بۇل اسا ۇلكەن بايگە. بۇل دودا بايگە تۇرلەرىنەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ جۇلدەسىنە ارنالعان «EXPO – 2017» كۋبوگى جۇيرىكتەرىن انىقتادى.
جارىسقا ەلىمىزدىڭ 14 وبلىسى, استانا مەن الماتى قالالارىنان جانە رەسەي, قىرعىزستان, وزبەكستان, پولشا سىندى ونعا جۋىق مەملەكەتتەن شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرماعان 150-دەن اسا ۇكىلى جۇيرىك كەلىپتى.
بۇل بايگە بۇرىنعى بايگەدەن شىنىمەن وزگەرەك. مۇندا بايگە ءتۇرى دە, بايگە جۇلدەسى دە از بولعان جوق. الامان بايگە – 25 شاقىرىم, توپ بايگە – 15 شاقىرىم, جورعا جارىسى – 7 شاقىرىم, قۇنان بايگە – 7 شاقىرىم قاشىقتىقتا جارىستى. ال دىز ەتپە, ۇشقىرلار بايگەسىنىڭ ءوزى 2400 جانە 1800 مەترگە شاۋىپ ەكى بايگە جاسادى. الامان بايگە, توپ بايگە, جورعا اتتار جارىسى, قۇنان بايگە بويىنشا جۇلدە قورى – 36 ملن تەڭگەنى, ال, ۇشقىر اتتار جارىسىندا بەرىلگەن سىياقى قورى – 63,6 ملن تەڭگەنى قۇرادى. جۇيرىكتەرگە 5-ءشى ورىنعا دەيىن جۇلدە بەرىلدى.
ءيا, «جىلقى – جانىم, قىمىز – قانىم» دەگەن قازاق ەمەسپىز بە, اتشاباردىڭ اينالاسى قۇجىناعان قۇمىرىسقا دەرسىڭ. ءبىر قىزىعى بايگەنىڭ ءدۇبىرى شىققاندا, سۇيرىكتەي سۇلۋ شىن جۇيرىك سۋىرىلىپ العا وزعان سوڭعى اينالىمدا ايقايلاپ-شۋلاعان جۇرت ورىندارىنان تۇرەگەلىپ كەتەدى. ايتپەسە, كورەرمەننىڭ الدارىناعى ۇلكەن ەكراننان دا, وتىرعان ورىندىقتارىندا وتىرا بەرسە دە ءبىرىنشى كەلگەن اتتى ەمىن-ەركىن كورە الادى عوي...
ونىڭ ۇستىنە بايگەنى جۇرگىزۋشىلەر – رامازان ءساتتىباي مەن باقىت جاعىپار ۇلى دا جانكۇيەرلەردىڭ «جاندى جەرىن» ءدوپ باسىپ, كەلە جاتقان اتتاردان ەندىگى اينالىمدا قايسى وزىپ قايسىسى قالۋى مۇمكىن ەكەندىگىنە بولجام جاساپ, قاجەت كەزىندە قازاقتىڭ نەبىر اتاقتى اقىندارىنىڭ جىلقى تۋرالى جازعان جىر جولدارىن ەكپىندەتە, ەلىرتە وقىپ, جۇرتتى ەستەن تاندىردى دەرسىڭ!.. شۋلاعان قازاقتارعا تاڭىرقاي قاراپ, اۋىزدارى اشىلىپ, باستارى شايقالىپ نە ءبىر شەتەلدىكتەر دە ءجۇر.
سونىمەن, اتا ءداستۇرىمىز بويىنشا اقساقالدىڭ باتاسىمەن باستالعان بۇل بايگەلەردە قاي جۇيرىك, قايسى جۇلدەنى قانجىعالادى؟
قۇنان بايگە. 7 شاقىرىم. 35 قۇنان.
ءى ورىن: الماتى وبلىسىنان كەلگەن "دوران» اتتى دارا كەلدى. يەسى – ا.جۇمابەكوۆ, باپكەرى – ن.نوقاتاي, شاباندوزى – اسحات ءالىمجان. ءبىرىنشى ورىن جۇلدەسى 3 ملن تەڭگە جانە «ەكسپو كۋبوگى».
ءىى ورىن: جامبىل وبلىسىنان كەلگەن «سپورتيك» اتتى قۇنان. يەسى ءارى باپكەرى – ە.جاپپاسوۆ, شاباندوزى – احات باقكەلدى. جۇلدەسى – 1,5 ملن تەڭگە.
ءىىى ورىن: استانا قالاسىنىڭ «ماجور» اتتى قۇنانى. قۇناننىڭ يەسى – ن.ورازباەۆ, ال باپكەرى – س.يۋرسكي, شاباندوز – دياس سەرعازيەۆ. جۇلدەسى – 1 ملن تەڭگە.
ءتورتىنشى ورىندا «ازيا» اتتى جيرەن قۇنان تىزگىن ۇستاتتى. يەسى – ءا.نازارباەۆ, باپكەرى – م.دوسپەرگەنوۆ, شاباندوز – يبراگيم بوبەكباي. جۇلدە – 500 مىڭ تەڭگە.
بەسىنشى بولىپ «نەكتار» اتتى تورى قۇنان كەلدى. يەسى – جۇماعازى, باپكەرى – ت.اسىلحانوۆ, شاباندوز – ەربۇلان تىلەۋعالي ۇلى. جۇلدەسى – 300 مىڭ تەڭگە.
قۇنان بايگەدە ءبىر ايتا كەتەرلىك وقيعا, ەڭ سوڭعى اينالىم, مارە سىزىعىنا 100 مەتر شاماسىندا ەكىنشى بولىپ كەلە جاتقان تورى قۇنان توپ الدىندا وماقاسا قۇلادى. اتتەڭ, قولسوزىم جەردە – مارە. ارينە, وڭاي ەمەس, امالى قۇرىعان شاباندوز بالا ەڭىرەپ جىلاپ, جەر سابالاپ اينالا جۇگىردى... بايگە بولعان سوڭ ءبىر وسىندايى بولماي تۇرمايدى ەكەن. ابىروي بولعان دا ادام دا, ات امان.
جورعا جارىسى. 7 شاقىرىم. 25 جورعا.
ءى ورىن: اقمولا وبلىسىنان كەلگەن «ەلۆۋد ۆەب» اتتى سۋ توگىلمەس كۇرەڭ جورعا توپ جاردى. يەسى – م.مۇستافاەۆ, باپكەرى – د.ۆولكوۆ, شاباندوزى – م.احماتوۆ. 1,2 ملن تەڭگە جانە «ەكسپو كۋبوگىن» قانجىعالادى.
ءىى ورىن: استانا قالاسىنىڭ «ەدەلۆەيس» اتتى تورى جورعاسى ەنشىلەدى. يەسى – س.تۇسىپبەكوۆ, باپكەرى – گ.ماتيۋح, شاباندوز – ۆ.پاتريكەەۆ. جۇلدەسى – 600 مىڭ تەڭگە.
ءىىى ورىن: الماتى قالاسىنان كەلگەن «تسەپپەلينا» اتتى تورى جورعا الدى. يەسى – تە ەلەنا, باپكەرى – ك.پەتروۆ, شاباندوز – ر.قوشقارباەۆ. جۇلدەسى - 350 مىڭ تەڭگە.
ءتورتىنشى ورىنعا تابان تىرەگەن وقو-دان كەلگەن «گەيگون» اتتى تورى جورعا. يەسى – ق.ءادىلحان, باپكەرى – ن.نۇريەۆ, شاباندوز – ا.چيباسوۆ. جۇلدەسى – 250 مىڭ تەڭگە.
بەسىنشى ورىندا تىزگىن ۇستاتقان الماتى وبلىسىنىڭ «ۇشار» اتتى جورعاسى بولدى. يەسى – ك.وسپانوۆ, ءارى باپكەرى, ءارى شاباندوزى ك.سەمچيك تايپالتقان «ۇشاردىڭ» قانجىعاسىنا 150 مىڭ تەڭگە بايلاندى.
جورعا جارىسى ەرەكشە ءوتتى. مارەگە تاياعاندا ەكىنشى كەلە جاتقان ات ءۇش-ءتورت قادامىن شابىسپەن الىپ قويعانداي بولدى. 7 شاقىرىم بويى جورعاسىنان جاڭىلماعان جانۋارلار كورەرمەندى ەرەكشە ءتانتى ەتتى.
توپ بايگە. 15 شاقىرىم. 25 جۇيرىك.
ءى ورىن: الماتى وبلىسىنان كەلگەن «س ۇلىكقارا» اتتى سايگ ۇلىك توپ جاردى. يەسى – ءا.نازارباەۆ, باپكەرى – م.دوسپەرگەنوۆ, شاباندوز – اقجول جۇماتاي. «س ۇلىكقارانىڭ» قانجىعاسىندا 5 ملن تەڭگە جانە «ەكسپو كۋبوگى» بار.
ءىى ورىن: بقو-نان كەلگەن «اقكوز» اتتى جۇيرىك يەلەندى. ات يەسى ا.ولجاباەۆ, باپكەرى – ا.مۋرساليموۆ, شاباندوز – ءالي يمانقۇل, جۇلدەسى – 2 ملن تەڭگە.
ءىىى ورىن: الماتى وبلىسىنان كەلگەن «شىراي» اتتى جۇيرىككە بۇيىردى. يەسى - ۇ.وماروۆ, باپكەرى – ن.نوقاتاي, شاباندوز – اسحات ءالىمجان. جۇلدەسى – 1 ملن تەڭگە.
ءتورتىنشى ورىن شقو-دان كەلگەن «عاشىق» اتتى سايگ ۇلىككە بۇيىردى. يەسى – ە.سۇلەيمەنوۆ, باپكەرى – ق.ابسالياموۆ, شاباندوز – ەراسىل سابىرحان, جۇلدەسى – 500 مىڭ تەڭگە.
بەسىنشى ورىندا جامبىل وبلىسىنان كەلگەن «ايگۇل» اتتى جۇيرىك تىزگىن ۇستاتتى. يەسى, ءارى باپكەرى – ت.داۋشوۆ, شاباندوزى تىلەك بولات ۇلى, جۇلدەسى – 300 مىڭ تەڭگەن.
بۇل بايگەدە «س ۇلىكقارانىڭ» شابىسى ەرەكشە بولدى. ءبىرىنشى اينالىمدا-اق شاباندوزعا كۇش بەرمەي اۋىزدىعىن باسا العا وزعان جانۋار, سول شابىستان تانعان جوق. ءتىپتى ءۇشىنشى اينالىم كەزىندە ات ۇستىندەگى بالا تىزگىندى قوس قولىنا وراپ, شىرەي تارتىپ بارا جاتتى. بىلەك قارىنىڭ كۇشى دە كۇش ەكەن, سوڭعى اينالىمعا دەيىن سولاي قارىسىپ تارتىپ بولدى. سوڭعى اينالىمدا جىبەردى! جۇلدىزداي اقتى جانۋار! جالعىز كەلدى! شىن جۇيرىك دەگەن وسى, نە دەيسىڭ؟!
الامان بايگە. 25 شاقىرىم. 32 جۇيرىك.
ءى ورىن: اتىراۋ وبلىسىنان كەلگەن «جەلقانات» جۇيرىكتىڭ باعى جاندى. «جەلقاناتتىڭ» يەسى – د.مىرزاحانوۆ, باپكەرى – ب.شىمىرباەۆ, شاباندوزى – ولجاس قويشىباي. 10 ملن تەڭگە مەن «ەكسپو كۋبوگىن» قانجىعاسىنا بايلادى.
ءىى ورىن: الماتى وبلىسىنان كەلگەن «تاسقىن» اتتى كۇرەڭگە بۇيىردى. يەسى – و ە.بايباتىروۆ, باپكەرى – س.ارىنوۆ, شاباندوزى – دياس جۇماش. جۇلدەسى – 5 ملن تەڭگە.
ءىىى ورىن: الماتى وبلىسىنان كەلگەن «بۇيراجالعا» تيەسىلى بولدى. يەسى – ءا.نازارباەۆ, باپكەرى – ب.بوبەكباي, شاباندوز – اسحات ءالىمجان. جۇلدەسى – 2 ملن تەڭگە.
ءتورتىنشى ورىندا ءا.نازارباەۆتىڭ «قوزىكۇرەڭ» اتتى تاعى ءبىر جۇيرىگى كەلدى. باپكەرى – م.دوسپەرگەنوۆ, شاباندوز – اقجول جۇماتاي, جۇلدەسى – 1 ملن تەڭگە.
بەسىنشى ورىندا اقتوبەلىك «التىنقازىق» اتتى سايگ ۇلىك كەلدى. يەسى – ن.دوسىموۆ, باپكەرى – ن.تابىلديەۆ, شاباندوزى – جانات بيگەلدى. جۇلدەسى – 500 مىڭ تەڭگە بار.
الاماننىڭ اتى – الامان عوي, جارىس جولىنا شىققان 32 اتتىڭ ىشىندە مارە سىزىعىن بەس ات عانا كەسىپ ءوتتى. قالعانى الدىڭعى بەس ات تۇگىلى مارە سىزىعىنا جەتە الماي جولدان قايتتى. ءتىپتى سوڭعى ات «التىنقازىق» ءبىر ىلگەرلەپ ءبىر توقتاپ دەگەندەي ۇستىندەگى بالانىڭ مويىن, ساۋىرىن سابالاۋىمەن ءىلبىپ وتىرىپ مارە سىزىعىنا ءىلىندى. سوڭىندا ات جوق, جارىس جولىنان شىقپاي جەتكەنى ءۇشىن ارينە, بەسىنشى ورىنداعى ءوزىنىڭ تيەسىلى جۇلدەسىن الدى.
ۇشقىر بايگە. 2400 مەتر. 16 سايگ ۇلىك.
ءى ورىن: سولتۇستىك وسەتيادان كەلگەن «گري د اسە» اتتى بوز جۇيرىك دارا كەلدى. ات يەسى – ت.تيگيەۆ, باپكەر ءارى شاباندوزى – ت.ساتاروۆ. «گري د اسەنىڭ» قانجىعاسىندا بۇگىنگى كۇننىڭ باس بايگەسى – «ەكسپو كۋبوگى» جانە 50 مىڭ دوللار قاجىلاي سىيلىق بەرىلدى.
ءىى ورىن: قىرعىزستاننان كەلگەن «كومماندەر حولل» اتتى جيرەن جۇيرىك يەلەندى. ات يەسى – م. راحىمباەۆ, باپكەرى – ب.دولوتبەكوۆ, شاباندوزى – د.بولوتبەكوۆ, جۇلدەسى – 20 مىڭ دوللار.
ءىىى ورىن: قازاقستاندىق «كۋمانيا» اتتى كۇرەڭى ەنشىلەدى. يەسى – ق.اقساقوۆ, باپكەرى – پ.كارابەلنيكوۆ, شاباندوزى – م.شۆاچوۆ, جۇلدەسى – 15 مىڭ دوللار.
ءتورتىنشى ورىن باشقۇرتستاننان كەلگەن «پالۋان» اتتى سايگ ۇلىككە بۇيىردى. يەسى – ح.يدياتۋللين, باپكەرى ءارى شاباندوزى – ە.سۋلايمانوۆ, جۇلدەسى – 10 مىڭ دوللار.
بەسىنشى ورىننان پولشادان كەلگەن «داۋريا» اتتى جۇيرىك كورىندى. «داميس» جىلقى زاۋىتىنا تيەسىلى سايگ ۇلىكتىڭ باپكەرى – ن.تابىلديەۆ, شاباندوزى – ر.ۋسمانوۆا. جۇلدەسى – 5 مىڭ دوللار.
كورىپ وتىرعاندارىڭىزداي 2400 مەترلىك قاشىقتىقتاعى ۇشقىر بايگەگە اتتار نەگىزىنەن شەتەلدەن كەلگەن. حالىقارىلىق مارتەبەگە يە جارىس ءتۇرى بولعاندىقتان جۇلدەسى دە قوماقتى بولعان بولۋى كەرەك. بۇل بايگە تۇرلەرىنە وزبەكستان, قىرعىزستان, سولتۇستىك وسەتيا, باشقۇرتستان, داعىستان قاتارلى ونشاقتى ەلدەن كەلگەن جۇيرىكتەر قاتىناستى.
ۇشقىر بايگە. 1800 مەتر. 16 سايگ ۇلىك.
ءى ورىن: «بالتابەك» شارۋا قوجالىعىنا تيەسىلى «شاڭتيمەس» اتتى سايگ ۇلىك توپ جاردى. ءارى شاباندوزى, ءارى باپكەرى – ن.شارشەنباەۆ. جۇلدەسى – «ەكسپو كۋبوگى» جانە 50 مىڭ دوللار.
ءىى ورىن: «يمپەريال رەگاليا» اتتى تورى سايگ ۇلىك ەكىنشى ورىندى ەنشىلەدى. يەسى – ە.جاپپاسوۆ, باپكەرى ءارى شاباندوزى – و.قۇرماناليەۆ. جۇلدەسى – 20 مىڭ دوللار.
ءىىى ورىن: «ەني كۋەسچنس» اتتى سايگ ۇلىك ءۇشىنشى ورىننان كورىندى. يەسى – ا.شىنايداروۆ. باپكەرى ءارى شاباندوزى – ب.تاالايبەكۋلۋ. جۇلدەسى – 15 مىڭ دوللار.
ءتورتىنشى ورىندى «باسسي» اتتى جيرەن جۇيرىك يەلەندى. سايگ ۇلىكتىڭ يەسى – ە.نىعمەتوۆ, باپكەرى – ۋ.ۋسمانوۆا, شاباندوز – ر.ۋسمانوۆا, جۇلدەسى –10 مىڭ دوللار.
بەسىنشى ورىندى «گەركۋلەس» اتتى سايگ ۇلىك ەنشىلەدى. يەسى – م.مۇستافاەۆ, باپكەرى, شاباندوزى – د.ۆولكوۆ, جۇلدەسى – 5 مىڭ دوللار.
ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ مالىمەتى بويىنشا 2400 مەترلىك ۇشقىر بايگەدە الىس-جاقىن شەت كەلدەردەن ساڭىلاقتار قاتىسسا, 1800 مەتردە قازاقتاندىق سايگ ۇلىكتەر باق سىنادى.
سونىمەن, استانا ىرگەسىن دۇبىرگە بولەگەن ايتۋلى الامان اقىرلاستى. شارانىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارى قر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى, قر «ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعى», استانا اكىمدىگى, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمدىگى جانە «قازاقستاننىڭ بايگە تۇرلەرى قوعامى». الەۋمەتتىك سەرىكتەس – «Samruk-Kazyna Trust» الەۋمەتتىك جوبالاردى دامىتۋ قورى.
جۇلدەگەرلەردى ماراپاتتاۋ راسمىنە قر مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى, استانا قالاسىنىڭ اكىم اسەت يسەكەشەۆ, گەرانال-مايور, قر ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ قۇرمەتتى پرەزيدەنتى قايرات ساتىبالدى ۇلى, قر ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى, ءماجىلىس دەپۋتاتى بەكبولات تىلەۋحان, قر سپورت جانە دەنەشىنىقتىرۋ ىستەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەلسيار قاناعاتوۆ, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆ, الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاقسىلىق ومار سىندى ەل ازاماتتارى قاتىناسىپ, جۇيرىكتەردىڭ جۇلدەسىن تابىستادى.
ەل نازارىن ەرەكشە اۋدارعان, استانا جۇرتىن اتشابارعا ەلەڭدەتكەن ايتۋلى بايگەدە وزگە دە قىزىقتى ۇلتتىق ات سپورت ويىندارى بولعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. جارىستىڭ ءۇزىلىس كەزىندە Nomad كاسكادەرلەر توبى «سايىس» ونەرىنەن كورىنىستەر كورسەتسە, «تەڭگە ءىلۋ», «جامبى اتۋ», «قىز قۋ» جانە "تازى جۇگىرتۋ" "اۋدارىسپاق" سياقتى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى ءار الاماننىڭ اراسىندا كورەرمەن كوڭىلىن سەرپىلتتى. دوسىمجان تاڭاتار, يبراھيم ەسكەندىر سىندى انشىلەر اقبوز اتتىڭ ۇستىندە ءان شىرقاپ, بايگە دۋىن ونان سايىن قىزدىرا ءتۇستى.
ال, اتشاباردىڭ اينالاسىنا كەرۋەنىن توقتاتىپ, تۇيەسىن شوگەرگەن «ەتنواۋىل» قازاقتىڭ ۇلتتىق سالت-ءداستۇرى, ويۋ-ورنەك, ءتۇرلى قولونەر بۇيىمدارى, سال-سەرىلەردىڭ كوزىندەي بولىپ كورىكتى كيىنگەن قىز-جىگىتتەرىمەن كوزدى اربايدى, كوڭىلدى ەلىتەدى.
ۇلى دالا ەلىنىڭ ۇل-قىزدارىنا ءوزىنىڭ قانىنداعى قاسيەتىن سەزىندىرگەن ۇلى جيىن سوڭىندا ءسوز العان قر ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىنىڭ پرەزيدەنتى, ءماجىلىس دەپۋتاتى بەكبولات تىلەۋحان الداعى تامىز ايىندا كوكپاردان الەم چەمپيوناتىن ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتىپ, ۇلتتىق سپورتىمىزدىڭ تاعى ءبىر بيىك بەلەستى باعىندىرعالى تۇرعانىن سۇيىنشىلەي جەتكىزدى.
ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
