74 جاستاعى ءتاۋىرحان اعاي دا, ونىڭ زايىبى ايساۋلە اجەي دە بالىقشىلاردىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن ەكەن. تاعدىر اۋىرتپالىعىمەن 14-15 جاسىندا ءتاۋىرحان اعاي «بازا گوسۋدارستۆەننىي لوۆ» مەكەمەسىنە مەحانيكتىڭ وقۋشىسى بولىپ جۇمىسقا كىرەدى. وسى جەردە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەندە, 1956-1958 جىلدارى باۋتينگە بالىقشىلار ومىرىنەن كىتاپ جازۋعا نيەتتى ءابۋ سارسەنباەۆ كەلەدى. باسشىلار ۇيعارىمىمەن جازۋشى ءتاۋىرحان ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن كەمەمەن تەڭىزگە شىقپاق بولادى, ال 13-14 جاستاعى بالا ءتاۋىرحاننىڭ اشىق تەڭىزگە ۇلكەندەرمەن بىرگە شىعۋىنا رۇقسات بەرىلمەيدى. ءتاۋىرحان جاشىكتەردىڭ اراسىنا تىعىلىپ قالىپ, كەمە اۋىلدان ۇزاعاسىن بارىپ بالىقشىلارعا ءبىر-اق كورىنگەن. بۇل كەزدە كەمەنى اينالسوقتاپ جۇرگەن ۇلدى تابا الماي ۋ-شۋ بولعان جاعاداعىلار تەڭىزگە شىعىپ كەتكەندەرگە حابارلاسىپ, بالانىڭ سوندا ەكەنىن انىقتايدى. قارشاداي بالانى كوك تەڭىز ۇستىندە اڭگىمەگە تارتقان جازۋشىنى بالىقشى وتباسىنىڭ تاريحى, بالانىڭ اتا جولىن قۋعىسى كەلگەن قايسارلىعى قىزىقتىرعان بولسا كەرەك, سول ساپار نەگىزىندە جازىلعان «تەڭىز اۋەندەرى» كىتابىنداعى «كاپيتان ۇلى» پوۆەسىندەگى كەيىپكەر – بولاتحاننىڭ باسىنداعى وقيعالاردا ءتاۋىرحاننىڭ ءومىرى ورىن الىپ, ول باس كەيىپكەردىڭ بىرىنە اينالادى, ياعني شىعارماداعى بولاتحاننىڭ ءپروتوتيپى – ءتاۋىرحان ءابۋحان ۇلى.
ءتاۋىرحاننىڭ ءومىرى تۇگەلدەي تەڭىزبەن بايلانىستى بولدى. حالىق اقىنى ساتتىعۇل جانعابىل ۇلىنىڭ «ەسجان ۇلى قانجان مىرزاعا» اتتى تولعاۋىندا ايتىلعانداي, 1870-1980 جىلداردا تەڭىزدەن بالىق اۋلاپ كۇن كورگەن حالىققا قيانات جاساعان ورىس ساۋداگەرلەرىنىڭ ۇستىنەن ۇكىمەتكە ارىز جازىپ, تەڭدىككە قولى جەتپەيتىنىن بىلگەن سوڭ ولاردىڭ كەمەسىن توناپ, رەسەي وكىمەتىمەن جەكە كۇرەسكە شىققان, قىسىلعاندا ورىس سولداتتارىنا اشىق تەڭىزدە كوجە شاشىپ قارسىلىق كورسەتكەن, قاراقشى اتانىپ, ۇكىمەتتىڭ قۇرىعىنا تۇسپەي, ءوز اجالىمەن قايتىس بولعان اتاسى – ەسجان ۇلى قانجاننىڭ نەمەرەسى ءتاۋىرحاننىڭ تەڭىزشىلىكتەن باسقا ماماندىقتى تاڭداۋى مۇمكىن ەمەس سياقتى.
اتىراۋدان 2 جىلدىق مەحانيكتەر دايارلايتىن وقۋدى بىتىرگەن ونىڭ بار ءومىرى تەڭىزدە ءوتتى. ماڭعىستاۋ بالىق توڭازىتۋ باسقارماسىنا كەلگەن تەڭىزدەگى جاڭا كەمەلەردىڭ بىرنەشەۋىن زاۋىتتان قابىلداپ, پورتقا دەيىن جەتكىزۋ ىسىندە كوبىنە ورىسشا ساۋاتى بار تاۋكەڭ جۇرگەن. تاۋكەڭنىڭ ايتۋىنشا, سول كەزدەردە باسقارمانىڭ يەلىگىندە 64 كەمە بولعان ەكەن. 1991 جىلى باۋتيندە كەمە جوندەۋ زاۋىتىنىڭ مەحانيكا تسەحىنا شەبەر بولىپ اۋىسقان ول سول مەكەمەدە ماڭعىشلاق بالىق توڭازىتۋ باسقارماسى تاراعانشا قىزمەت ەتەدى. 2006 جىلى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا «ماڭعىستاۋ بالىق اۋلاۋ» كومپانياسى اشىلعاندا كانىگى بالىقشى, تاجىريبەلى تەڭىزشى تاۋكەڭدى جۇمىسقا ارنايى شاقىردى. جۇمىسقا جاۋاپتى, تۇراقتى تاۋكەڭ اتالمىش كومپانيادا, قاراۋىنداعى 5 ادامىمەن سازان مەن كەفال اۋلاپ, بىرنەشە جىل ەڭبەك ەتتى. 56 جىل ءبىر مەكەمەدە مەحانيك بولىپ ەڭبەك ەتىپ, نەشە ءتۇرلى تەڭىز داۋىلىن باستان وتكەرگەن, بالىقشىلىق كاسىپتىڭ بەينەتىن تارتۋداي-اق تارتقان ءتاۋىرحان ءابۋحان ۇلى 1971 جىلى ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ماراپاتتالدى. سونداي-اق, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن», «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالدارىمەن, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە 20 جىل», ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ قۇرىلعانىنا 15, 25, 35 جىل, «زا بەزاۆارينۋيۋ رابوتۋ» توسبەلگىلەرىمەن بىرگە بىرنەشە جوعارى العىس حات, قۇرمەت گراموتالارمەن ماراپاتتالعان. بۇگىندە تاۋكەڭ تۇپقاراعان اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, باۋتين اۋىلى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى.
زەينەت جاسىنا جەتسە دە, اتا كاسىپتەن قول ۇزگىسى كەلمەي تەڭىزگە ايىنا ەكى-ءۇش رەت شىعىپ تۇرادى, بالىقشىلىق كاسىبىن جانداندىرۋعا اتسالىسىپ, پىكىرلەرىن ءبىلدىرىپ, جاستارعا كوزى ءتىرى بالىقشىلاردان اتا كاسىپتىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرىپ قالۋدى ۇسىنىپ كەلەدى.
جۇبايى ايساۋلە جاپەكقىزىمەن بىرگە 9 بالا تاربيەلەپ ءوسىردى. بارلىعى دا جوعارى ءبىلىمدى ماماندار. 9 بالادان 30 نەمەرە, 4 شوبەرە ءسۇيىپ وتىرعان باقىتتى وتباسى 2000 جىلى تۇپقاراعان اۋدانى بويىنشا وتكەن سايىستا «ۇلگىلى وتباسى» اتالىمىن يەلەنگەن بولاتىن.
وتباسى جاراستىعىن جوعالتپاي, ۇلگىلى ۇل-قىزدار تاربيەلەگەن, ەڭبەك ەتۋدى ەڭ باستى مۇرات ەتكەن وتاعاسى مەن ارداقتى انانىڭ ەسىل ەڭبەگى, ومىردەن كورگەن-تۇيگەندەرى كوپكە ۇلگى.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ماڭعىستاۋ وبلىسى
