ءبىزدىڭ حايدەكەڭ

تاريحتى ادام جاسايدى. ەگەر وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىن­دا 90 جىلدىق تويىن وتكىزگەن “ەگەمەن قازاقستاننىڭ” تاري­حىنا كوز جۇگىرتەر بولساق, ونىڭ سارعايعان بەتتەرىنەن ەكى عا­سىردىڭ جاقسى-جامانىنا كۋا بول­عانى ءوز الدىنا, سول ۋا­قىتتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن تا­مىر­شىداي ءدوپ باسىپ, حالىق پەن قوعام اراسىندا دانەكەر بولىپ, قو­لىنان قالامى تۇسپەي, ءبىر مەكەمەدە ەلۋ جىل تاپجىلماي قىزمەت جاساعان باسىلىم قۇرداسى حايدار اعاي باي­مۇ­حا­مەدوۆ­تى اتاماي, ەسكە الماي كەتۋ ابەستىك بولار. ونىڭ ۇستىنە ومىردەن كورىپ جۇرگەنىمىزدەي, قاي مەكەمەدە بولماسىن ۇجىم ءمۇ­شە­لەرى اراسىندا مىنەزىمەن, اقىل-پاراساتىمەن, ادامي قاسيەتىمەن ور­تاسىنا سىيلى, ۇرپاق جال­عاس­تىعىنا قىزمەت جاساعان جاسى ۇلكەن اعاي, اپايلار بولادى عوي. مىنە, سونداي اعا بۋىن مەن جاس بۋ­ىندى, ادەمى ءداستۇردى جال­عاس­تىرۋشى, ءارى قارا شاڭىراقتا ءار جىلدارى جۇمىس ىستەگەن ارداقتى ازا­ماتتاردىڭ كوزىن كورگەن كو­نەكوز, ولاردىڭ اماناتىن, قا­سيەت-پايىمىن جەتكىزۋشى, جا­زىلعان حاتتاي قاريامىز دا ەدى. حايدار اعاي “سق-داعى” جارتى عاسىرلىق قىزمەتىنىڭ 30 جىلىندا گازەتتىڭ وبلىستارداعى وكىلى, قۇلاعى مەن كوزى – مەنشىكتى تىلشىلەر ءبولىمىن باسقاردى. اسىرەسە, بۇل ءبولىمنىڭ جۇمىسى حايدەكەڭ باسقارعان تۇستا ۇلكەن بەدەلگە يە بولدى. ويتكەنى, سول جىلدارى وبلىستا نەبىر مارقاسقا جىگىتتەر جۇمىس ىستەدى. قىزىلوردادان “يران شاحى” اتانعان مىنەزى دە, كەلبەتى دە كوركەم, بايسالدى, سويتە تۇرا قالجىڭى ءمىردىڭ وعىنداي باي­جىگىت اعا ابدىرازاقوۆ, كوك­شە­تاۋ­دان سال-سەرىلەردىڭ سوڭعى تۇيا­عىن­داي ارقىراعان ارقالى اقىن ەركەش اعا يبراھيم, تىلشىلەردىڭ “قارا پاتشاسى” اتانعان شىم­كەنت­تەن اياۋلى التىنبەك اعا جول­داسبەكوۆ, ماڭعىستاۋدان ءبىر جىل بۇرىن عانا 90-عا كەلگەنىن ءبارىمىز اتاپ وتكەن سالامات اعا حايداروۆ, ارقالىقتان قاي جەردە دە ورىندى ءازىل-قالجىڭى تاۋ­سىلماي, جۇرتتى كۇلدىرىپ وتى­راتىن سابىرجان اعا شۇكىروۆ, تالدىقورعاننان ەكى يىعىنا ەكى كىسى مىنگەندەي الىپ اعامىز “پولتارا كازاق” سەيداحمەت اعا مۇ­حامەتشين, ول كەزدە جەز­قاز­عان وبلىسىندا ءتىلشى, قىسقا حابار جازۋدىڭ شەبەرى وتەگەن اعاي جاپپارحان, قوستانايدان مىنەزگە باي بايتۇرسىن ءىلياسوۆ, ورالدان بورانعالي ىرزاباەۆ, گۋرەۆتەن قۇمارعالي عابدەشەۆ, ت.ب. ارقايسىسىنىڭ ءوز ورنى بار, “سەن تۇر, مەن اتايىن” دەگەن قالامى قارىمدى تىلشىلەر, اپتال ازاماتتار بولدى. ءبىر عاجابى, مەنشىكتى تىلشىلەر جىلىنا ءبىر رەت وتەتىن ەسەپ بەرۋ سەمينار-كەڭەسىنە كەلگەندە رەداكتسيا ۇجىمى ەلدەن تۋعان باۋىرلارى كەلگەندەي ءبىر دەمالىپ, سەرپىلىپ, مارە-سارە كۇي كەشەتىن. سوندا عوي, سول جىگىتتەردىڭ كوبى قو­ناقۇيدە ەمەس, حايدەكەڭنىڭ ۇيىنە توقتايتىن. ويتكەنى, ءبىر وبلىستا ءبىر وزدەرى جالعىز, ورتاسى, ۇجى­مى جوق تىلشىلەر تەك حايدەكەڭ ارقىلى بايلانىسىپ, رەداك­تسيا­داعى بارلىق جاڭالىق, تاپ­­سىرمانى سول كىسى ارقىلى ەستىپ, بىلەتىن. ول كەزدە بۇگىنگىدەي فاكس, ەلەكتروندى پوشتا, ينتەرنەت دە­گەنىڭىز جوق, كەيدە ستەنو­گرا­فيست­كا دانابيكە, ءماريام, كەيىننەن كۇلتاي اپاي ەكەۋىمىز كۇنىنە 30-40 بەت ماقالا الاتىن كۇندەرىمىز بولعان. سوندا سول ماتەريال­دار­دىڭ نومىرگە باراتىنىن جانە حات­پەن كەلىپ تۇسكەن ءتىلشى ماقا­لا­لارىنىڭ ارتىندا ءجۇرىپ گازەت­كە دەر كەزىندە شىعۋىن قادا­عا­لاپ, ىزدەۋشىسى, سۇراۋشىسى بو­لۋمەن قاتار, سول وتباسىنىڭ ءمۇ­شە­لەرىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن, جاع­دايىن جاساۋعا دا اتسالىسىپ, قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان اعا­لا­رىنداي, اكەلەرىندەي كورەتىن. ال جينالىسقا كەلگەندە جىگىتتەر حايدەكەڭنىڭ اڭعالدىعىن ايتىپ, ك ۇلىپ وتىرارى ەسىمدە قالىپتى. حايدەكەڭ تاپ­سىرما بەرەردە ءار تىلشىگە تەلەفون شالىپ: “ال, پالەنشە, الدىمەن بەرى قارا” دەپ الىپ, تاپ­سىرماسىن ايتا جونەلسە كەرەك. ولار بولسا ء“يا, حايدەكە, ءسىز جاققا قاراپ وتىرمىز” دەيتىن كورىنەدى. حايدار اعا رەداكتسيادا قاي كەزدە دە ابىرويىن, بەدەلىن تۇسىرمەگەن ادام. قاشاندا باس رەداكتورلار ول كىسىنىڭ پىكىرىمەن سا­ناساتىن. ول باسشىلارعا جا­قىن جۇرگەندىگى ەمەس, سەنەتىندىگى ەدى. سول قاسيەتىنەن شىعار, رە­داك­تسيادا جۇمىس ىستەپ كەتكەن بۇرىنعى قىزمەتكەرمەن, ۇلكەن ادامدارمەن ارالاسىپ, سىيلاسىپ وتكەن. ماسەلەن, مۇقان يمان­جا­نوۆ ول كىسىمەن “حاي­دارش­تەين” دەپ ازىلدەسسە, عادىلبەك وماروۆ­پەن جاقسى قارىم-قا­تىناستا بولعان, عايسا سار­مۇر­زينمەن ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇنىنە دەيىن ءبىر ادامداي دوستاسىپ, سىيلاسقان. ال قاسىم ءشارىپوۆ كەزەكشى بولعاندا قاشاندا جانىنا حايدەكەڭدى الىپ جۇرسە كەرەك. – اكەم ءبىزدىڭ ماقتانى­شى­مىز بولدى, – دەپ ەسكە الادى بۇگىندە قىزى, رەسپۋبليكالىق مەديتسينا كوللەدجىنىڭ جوعارى ساناتتاعى وقىتۋشىسى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى مە­رۋەرت حايدارقىزى, – ول كىسى وتە ۇقىپتى, تالاپشىل, بالا­لا­رىن قاتاڭ ۇستاعانمەن, مەيىرىمدى بو­لاتىن. اسىرەسە, نەمەرەسى ءاليا­­نى قاتتى جاقسى كوردى, مەنىڭ قالامىمدى جالعاستىرسىن دەپ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە ءتۇسىردى. ونىسىن ءاليا اقتادى دا. ۋنيۆەرسيتەتتى ۇزدىك ءبىتىرىپ, “فارماتسيا” جۋرنالىندا جاۋاپ­تى حاتشى قىزمەتىن ات­قاردى. قازىر ەكىنشى ماماندىعىمەن مەدكوللەدجدە ۇستاز. 75 جاسىنا دەيىن قىزمەتكە ارا­لاسىپ, قولىنان قالامى ءتۇس­پەگەن قالامگەر حايدار اعاي 2003 جىلى 83 جاسىندا دۇنيەدەن وزدى. بىراق, ءبىر نارسە انىق, ول كىسى باسىنا تۇسكەن قيىن­شى­لىق­تى اقىلمەن, سابىرلىلىقپەن جەڭۋگە تىرىسىپ, قالعان بار كۇش-جىگەرىن ارتىندا قالعان جالعىز قىزى مەرۋەرت پەن نە­مە­رەسى الياعا ارنادى. بولماسا, 25 جاستاعى ارتىندا قالار تۇياعىم دەپ ءۇمىت كۇتكەن قاناتتان, ودان كەيىن قاس-قاباعىنا قاراپ, جاع­دايىن جاساپ وتىرعان ادال جارى, مەيىرىمدى انا مارعۋبا-ءما­لايدان ايرىلىپ, ودان كەيىن 20 جىل ءومىر ءسۇرۋى جاسى كەلگەن ادامعا وڭاي تيمەسە كەرەك. سون­داي كەزدە اكەسىنىڭ قاباعىنا قا­راپ, اناسىنىڭ ورنىن ال­ماس­تى­رىپ, الاقانىنا سالىپ باعىپ, ءومى­رىن ارناعان مەرۋەرت قىزى مەن كۇيەۋ بالاسى سەرىككە حاي­دە­كەڭ ەكى دۇنيەدە ريزا بولىپ كەتتى. گۇلزەينەپ سادىرقىزى.