تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ نۇسقاۋىمەن جاسالعان «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى رۋحاني جاڭارۋىمىزعا بايلانىس-
تى كوپتەگەن كوكەيكەستى ماسەلەلەردى مولىنان قامتىدى دەسەك, قاتەلەسپەگەن بولار ەدىك. مۇنداي ەرەكشە باعدارلامالاردىڭ ارادا ۋاقىت وتسە دە وزەكتىلىگىن جوعالتپايتىنىن بۇل كۇندەردە كورىپ وتىرمىز. ولاي بولسا, سوقپاعى كوپ تار جولدا كورشىلەس ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ بولۋ ءۇشىن دۇرىس باعدار ۇستاپ, الەمدىك وركەنيەتكە ۇمتىلۋ, ءوز حالقىڭنىڭ جەتىستىگىن الەمگە پاش ەتۋ – ءاربىر قازاقستان ازاماتىنىڭ پارىزى. وسىعان وراي اتقارىلعان ءىس, جوسپارلانعان جۇمىستىڭ بارلىعى وركەنيەت ولشەمدەرىنە سايكەس, جەمىستى دە ناتيجەلى بولۋى قاجەت. بۇل ەلىمىزدىڭ كوشباسشى فيلوسوفى ابدىمالىك نىسانباەۆتىڭ ءوزىنىڭ سان قىرلى شىعارماشىلىق جولىنىڭ باستى مۇراتى بولىپ تابىلادى.
«الەمدىك فيلوسوفيالىق مۇرا» توپتاماسى ابدىمالىك نىسانباەۆتىڭ باسقارۋىمەن تۇڭعىش رەت قازاقشاعا اۋدارىلدى. وسى سەريا بويىنشا ەجەلگى دۇنيەدەگى شىعىس جانە انتيكالىق فيلوسوفيادان باستاپ, حح عاسىرداعى باتىس فيلوسوفياسىنىڭ باستى اعىمدارى جانە ولاردىڭ ايگىلى وكىلدەرىنىڭ نەگىزگى ەڭبەكتەرىنەن ۇزىندىلەر بەرىلدى. ەڭبەكتەر تۇگەلىمەن ورىس تىلىندە شىققان شىعارمالاردان اۋدارىلدى. ءار تومنىڭ قۇراستىرۋشىسى ۇزىندىلەردىڭ مازمۇنى مەن ساباقتاستىعىنا جاۋاپ بەردى. بۇلاردى تارجىمالاۋعا العاش رەت فيلوسوفتاردىڭ وزدەرى تارتىلدى.
پروفەسسور ءا.نىسانباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن جۇزەگە اسقان ەكىنشى سەريا − «قازاق حالقىنىڭ فيلوسوفيالىق مۇراسى» دا ال-
عاش قولعا الىنعان ۇلكەن شارۋا ەدى. «ەجەلگى كوشپەلىلەر دۇنيەتانىمىنان» باستاپ, «تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ فيلوسوفياسى» حالقىمىزدىڭ دانالىق ءىنجۋ-مارجاندارىن توپتاستىرعان جانە يدەيالىق-رۋحاني بايلىعىن تۇتاس قامتىعان اۋقىمدى جۇمىستى قۇرادى. بۇل تىڭ دا كۇردەلى سەريا بويىنشا ءتۇرلى ادەبيەتتەردەن شىعارمالاردى ىرىكتەۋ, تۇركى, اراب, ورىس تىلدەرىنەن اۋدارۋ, ولاردى يدەيالىق بىرىزدىلىكپەن ساراپتاۋ, ءار تومعا, اۆتورلارعا ارنايى تۇسىندىرمە جاساۋ جۇمىستارى قاتار جۇرگىزىلدى. ولاردان دۇنيەتانىمدىق, ەتيكالىق, ەستەتيكالىق, كوركەمدىك سيپاتتارى ايقىن ۇزىندىلەر ىرىكتەلىپ كەلتىرىلدى.
ابدىمالىك نىسانباەۆتىڭ بۇل رەتتەگى ۇلكەن جەتىستىگى قازاق حالقىنىڭ رۋحاني جانە فيلوسوفيالىق مۇراسىن كەڭىنەن تاراتۋمەن جانە جۇرتشىلىققا تانىمال ەتۋمەن سيپاتتالادى. بۇل مىندەت تەك قوعامتانۋشىلار الدىنا عانا ەمەس, تۇتاستاي العاندا بۇكىل ەلدىڭ الدىنا تۇڭعىش رەت قويىلىپ وتىر. ويتكەنى, ول ءبىزدىڭ ۇلتتىق تاريحىمىزدىڭ مادەني ەسكەرتكىشتەرىنە دەگەن ايالى قاتىناستى تاربيەلەۋ, ۇلتتىق وزىندىك سانانى قالىپتاستىرۋ, ونىڭ رۋحاني يگىلىكتەرى ماسەلەلەرىنە باعىتتالۋىمەن دە ماڭىزدى.
ابدىمالىك نىسانباەۆ ءجيى ايتاتىنداي, تاۋەلسىز دامۋدىڭ جيىرما بەس جىلى رۋحاني مادەنيەتتى ورىستەتپەيىنشە جاستاردى جوعارى ومىرلىك قۇندىلىقتار رۋحىندا جۇيەلى جانە سانالى تۇردە تاربيەلەمەيىنشە, تەك ماتەريالدىق يگىلىككە ارقا سۇيەۋدىڭ تابىس-
تى بولمايتىندىعىن كورسەتتى. الەمدىك تاجىريبە پاش ەتكەندەي, تەك قازاقستان ەمەس, سونىمەن قاتار, كوپتەگەن باسقا دا ەلدەر, اسىرەسە, ءوز دامۋىنىڭ بەتبۇرىستى كەزەڭدەرىندە زاماننىڭ العا قويعان جاڭا تالاپتارى اياسىندا وزدەرىنىڭ تاريحىنا, مادەنيەتىنە, داستۇرلەرىنە قايتا جۇگىنىپ, تۇنىق باستاۋعا ورالاتىن كورىنەدى.
پروفەسسور ءا.نىسانباەۆتىڭ پايىمداۋىنشا, مادەني مۇرا مەن ۇلتتىق بىرەگەيلىكتىڭ اراسىندا تىكەلەي ءوزارا بايلانىس بار. مادەنيەتتىڭ بەلگىلى ءبىر جۇگىن ارقالامايتىن ادامنىڭ, تۇلعانىڭ بولۋى مۇمكىن ەمەس. ال بۇل ارادا وتكەن مەن بۇگىن ءبىرتۇتاس. جانە وسىناۋ مادەني مۇرا نەعۇرلىم باي بولعان سايىن, قوعام دا تۇتاستاي العاندا سوعۇرلىم باي جانە سونىسىمەن دە وزگەلەر ءۇشىن اشىق سيپاتتا وركەندەيدى. سەبەبى, قوعامنىڭ ءوزى ءارتۇرلى ەتنوستار مادەنيەتتەرىنىڭ ىقپالداسقان, ساباقتاسقان توعىسىندا ءومىر سۇرەدى. قازاقستان – كوپ ۇلتتى مەملەكەت, ول بارلىق الەمدىك قاۋىمداستىق ءۇشىن اشىق بولۋعا ۇمتىلۋدا. وسى ورايدا مادەنيەت ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى انىقتايتىن بىردەن-ءبىر ايشىقتى بەلگى بولىپ تابىلادى.
ءا.نىسانباەۆ پايىمىنا جۇگىنسەك, جاڭعىرۋدىڭ الەمدىك تاجىريبەسىن تالقىلايتىن قازىرگى عىلىمي ادەبيەتتە مادەني مۇرا مەن ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى زەرتتەي-
ءتىن نەگىزگى ءۇش تۇجىرىمعا نازار اۋدارىلادى. ونىڭ ءبىرىنشىسى وتكەننىڭ مادەني مۇراسىن ۇلتتىق بىرەگەيلىكتىڭ جۇيە قۇراۋشى ىقپالى رەتىندە قاراستىرسا, ەكىنشىسى وتكەننىڭ رۋحاني مۇراسى مەن قازىرگىنى ۇيلەسىمدى قوسىندى رەتىندە سيپاتتايدى, ال ءۇشىنشىسى قازىرگى مادەنيەتكە جانە ونىڭ بولاشاققا دەگەن ۇمتىلىسىنا زەر سالادى. قازاقستاندىق قوعامنىڭ ترانسفورماتسياسىندا قاي ۇلگىنىڭ نەمەسە تۇجىرىمدامانىڭ اناعۇرلىم ناتيجەلى بولاتىنىن ۋاقىت كورسەتەدى. الايدا, ءبىز كىمبىز جانە تاياۋ بولاشاقتا كىم بولامىز دەگەن ماسەلەنى كۇن تارتىبىنەن ەش تۇسىرمەۋ كەرەك. جانە بۇل ماسەلەدەگى وراسان زور ءرول ءبىزدىڭ باي مادەني مۇرامىزعا تيەسىلى بولماق.
ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان 10 تومدىق شىعارمالار جيناعىنا ورتاعاسىرلىق كەمەڭگەر ويشىلدىڭ بىرنەشە ەڭبەكتەرى ەنىپ وتىر. ايتا كەتەتىن جاعداي, بۇل توپتامادا ءال-ءفارابيدىڭ «مۋزىكا تۋرالى ۇلكەن كىتابى», «اناليتيكا», «مۋتاكالليمدەر قولدانعان كىشى سيللوگيزم», «تەولوگيا» تراكتاتتارى جانە ت.ب. ەڭبەكتەرى العاش رەت قازاق تىلىنە تىكەلەي اراب تىلىنەن اۋدارىلدى. ءال-فارابي ىسكە اسىرعان انتيكالىق مۇرانىڭ تاعاتتىلىق پاراساتى قازىرگى جاعدايداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن مادەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋعا ءوز اسەرىن تيگىزەدى. مىنە, ءسويتىپ, «ەكىنشى ۇستاز» اتانعان شىعىس عۇلاماسىنىڭ ءبىر ءوزى ءبىر اكادەميا ىسپەتتەس ەكەندىگىن ايشىقتاپ دالەلدەيدى.
ابدىمالىك نىسانباەۆتىڭ ويىنشا, وتپەلى داۋىردەگى رۋحاني احۋالدىڭ وزگەرۋى ءال-ءفارابيدىڭ مۇراسى سياقتى مادەني قۇبىلىستىڭ سارقىلماس كەنىن ۇعىنۋعا جانە مۇلدەم جاڭا تۇسىنىكتەر مەن پاراديگمالاردى اشۋ مۇمكىندىگىنە جول اشادى. دۇنيەتانىمدىق باعدارلار مەن قوندىرعىلاردىڭ وزگەرۋى, ماركس-
تىك دوگمالار مەن ستەرەوتيپتەرمەن قوشتاسۋ اراب ءتىلدى مۇسىلمان مادەنيەتى فەنومەنىنىڭ ءوزىن قايتا باعالاۋعا, اراب ءتىلدى مادەنيەتتىڭ جانى مەن جۇرەگى يسلام ەكەندىگىن بەكىتەتىن ايعاقتى تۇسىنۋگە جەتەلەيدى. «كەڭەس داۋىرىندە ءبىز سىڭارجاق ماتەرياليست نەمەسە, ءتىپتى, اتەيست رەتىندە كورسەتۋگە تىرىسقان ءال-ءفارابيدىڭ ءوزى ءدال وسى يسلام مادەنيەتى مەن رۋحانيلىعى يدەيالارىن جاقتادى, اقىل مەن عىلىم ادام ءۇشىن باستاپقى ءماندى ۇعىنۋعا باستايدى دەپ ەسەپتەدى» – دەيدى پروفەسسور ءا. نىسانباەۆ.
پروفەسسور ءا. نىسانباەۆتىڭ پىكىرىنشە, قازىرگى قۇبىلمالى الەمدە يسلام مادەنيەتى مەن فيلوسوفياسىنىڭ نەگىزدەرىن تەرەڭ تەوريالىق زەرتتەۋ, الەمدىك دىندەردىڭ بىرىنەن سانالاتىن يسلامنىڭ رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۋاتى مەن گۋمانيستىك باعىتىن ايقىنداۋ ەرەكشە ماڭىزدى ماسەلە. تەك وسى ارقىلى عانا رۋحاني جاڭعىرۋ, حالىقتاردىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگى مەن ءوزارا كەلىسىمدىلىگى باستى نارسە بولىپ سانالاتىن يسلام قاعيداتتارىنا زورلىقتىڭ قايشى كەلەتىنىن دالەلدەۋگە بولادى. بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندىق عالىمدارعا بۇرىنعى يدەولوگيالىق تاڭبالاردان ارىلىپ, ءال-ءفارابيدىڭ شىعارمالارىنا جانە ونىڭ الەمدىك مادەنيەتكە قوسقان ۇلەسىنە جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋدى.
فيلوسوفيا بويىنشا پروفەسسور ءا. نىسانباەۆ جەتەكشىلىك ەتكەن «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى وتە ەرتەدەگى ساق داۋىرىنەن قازىرگى زامانعا دەيىنگى قازاق حالقىنىڭ مادەني جانە رۋحاني مۇراسىنىڭ جالپى اۋقىمىن سيپاتتاۋعا, ونىڭ قۇرامداس بولىكتەرىن انىقتاۋعا, فيلوسوفيالىق جانە عىلىمي مازمۇنىن جىكتەۋگە ارنالدى. تالداۋدىڭ گەرمەنەۆتيكالىق ءادىسىنىڭ كومەگىمەن كوركەمدىك, ميفولوگيالىق, پوەزيالىق, فولك-
لورلىق, اۋەزدىك, اۋىزشا حالىق شىعارماشىلىق, پارەميكالىق ۇلگىلەردە باياندالعان, تارىداي شاشىلعان فيلوسوفيالىق ويلاردى جۇيەلەۋ جانە بىرىڭعايلاۋ قاجەتتىلىگى دە اسا ماڭىزدى. بۇرىن بالاماسى بولماعان مۇنداي جۇمىس ونى ورىنداۋشىلارعا زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەگەنى انىق.
قازاق تىلىندەگى 20 تومدىق «الەمدىك فيلوسوفيالىق مۇراعا» قاتىستى بۇل اسا جاۋاپتى جانە كۇردەلى جۇمىس, پروفەسسور ءا. نىسانباەۆ اتاپ وتكەندەي, ونىڭ كاسىبي فيلوسوف-اۋدارماشىلارمەن كادرلىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتىلۋىن تالاپ ەتىپ قانا قويماي, ەڭ الدىمەن, الەمدىك فيلوسوفيالىق ويدىڭ اسا باي قازىناسىنان اناعۇرلىم كورنەكتى ويشىلدارىن ىرىكتەپ الۋدى كەرەك ەتكەن-ءدى. ولاردىڭ شىعارمالارىن تاڭداۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ مادەني جانە رۋحاني دامۋىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنەن تۋىنداۋى ءتيىس. قازاق ءتىلى الەمدىك ويشىلداردىڭ وسى تىلدە سويلەي باستاعانىندا عانا, بۇل ءتىل ءاربىر ادامنىڭ كۇندەلىكتى ومىرقامىندا قاجەتتىلىككە اينالعانىندا عانا جانە ونىڭ سوزدىك قورى, كوممۋنيكاتيۆتى جانە مادەني فۋنكتسيالارى بايىتىلعاندا, جاڭا تەرميندەر مەن ۇعىمدار پايدا بولعاندا عانا تولىققاندى مەملەكەتتىك تىلگە اينالماق.
قازاق تىلىندە جاريالانعان الەمدىك مادەني مۇرا ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە ەرەكشە قۇندىلىق بەرەدى. ويتكەنى, بىزدە, اسىرەسە, فيلوسوفيا سالاسىندا قىتاي, اعىلشىن, اراب, پارسى جانە الەمنىڭ وزگە دە تىلدەرىنەن عىلىمي اۋدارمالار بولعان جوق. بۇرىنعى كەڭەس داۋىرىندە اۋدارمالار پارتيالىق-تاپتىق جانە اتەيستىك تاسىلدەر تۇرعىسىنان وزىندىك يدەولوگيالىق وڭدەۋدەن ءوتتى. قازىرگى ۋاقىتتا باتىس جانە شىعىس ويشىلدارىن وبەكتيۆتى ماتىندىك اۋدارۋ مىندەتى وتكىر قويىلىپ وتىر.
وسىلايشا, مادەني جانە فيلوسوفيالىق مۇرانى بەلسەندى تۇردە مەڭگەرۋ ۇلتتىڭ وزىندىك ساناسىنىڭ ءوسۋ ديناميكاسىنىڭ, قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق بىرەگەيلىگىن بەكىتۋدىڭ اسا ماڭىزدى قۇرالى قىزمەتىن اتقارادى. وسىنداي جۇيەلى جانە قوماقتى جۇمىستار ەلىمىزدىڭ رۋحاني-مادەني تاۋەلسىزدىگىن ودان ءارى نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەرىنە, ەلىمىزدىڭ جاھاندانۋ پروتسەسىنە ەنۋىنىڭ قاجەتتى باسپالداعى بولاتىنىنا فيلوسوف نىسانباەۆ كامىل سەنەدى. ول ءۇشىن «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا جارىق كورگەن ادەبيەتتەردى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ءتيىمدى فورمامەن تەزىرەك ەنگىزگەن ءجون دەپ ەسەپتەيدى. وسىعان وراي جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرىنە ارنالعان بىرنەشە اۆتوردىڭ قۇراستىرۋىمەن «قىسقاشا قازاق فيلوسوفياسى» اتتى كولەمدى وقۋ قۇرالى پروفەسسور ءا. نىسانباەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن جارىق كوردى. ءسويتىپ, مادەني مۇرانى رۋحاني قاجەتىمىزگە جاراتۋ جانە بەلسەندى يگەرۋ ارقىلى ۇلتتىق سانامىز بەن رۋحىمىزدى جانداندىرامىز, سونىڭ ارقاسىندا باسەكەگە قابىلەتتى وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنداعى تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتا بەرمەكپىز.
ۇلتتىق فيلوسوفيالىق مۇرانى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە ارنايى بۋكلەت دايىنداپ, جارىققا شىعاردى. جاقىندا پروفەسسور ءا. نىسانباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن الماتىداعى دوستىق ۇيىندە ۇلتتىق جانە الەمدىك فيلوسوفيالىق مۇرا بويىنشا جارىق كورگەن تومداردىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى.
فيلوسوفيا سالاسىندا «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋداعى ءا.ن.نىسانباەۆتىڭ قىزمەتى مەن ءرولىن جيناقتاي كەلە, ابەكەڭنىڭ اتالعان ماسەلەگە قاتىستى تومەندەگىدەي قورىتىندىلارىنا نازار اۋدارعىمىز كەلەدى:
- كونە زاماننان بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا جيناقتالعان جيىرما تومدىق فيلوسوفيالىق مۇراسى ەلىمىزدىڭ رۋحاني بايلىعى بولىپ تابىلادى. وسى قوردالانعان مىڭجىلدىق رۋحاني دۇنيەمىز حالىق اراسىندا بيىك دەڭگەيدە ناسيحاتتالۋى ءتيىس جانە ول ەلىمىزدىڭ رۋحاني قاۋىپسىزدىگىن شىنايى قامتاماسىز ەتۋگە قىزمەت ەتەدى. قازاق فيلوسوفياسى ەلىمىزدىڭ رۋحاني تاۋەلسىزدىگىنىڭ كورىنىسى بولىپ تابىلادى.
- «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا «قازاق فيلوسوفياسى» دەگەن جاڭا تەرمين ءبىزدىڭ سانامىزعا ەركىن ەنىپ, ءوزىنىڭ شىنايى ءومىر سۇرەتىندىگىن دالەلدەدى. دەگەنمەن, فيلوسوفيالىق تاسىلدەردىڭ كومەگىمەن تەرەڭ زەردەلەۋدى قاجەت ەتەتىن ۇلتتىق وزىندىك سانا, الەمنىڭ ۇلتتىق كارتيناسى, ۇلتتىق قۇندىلىقتار جانە رۋحاني الەمدىك قاتىناستاردىڭ وزگە دە فورمالارى عىلىمي ىزدەنىستەردى ءارى قاراي جالعاستىرۋدى قاجەت ەتەدى.
- ۇلتتىق جانە الەمدىك فيلوسوفيالىق مۇرانى جۇيەلەۋ, جاستار مەن ءارتۇرلى ەتنيكالىق جانە دەموگرافيالىق توپتار اراسىنداعى ناسيحات ەلىمىزدەگى ۇلتتىق جانە مادەني بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەدى. توپتامالارعا ەنگەن شىعارمالاردىڭ ءون بويىندا ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق باعدارلارىنا قايشى كەلمەيتىن, جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەيتىن, ادام بولمىسىنىڭ ماڭىزدى تۇستارىن اشىپ كورسەتەتىن, تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتا تۇسۋگە نەگىز بولاتىن تۋىندىلار بار جانە ولاردى تەوريالىق ماعىناداعى حالقىمىزدىڭ رۋحاني جەتىلۋىنە لايىقتى ەڭبەكتەر دەپ اتاۋعا بولادى.
- مادەني مۇرانى يگەرۋ بارىسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ سوزدىك قورى بايىتىلادى, ونىڭ مادەني جانە الەۋمەتتىك قىزمەتىنىڭ اياسى كەڭەيتىلەدى, ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق كەلىسىمنىڭ ورنىعۋىنا گۋمانيتارلىق نەگىز بولادى. فيلوسوفيا سالاسىنداعى ەڭبەكتەردىڭ جارىق كورۋى قوعامداعى ۇلتارالىق قاتىناستاردى ۇيلەستىرۋگە, قوعامىمىزدىڭ ورنىقتى دامۋىنا نەگىز بولاتىن ۇلتتىق يدەيانى قالىپتاستىرۋعا ينتەللەكتۋالدى ءتۇپتامىر, ەتنومادەني قاينار كوز بولا الاتىنى انىق.
- ۇلتتىق جانە الەمدىك فيلوسوفيالىق مۇرانى يگەرۋ جاستاردىڭ وي ەركىندىگىن قالىپتاستىرادى, جاڭا زەرتتەۋلەر مەن وقۋلىقتاردىڭ مەملەكەتتىك تىلدە ساپالى جانە عىلىمي نەگىزدە ورىندالۋىنا ىرگەتاس بولادى. ال ەندى كەيدە ادەتتەگى قيسىندارعا, عىلىمي پارامەترلەرگە, زاماناۋي تالاپتارعا ساي كەلە بەرمەيتىن شىعارمالاردان كەيبىر ۇزىندىلەر تومداردا ورىن الىپ جاتسا, وندا بۇل شىعارمالار قازىرگى زامان تۇلعاسىنىڭ دۇنيەتانىم كوكجيەگىن تۇرلەندىرەدى جانە ولاردىڭ تاريحي تانىمدىق ماعىناسى باسقا قىرلارىنان باسىمىراق ەكەندىگىن ايتا كەتۋ كەرەك. ءا.ن.نىسانباەۆتىڭ پىكىرىنشە, جالپى ومىردەگى جاقسى مەن جاماندى ايىرۋدى وقىرماننىڭ وزىنە قالدىرۋعا, ونىڭ شىعارماشىلىق جانە تاڭداۋ ەركىندىگىنە قۇرمەتپەن قاراۋعا دا ۇيرەنۋىمىز كەرەك. بۇرىنعى توتاليتارلىق قوعامداعىداي بارلىق ادامدار بىردەي ويلاپ, ويلاۋ جۇيەسىن شەكتەپ تاستاۋ ءداستۇرىنىڭ زامانى ءوتىپ كەتكەنىن ەسكە سالامىز. ونسىز دەموكراتيالىق قاعيداتتاردى ەلىمىزدەگى مادەنيەت پەن رۋحانيات سالاسىنا پارمەندى ەنگىزە المايمىز, حالقىمىزدىڭ مادەنيەت كەڭىستىگىنە تارتا المايمىز.
- فيلوسوفيا سالاسىندا «فيلوسوف-اۋدارماشىلار» دەپ اتالاتىن جاڭا ماماندار توبى قالىپتاستى, ولاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى ءوزىنىڭ ساباقتاستىعىمەن جاڭا ۇرپاققا بەرىلسە, ناعىز گۋمانيتارلىق سالانىڭ بىرنەشە ءتىلدى ماماندارى كوبەيە تۇسپەك. ءا.نىسانباەۆتىڭ ويىنشا, بولاشاقتا رۋحاني مۇرامىزدىڭ ىرىكتەلىنگەن نەگىزگى نۇسقاسى اعىلشىن جانە ورىس تىلدەرىنە اۋدارىلىپ جاتاتىن بولسا, وندا بۇل باعدارلاما جۇمىسىنىڭ حالىقارالىق مانگە يە بولعانى.ونىڭ ۋاقىتى دا تاياپ قالعان سياقتى. ياعني, قازاقشا ويلاۋ مەن قازاقشا سويلەۋ مادەنيەتىن, حالىقتىڭ فيلوسوفيالىق ءداستۇرىنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارى باسقا ەلدەردىڭ ينتەللەكتۋالدىق كەڭىستىگىنە شىعۋى ارقىلى رۋحاني مادەنيەتىمىزدىڭ مارتەبەسىن ءبىر ساتىعا كوتەرەرىمىز انىق. بۇل ءبىزدىڭ رۋحاني سەنىمدىلىگىمىزدى نىعايتا تۇسەدى.
ابدىمالىك نىسانباەۆتىڭ بيىلعى جىلى اتالىپ ءوتىپ جاتقان مەرەيتويى – جالپى قازاق-
ستاننىڭ زيالى قاۋىمىنىڭ, عىلىمنىڭ مەرەكەسى. ەلىمىزدەگى رۋحاني جاڭعىرۋعا دەگەن باتىل قادامدار ۇلتىمىزدىڭ زياتكەرلىك جەتىستىكتەرىمەن استاسىپ جاتقانى وسىدان دا كورىنىپ تۇرعان جوق پا.
تۇرسىن عابيتوۆ,
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى
