆاكانسيا جاريالايتىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ تەك 16 %-ى ستاجى جوق ادامدى الۋعا ءازىر. تاعى 50%-ى 1-3 جىل, 27%-ى 3-6 جىل, 7%-ى 6 جىلدان جوعارى ستاجدى تالاپ ەتەدى.
قاجەتتى ستاجدىڭ بولماۋى ديپلومى بار مامانداردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىن قيىنداتادى. مىسالى, 2014 جىلى وقۋ بىتىرگەن 58 331 ادامنىڭ تەك 12%-ى (5 595) ماماندىق بويىنشا جۇمىسقا تۇرعان (زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بىلتىر جاريالاندى). بۇل رەسپۋبليكا بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسقانداردىڭ 2,6%-ىن قۇرايدى. ەڭ جوعارى كورسەتكىش الماتىدا – 14 535. ال اقتوبە وبلىسىندا وقۋ بىتىرگەندەردىڭ تەك 318-ءى (0,6%) ماماندىق بويىنشا جۇمىس تاپقان.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ءبىلىم, اقپارات جانە بايلانىس, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قىزمەت, قارجى جانە ساقتاندىرۋ ماماندىقتارى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسۋ كورسەتكىشى جوعارى (4-4,6%). ورمان, بالىق شارۋاشىلىعى ماماندارىندا بۇل كورسەتكىش تومەن.
ياعني, جۇمىس تابا الماعان ديپلومى بار مامان كۇنكورىس قامىمەن باسقا قىزمەتتەرگە ورنالاسا باستايدى. بۇل پروبلەمانىڭ سەبەبىن كوپشىلىگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنەن ىزدەيدى. ۇكىمەت كادرلار ديسبالانسىن انىقتاپ, ەكونوميست, زاڭگەرلەردى ازايتىپ, ينجەنەرلەرگە بەرىلەتىن گرانتتاردى ارتتىرۋ كەرەك دەيتىندەر دە بار. بىراق مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن وقيتىن جاستار تەك 20% ەكەنىن دە ەسكەرگەن ءجون.
2000 جىلدان بەرى جاستاردىڭ جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 3,5 ەسە ازايعان. ال 2015 جىلى ء«بىلىم تۋرالى» زاڭعا «ۇجىمدىق وقىتۋ» تەرمينى ەنگىزىلگەنى بەلگىلى. ول وقۋ ورنى, مەملەكەت پەن جۇمىس بەرۋشىنىڭ جاس مامانداردى بىرىگىپ دايىنداۋىن كوزدەيدى.
قازاقستاندا جاستاردى جۇمىسقا تۇرعىزۋعا ارنالعان باعدارلامالار ارقاسىندا 36 مىڭ جاس مامان قىزمەتكە ورنالاسقان. ونداي باعدارلامالار قاتارىندا «ديپلوممەن اۋىلعا», «جاس كادر رەزەرۆى», «جاستار پراكتيكاسى» بار.
مىسالى, سوڭعى باعدارلاما جاستارعا ماماندىق بويىنشا باستاپقى جۇمىس تاجىريبەسىن جيناۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جوعارىداعى تالاپتارىن ەسكەرسەك, بۇل جاستاردىڭ جۇمىسقا تۇرۋىنا سەپتىگىن تيگىزە الادى.
تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنىڭ جاھاندىق رەيتينگى بويىنشا گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتى (اقش), كەمبريدج پەن وكسفورد ( ۇلىبريتانيا) العاشقى ورىنداردا كەلەدى. بۇل رەيتينگتە سينگاپۋر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 17 پوزيتسياعا كوتەرىلىپ, 39 ورىنعا جايعاسقانىن اتاپ وتۋگە بولادى. ونىڭ ۇزدىك 200 ستۋدەنتى بەيجىڭ, ستوكگولم, نيۋ يورك, شانحاي جانە يزرايل ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە تاعىلىمدامادان وتەدى, 6 اي كىشىگىرىم كومپانيالاردا جۇمىس ىستەپ, بيزنەس اشۋ جولدارىن ۇيرەنەدى.
شەتەلدەردە ستۋدەنتتەردى تاعىلىمدامادان وتكىزۋ تاجىريبەسى جاقسى دامىعان. مىسالى, اقش-تا Google, BMW, Microsoft, Bloomberg, Apple, ExxonMobil, Yahoo, Facebook كومپانيالارى باكالاۆر, ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرا تۇلەكتەرىن اقىلى تاعىلىمداماعا قابىلايدى. مۇنداي تاجىريبە جاپونيانىڭ ءىرى كومپانيالارىندا دا بار. 2015 جىلدان باستاپ ءۇندىستان دا 6 ايعا دەيىن وقۋ بىتىرگەن جاستاردى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ءىرى كومپانيالارعا, ۇلتتىق بانككە تاعىلىمداماعا قابىلدايدى. الەم بويىنشا مۇنداي باعدارلامالاردىڭ كوبى ورتاشا ەسەپپەن 6 ايعا دەيىن سوزىلادى. تاعىلىمدامادان وتەتىن ورىن شەكتەۋلى ءارى تالىمگەردىڭ بىرنەشە ساتىدان ءوتۋى تالاپ ەتىلەدى.
اتالعان باعدارلاما انالوگتارى قازاقستاندا دا بار. مىسالى, كوپتەگەن كاسىپورىندار تەحنيكالىق باعىتتا ءبىلىم بەرەتىن كوللەدج, جوو-مەن مەموراندۋمعا وتىرىپ, دۋالدى وقىتۋ جۇيەلەرى ارقىلى وزدەرىنە مامان دايارلاۋدا.
سونىمەن قاتار ءىرى كومپانيالار, مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمدار دا جىل سايىن بايقاۋلار وتكىزەدى. ولاردىڭ قاتارىندا «سامۇرىق قازىنا» ءال-اۋقات قورىنىڭ بيىل جاريالاعان «جاس وركەن» جوباسى بار. ونىڭ ەرەكشەلىگى - قاراماعىنداعى ۇلتتىق كومپانيالارعا بولاشاق توپ-مەنەدجەرلەر دايىنداۋ ماقساتىندا وقۋ بىتىرگەن جاستاردى تاعىلىمدامادان وتكىزەدى.
«ۇمىتكەرلەرگە قويىلاتىن تالاپ كوپ ەمەس. باستىسى, جوو-نى بيىل بىتىرگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بولۋى كەرەك. قالعانىن ىرىكتەۋ كەزىندە جازعان ەسسەلەرى مەن جۇمىسقا قۇلشىنىسى, ىسكەرلىك قابىلەتى شەشەدى. اقتىق كەزەڭگە وتكەن 20 تالىمگەرگە ارتىلار ءۇمىت كوپ. شامامەن, 10 جىل ىشىندە ولار باسقارۋشى مەنەدجەرلەر قاتارىنا قابىلدانادى دەپ بولجاپ وتىرمىز» دەيدى باعدارلاما جەتەكشىسى گۇلنۇر جاسەكەنوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا, تالىمگەرلەر جۇمىسقا كىرىسپەس بۇرىن ءبىر اي «سامرۇق-قازىنا» كورپوراتيۆتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە, ءبىر اپتا ماسكەۋدەگى Deloitte كومپانياسىندا ارنايى وقۋ كۋرسىنان وتەدى. «وكۋ كۋرسى اياقتالعان سوڭ, فينالدىق كەزەڭ قاتىسۋشىلارى 20 ايلىق تاعىلىمدامانى باستايدى. تالىمگەرلەردىڭ لاۋازىمى باستاپقى مامان مانسابىنان باستالادى جانە تاجىريبە جيناعان سايىن ءوسۋى مۇمكىن» دەيدى گۇلنۇر جاسەكەنوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك باعدارلاماعا قازاتومپروم, KEGOC, Air Astana, سامۇرىق ەنەرگو, تاۋ-كەن سامۇرىق, قازپوشتا, قازاقتەلەكوم, قازاقستان تەمىرجولى قاتىسادى. ايتا كەتەتىن نارسە, بۇل كومپانيالاردا تاجىريبە جيناۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە سول ماماندىقتىڭ ديپلومى بولۋى شارت ەمەس.
«فينالدىق كەزەڭگە ءوتۋ ءۇشىن 1-ءشى جانە 2-ءشى كەزەڭ تاپسىرمالارىن, ياعني ۋاجدەمەلىك ەسسە جازۋ, قابىلەت, مىنەز-ق ۇلىق تەستتەرىن جوعارى دارەجەدە تاپسىرۋ قاجەت. ءوز-وزىنە سەنىمدى, بىلىمگە قۇشتار, اناليتيكالىق ويلاۋ, كوشباسشىلىق قاسيەتتەرى بار دارىندى تۇلەكتەرگە باسىمدىق بەرىلەدى» دەپ اتاپ ءوتتى گۇلنۇر جاسەكەنوۆا.
باعدارلاما بارىسىندا تالىمگەر ءوزى تاڭداعان باعىت بويىنشا ءتورت كومپانيادا بەس ايدان جۇمىس ىستەيدى. مىسالى, ەلەكتروەنەرگەتيكالىق باعىتتاعى ينجەنەرلىكتى تاڭداسا, سامۇرىق ەنەرگوعا قاراستى كاسىپورىندا قاتارداعى ينجەنەر بولىپ باستايدى. ودان كەيىن قابىلەتى مەن مۇمكىندىكتەرىنە بايلانىستى قىزمەتتە وسە الادى. باعدارلاما جاڭا جۇزەگە اسا باستاعاندىقتان, العاشقى جىلدىڭ ناتيجەلىك كورسەتكىشتەرىنە بايلانىستى كەلەسى جىلى دا جالعاسۋى مۇمكىن.
گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
