تاۋەلسىزدىك تويى قارساڭىنداعى تولاعاي تابىستار

جالپىۇلتتىق تەلەكوپىردە ەلىمىز بويىنشا 23 كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى كەشە استانا قالاسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن داستۇرگە اينالعان جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر ءوتتى.  وتاندىق كاسىپكەرلەردىڭ ءتول مەرەكەسى يندۋستريالاندىرۋ كۇنىنە ارنالعان شارا بارىسىندا جيىرما ءۇش جوبانىڭ تۇساۋى كەسىلدى. پرەزيدەنت تەلەكوپىر رەجىمىندە جاڭا نىسانداردى ىسكە قوسىپ, يندۋستريالاندىرۋ اياسىنداعى جوبالار قۇرىلىسىنىڭ باستالۋىنا بەلگى بەردى. سونىمەن قاتار, تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلىنداعى يندۋستريالىق دامۋدىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىنە ارنالعان فوتوسۋرەت كورمەسىن تاماشالادى. ءسوز باسىندا ايتا كەتكەن ءجون, يندۋستريا­لاندىرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جىلدارىندا 4,6 ترلن تەڭگەنىڭ 961 جوباسى ىسكە قوسىلىپ, 90,6 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان. تەك جىل باسىنان بەرى 179,2 ملرد تەڭگەنىڭ 63 جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ, 4,8 مىڭنان استام تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلدى. ال باعدارلاما اياسىندا قولعا الىنعان جوبالار ارقىلى 7,5 ترلن تەڭگەنىڭ شاماسىندا ءونىم وندىرىلسە, ونىڭ 1,8 ترلن تەڭگەسى سوڭعى ون ايعا تيەسىلى. سوندا جوبالاردى ىسكە قوسۋ ارقىلى اي سايىن ورتاشا ەسەپپەن 160 ملرد تەڭگە كولەمىندە ءونىم وندىرىلگەن.

دومنا پەشىنىڭ  كورىگى قىزادى

كەشەگى تەلەكوپىردە ىسكە قوسىلعان وندىرىستەر جوعارىداعى سانداردى تاعى ەسەلەي تۇسەتىنى ءسوزسىز. سولاردىڭ بىرقاتارى جايىندا بايانداساق, ەلباسى قامقورلىعىمەن جانە باستاماسىمەن قانات قاققان ماڭىزدى جوبالاردىڭ قاتارىندا «ارسەلور ميتتال تەمىرتاۋ» اق بار. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەڭبەك جولىن باستاعان قاراعاندى وبلىسىنداعى نىساننىڭ جاڭعىرتىلعان №4 دومنا پەشى جۇمىسىن باستادى. تەلەكوپىردە مەكەمەنىڭ جوندەۋ جونىندەگى ديرەكتورى ۆاديم باسين جاڭا كەشەن بيىلدىڭ وزىندە 4 ملن توننا بولات وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرگەنىن ايتتى. «بۇل وتكەن جىلعى دەڭگەيدەن 15 پايىزعا جوعارى. مەتاللۋرگتار ءسىزدىڭ ءوندىرىس كولەمىن جىلىنا 6 ملن توننا بولاتقا دەيىن ارتتىرۋ جونىندەگى تاپسىرماڭىزدى ورىنداۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەۋدە», دەدى ول. باسقوسۋدا ەلباسى استانا قالاسىنداعى «Selena Insulations» جشس قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن زاۋىتتى ىسكە قوستى. زامان تالابىنا ساي نىساننىڭ ونىمدەرى ۇيلەردى جىلىتۋعا ارنالعان. «تاۋارلارىمىزدىڭ 40 پايىزى رەسەي مەن ورتالىق ازياعا ەكسپورتتالادى. قازىرگى كەزدە زاۋىتتا 70 ادام ەڭبەك ەتەدى», دەگەن جشس ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى كشيشتوف دومارەتسكي پرەزيدەنتتى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىمەن قۇتتىقتادى. «مەملەكەت باسشىسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان ورتالىق ازياداعى باسەكەگە قابىلەتتى ەل بولدى. ءبىز ەكونوميكامىزعا ۇلەسىمىزدى قوسىپ, قازاقستان مەن پولشا اراسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ جاندانۋىنا اتسالىسىپ جاتقانىمىزعا قۋانامىز. زاۋىتتى ىسكە قوسۋعا رۇقسات بەرىڭىز», دەدى ءسوزىنىڭ سوڭىندا. ەلباسى ءوز كەزەگىندە ەكى ەل اراسىنداعى ارىپتەستىك تۋرالى ءسوز قوزعادى. «مەن بيىل پولشاعا رەسمي ساپارمەن بارىپ قايتتىم. سول كەزدە ەكى ەلدىڭ ارىپتەستىك بايلانىسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كەلىسسوزدەر جۇرگىزدىك. بۇل – جاقسى ۇلگى. سىزدەردە بيزنەسكە جانە قۇرىلىسقا جاقسى جاعداي جاسالعان دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەدى ن.نازارباەۆ. يندۋستريالاندىرۋ كۇنى اياسىنداعى شارادا اقتوبە وبلىسىنداعى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋعا باعىتتالعان كاسىپورىن اشىلدى. جاڭا كومبيناتتا گەرمانيالىق «Wekcenmann» كومپانياسىنىڭ ۇزدىك جابدىقتارى ورناتىلعان. كاسىپورىن ءونىمى ءبىرىنشى كەزەڭدە جىلىنا 50 مىڭ شارشى مەتر باسپانا تۇرعىزۋعا مۇمكىندىك بەرەدى ەكەن. «وندىرىسكە 3 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجى ينۆەستيتسيالاندى. زاۋىتتان شىققان ءونىم قۇرىلىستىڭ وزىندىك قۇنىن 15-20 پايىزعا تومەندەتەدى. بۇل سونىمەن قاتار, قۇرىلىس مەرزىمىن ەكى ەسەگە قىسقارتادى», دەدى «ءۇي قۇرىلىسى كومبيناتى» جشس قۇرىلتايشىسى نۇركەن تۇرباەۆ. ەلباسى استانا, الماتى, شىم­كەنت سەكىلدى اقتوبە دە ەلىمىزدەگى مەگاپوليستەردىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتىپ, ساۋلەتتى ۇيلەر سالۋدى تاپسىردى. «بۇل ءوندىرىستى ىسكە قوسۋ وتە ماڭىزدى. اقتوبە قازاقستاننىڭ ەڭ دامىعان مەگاپوليستەرىنىڭ ءبىرى بولۋى قاجەت. سوندىقتان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلۋدا. قازىر وسى سالاعا قارجى ءبولىنىپ جاتىر. قالانىڭ جانىندا جاڭا شاعىن اۋدان سالىنۋدا. دەگەنمەن, بۇعان دەيىن بىرنەشە رەت ەسكەرتكەنىمدەي, بىرتەكتەس, تارتىمسىز ۇيلەردى ەمەس, ساۋلەتتى ءارى ادەمى نىسانداردى سالىڭدار», دەدى ن.نازارباەۆ.  

جەڭىل ونەركاسىپ  جەلكەنىن جايدى

تەلەكوپىردىڭ تاعى ءبىر جاڭالىعى, پرەزيدەنت اياق كيىم وندىرىسىمەن اينالىساتىن  «كازلەگپروم الماتى» فابريكاسىن ىسكە قوستى. وسى تۇستا ەلباسى اتالعان ونەركاسىپتىڭ ءونىمىن ساتىپ العانىن ايتىپ, جۇرتشىلىقتى, قازاقستاندىقتاردى ءوز تاۋارلارىمىزدى تۇتىنۋعا شاقىردى. «مەن وتاندىق ونىمدەردى قولداۋ قاجەت­تىگىن ۇنەمى ايتامىن. وسى سالانى ءارى قاراي دامىتا بەرىڭدەر, باسەكەگە ساي بولىپ, ونىمدەرىڭ يتاليا, فرانتسيا تاۋار­لارىنان كەم تۇسپەسىن», دەدى مەملە­كەت باسشىسى. فابريكا ديرەكتورى ا.بەك­تۇرعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىن اياق كيىمدى يتاليالىق تەحنولوگيا بويىنشا شىعارادى. «بايان سۇلۋ» فابريكاسىنىڭ پەچەنە شىعاراتىن ءوندىرىسى دە پرەزيدەنتتىڭ رۇقساتىمەن ىسكە قوسىلدى. ونىمدىلىگى وتە جوعارى زاماناۋي قۇرال-جابدىق جىلىنا 5 مىڭ توننادان استام ءونىم شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى ەكەن. مەكەمە جەتەكشىسى تيمۋر سادىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, فابريكا ءونىمى رەسەي, گەرمانيا, قىتاي, موڭعوليا, وزبەكستان, ازەربايجان ەلدەرىنە جەتكىزىلۋدە.  «جاڭا جەلى ىسكە قو­سىلعاننان كەيىن ەكسپورتقا ءونىم شى­عارۋ 40 پايىزعا ارتتىرىلادى», دەدى ول. نۇرسۇلتان نازارباەۆ تەلەكوپىردە بەكىرە ۋىلدىرىعىن وندىرەتىن كەشەنگە ساتتىلىك تىلەدى. باتىس قازاقستان وبلى­سى­نان تىكەلەي ەفيرگە شىققان «اكۆاما­دەنيەت­تەر تاجىريبەلىك-ونەركاسىپتىك وقۋ-عىلىمي كەشەنى» جشس اكتسيونەرى قايرات ماميەۆ بەكىرە ۋىلدىرىعىن جاڭا ءتا­سىلمەن الىپ, وڭدەيتىندەرىن ايتتى. «ءبىز بەكىرە بالىعى مەن ونىڭ قارا ۋىلدى­رىعىن وندىرەمىز. نىسان جاڭا زامان تالاپتارىنا لايىقتالعاندىقتان, بالىق شاباعىنىڭ وسۋىنە ەرەكشە جاعداي جاسالعان», دەدى ق.ماميەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, ءونىم حالىقارالىق دارەجەدە سەرتيفيكات العان. قازىرگى كەزدە ەكسپورتقا شىعارىلادى.

جولدار جەلىسى قۇرلىقتاردى جالعايدى

تەلەكوپىردە «قازاقستان تەمىر جو­لى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ الماتى مەن ماڭعىستاۋ وبلىستارىنداعى ءبولىم­شەلەرى بايلانىسقا شىقتى. قتج وكىل­دەرىنىڭ ايتۋىنشا, «نۇرلى جول» باعدار­لاماسى اياسىندا «الماتى – شۋ» باعىتىنداعى ەكىنشى جولدىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان. سونداي-اق, بيىلعى تامىزدا تانىستىرىلعان وتاندىق جاڭا ۇلگىدەگى كەڭ قوراپتى جولاۋشىلار ۆاگوندارى سەرتيفيكاتتاۋ سىناعىنان ءوتتى. ياعني, ولار دا پايدالانۋعا دايىن. كەشە العاشقى جولاۋشىلارى بار «تۇلپار-تالگو» قۇرامى «الماتى – شۋ» جاڭا تەمىر جول جەلىسىمەن جولعا شىقتى. شارادا قۇرىق پاروم پورتىنىڭ ماڭىزى تۋرالى دا ايتىلدى. مۇنداعى تەمىر جول مەن پورت ينفراقۇرىلىمىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان. «الماتى – شۋ» جاڭا تەمىر جول جەلىسى پويىز قوزعالىسىن ەكى ەسەگە ۇلعايتادى. ءبىز مۇنى بۇرىننان جوسپارلاعانبىز. ال قۇرىق پورتى – كاۆكاز بەن ەۋروپاعا شىعاتىن جول. ول ەل ءۇشىن, ونىڭ دامۋى جانە يندۋستريالاندىرۋ ءۇشىن اسا قاجەتتى جوبا», دەدى ەلباسى. وسى كۇنى الماتى جانە قاراعاندى وبلىستارىنداعى ماڭىزدى جولدار پايدالانۋعا بەرىلدى. «الماتى – قاپ­شاعاي تاس جولى – «ورتالىق – ءوڭتۇس­تىك» ءدالىزىنىڭ باسىم بولىگى. قازىر جول­دىڭ بۇل بولىگىندەگى قۇرىلىس جۇمىس­تارى تولىق اياقتالدى. التى جولاقتى قوزعا­لىسقا ارنالعان ءارى ءبىرىنشى تەحنيكالىق كا­تەگوريانىڭ بارلىق تالاپتارىنا ساي. بۇگىندە جولداعى كولىك قوزعالىسىنىڭ قار­قىنى تاۋلىگىنە 30 مىڭعا دەيىن ارتتى. ال جول-كولىك اپاتتارى 3 ەسە ازايدى. جولدىڭ ۇزىندىعى 30 شاقىرىمدى قۇرايتىن سوڭعى بولىگى پايدالانۋعا دايىن», دەدى «قاز­اۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسى باس­قارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەرىك جەل­دىكباەۆ. تەلەكوپىر ارقىلى قاراعاندى وبلىسىنان بايلانىسقا شىققان كومپانيانىڭ باسقارما توراعاسى ەرمەك قيزاتوۆ تاۋەلسىزدىك مەرەيتويى قارساڭىندا الماتى – قورعاس, الماتى – تالدىقورعان, بەينەۋ – شەتپە, كوكشەتاۋ – پەتروپاۆل, شىمكەنت – تاشكەنت, شىمكەنت – جامبىل وبلىستارى شەكارالارىنداعى 930 شاقى­رىم جاڭا جولدار پايدالانۋعا بەرىلگەنىن حابارلادى.  ال استانا – تەمىرتاۋ جولىنىڭ 169 شاقىرىمى تولىقتاي اياقتالىپ, كولىك قوزعالىسىنا رۇقسات ەتىلگەن. «استانا – تەمىرتاۋ جولى ءبىرىنشى تەحنيكالىق سانات نورماتيۆ­تەرىمەن سالىندى. ونىڭ وتكىزۋ قابىلەت­تىلىگى تاۋلىگىنە 6-دان 28 مىڭ كولىككە دەيىن ۇلعايتىلدى. استانا – تەمىرتاۋ جانە الماتى – قاپشاعاي تاس جولدارى ىسكە كوسىلۋعا دايىن. قوزعالىستى باستاۋعا رۇقسات سۇرايمىز», دەدى ە.قيزاتوۆ. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدەگى «نۇرلى جول» باعدار­لاماسى قازىرگى داعدارىسقا قارسى ۇلكەن جوبا بولىپ سانالاتىنىن ەسكە سالىپ ءوتتى. «الدىمىزداعى 5 جىلدىڭ ىشىندە ءدال وسىنداي 7 مىڭ شاقىرىم جول سال­ساق, سونىمەن قاتار تەمىر جولدار جەلى­سىن كەڭەيتسەك, بۇل ەلىمىزگە وتە پايدالى ءارى ەكونوميكانى ءارى قاراي وركەندەتەدى. وسىنىڭ بارلىعى – مەملەكەتتىڭ اتقارىپ جاتقان شارۋا­سى. سوندىقتان سىزدەر – ەلىمىز ءۇشىن نەگىزگى ءىستى جاساپ جاتقان ادامدارسىزدار. وسى باعىتتا بولىنگەن قاراجاتتى مۇقيات پايدالانىپ, ەلىمىزدە ەڭ جاقسى جولداردى سالۋعا قىزمەت ەتىڭىزدەر», دەدى پرەزيدەنت. يندۋستريالاندىرۋ كۇنى اياسىندا ەكىباستۇز – ءشۇلبى سۋ ەلەكتر ستانساسى – وسكەمەن قۋات جەتكىزۋ جەلىسىنىڭ شىعىس قازاقستانداعى جاڭا بولىگى تانىستىرىلدى. «KEGOC كومپانياسى «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا 500 كۆ-تىق سولتۇستىك – شىعىس – وڭتۇستىك ەلەكتر ەنەرگياسىن تاسىمالداۋ جەلىسىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدە. وسى جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەگى 700 شاقىرىم ەكىباستۇز – سەمەي – وسكەمەن ەلەكتر  جەلىلەرى مەن 500 كۆ-تىق سەمەي قوسالقى ستانساسى جانە دە ءۇش قوسالقى ستانسالاردى كەڭەيتۋ جۇمىستارى مەرزىمىنەن ءبىر جىل بۇرىن اياقتالدى. جوبا شىعىس قازاقستان وبلىسىن ەلەكتر ەنەرگياسىمەن جابدىقتاۋ سەنىمدىلىگىنە, ءوڭىردىڭ ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا  جانە جالپى  قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى», دەدى كومپانيانىڭ باسقارما توراعاسى باقىتجان قاجيەۆ.

ىرگەلى جوبالار, ىلكىمدى ىستەر

جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى تانىستىرىلدى. ءوز كەزەگىندە مەملەكەت باسشىسى مۇناي مەن گازدى قايتا وڭدەۋ ەلىمىزدىڭ  باستى ماقساتى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. «سىزدەردىڭ زاۋىتتارىڭىز ەڭ ءىرى ءارى وتە قىمبات جوبا سانالادى. ءبىز ونى سوڭىنا دەيىن, ياعني ەكىنشى كەزەگىن دە تولىقتاي اياقتايمىز. ودان ءارى  اتىراۋ وبلىسىندا مۇناي حيمياسىمەن اينالىساتىن بولامىز», دەدى ن.نازارباەۆ. جىلدىق قۋاتى 25 ملن توننا كەن وندىرەتىن اقتوعاي كومبيناتى دا كوپشىلىكتىڭ كوزايىمىنا اينالدى. سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 2 ملرد دوللاردان اساتىن وندىرىستە 1500 ادام جۇمىس ىستەمەك. مۇنى ىسكە قوسۋ بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى تاۋەلسىزدىك العالى ىسكە قوسىلعان ەڭ ءىرى كاسىپورىن دەپ باعالادى. تەلەكوپىر بارىسىندا ەلباسى الماتى وبلىسىنداعى شويىن وندىرەتىن زاۋىتتى ىسكە قوسۋعا رۇقسات بەردى. «تەكەلى كەندى قايتا وڭدەۋ كەشەنى» جشس ديرەكتورى باقىت شالباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا زاۋىت يننوۆاتسيالىق تاسىلمەن 400 مىڭ توننا ءونىم شىعارۋعا قاۋقارلى. وندىرىستە قازاقستاندىق شيكىزات قولدانىلادى. بۇگىندە زاۋىتتا جابدىقتاردى ىسكە قوسۋ جۇمىستارى تولىقتاي اياقتالدى. ءوز كەزەگىندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاقىندا, اتالعان وندىرىستە قۇرىلىس جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتقان كەزدە كەڭىنەن تانىسقانىن ەسكە سالدى. «سول كەزدە تەكەلىدە شاعىن دوم­نا پەشىنىڭ سالىنعانىنا تاڭدانعان ەدىم. بۇل قىزىقتى جوبا قولدانبالى شويىندى شىعارادى. بۇل – وتە جاقسى ءارى قاجەتتى ءوندىرىس, ادامدارعا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. سوندىقتان تابىستى بولىڭىزدار!» دەدى پرەزيدەنت. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى «KARLSKRONA LC AB» جشس-ءنىڭ بولات قۇيۋ ءوندىرىسى – ىرگەلى جوبا­لار­دىڭ قاتارىندا. ەلباسىمەن تىكەلەي بايلانىسقا شىققان مەكەمە ديرەك­تورى­نىڭ ورىنباسارى ءا.ۇسەنباەۆ كاسىپ­ورىن جۇمىسىن باياندادى. «جاڭا يندۋستريا­لاندىرۋ» باعدارلاماسىن قولداۋ ماقساتىندا, ءونىمدى ەلدە بارىنشا شوعىر­لاندىرۋ ءۇشىن بولات قۇيۋ ءوندىرىسى ۇيىم­داستىرىلدى. جاڭا زاۋىت ارقىلى الىس جانە جاقىن شەت ەلدەرگە ەكسپورت كولەمىن 40 پايىزعا ارتتىرامىز. قازىر كاسىپورىنداعى جاڭا ءوندىرىسىمىز ىسكە قوسىلۋعا دايىن», دەگەن جشس وكىلى زاۋىتتا 58 جاس مامان جۇمىس ىستەيتىنىن جەتكىزدى. ولاردىڭ اراسىندا «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەكتەرى دە بار ەكەن.  

يندۋستريالاندىرۋ ءىسىنىڭ يگىلىكتەرى شەكسىز

جالپىۇلتتىق تەلەكوپىردە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ يندۋستريالىق دامۋ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن ماڭىزدى مىندەت بولىپ سانالاتىنىن ايتتى. «ءبىز ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا جانە شيكىزاتتىق ەمەس سالانى قارقىندى دامىتۋ جولىنا قاراي ايقىن باعىت ۇستاندىق. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ 2010-2014 جىلدارى ىسكە اسىرىلعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ءوز ناتيجەسىن بەردى. جاڭا تاريحىمىزدا وڭدەۋ ونەركاسىبى العاش رەت تاۋ-كەن ونەركاسىبىنە قاراعاندا جەدەلىرەك دامي باستادى», دەگەن پرەزيدەنت ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن اڭگىمەلەدى. «سەنىمدى ەنەرگەتيكالىق جۇيە قۇرىپ, شىعىستان باتىسقا جانە سولتۇستىكتەن وڭتۇستىككە دەيىنگى كولىك دالىزدەرىن قالىپتاستىردىق, باعدارلاردىڭ ءارتۇرلى بولۋىنا جانە ولاردىڭ ءبىر-ءبىرىن ءوزارا تولىقتىرۋىنا دەن قويدىق. وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ مەتاللۋرگيا, حيميا, مۇناي وڭدەۋ, ماشينا جاساۋ جانە ازىق-ت ۇلىك ءوندىرۋ سياقتى باسىمدىعى بار سالالارىنا زور ءمان بەرىلىپ وتىر», دەدى مەملەكەت باسشىسى. ونىڭ ايتۋىنشا, يندۋستريالاندىرۋ جىلدارى جالپى كولەمى 4,6 ترلن تەڭگە بولاتىن 961 جوبا جۇزەگە اسقان. 90,6 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان, «گلوبال 2000» تىزىمىندەگى وتىزعا جۋىق ترانسۇلتتىق كورپوراتسيا ىسكە تارتىلدى. تەمىر جول ماشينالارىن جاساۋ سالاسى جاڭادان قالىپتاستىرىلدى. ەكسپورتتىق جاڭا تاۋارلار, سونىڭ ىشىندە مۇناي ونىمدەرى, اككۋمۋلياتور, ترانسفورماتور, مەتاللۋرگيالىق جاڭا تاۋارلار, ماشينا جاساۋ ونىمدەرى جانە باسقا دا كوپتەگەن ءونىم تۇرلەرى شىعارىلا باستادى. «ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ماشينا جاساۋ العاش رەت دامي باستادى. مەن تاياۋ ارادا بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ەلەكتروموبيلمەن جۇرگەنىن ارماندايمىن. ولاردىڭ باعاسى قولجەتىمدى بولادى», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. جالپىۇلتتىق تەلەكوپىردە سويلە­گ­ەن سوزىندە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازار­باەۆ ساۋدا سالاسىن سىرتقى ىستەر مينيستر­لىگىنىڭ قۇرامىنا قوسۋدى ۇسىندى.  «سىرت­قى ساۋدا مەن ينۆەستيتسيا بىرگە بولۋى كەرەك. بىزدە ساۋدا ءبىر مينيسترلىكتە, ينۆەستيتسيالار – باسقا مينيسترلىكتە. بىرەۋدىڭ ءار كومپانيانىڭ سوڭىنان ءجۇرىپ, ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋگە تارتقانى ءجون. جۇيە­لى جۇمىس ىستەيتىن ەلدەر وسىلاي جاساي­دى. ال بىزدە مۇنداي جوق. وسىمەن ناقتى كىم اينالىساتىنىن انىقتاۋى­مىز قاجەت. مۇمكىن, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى اۆستراليا, كانادا جانە باسقا دا كوپتەگەن ەلدەردەگىدەي سىرتقى ىستەر جانە ساۋدا مينيسترلىگى بولۋى كەرەك شىعار؟ ال يندۋستريا مينيسترلىگى تەك يندۋستريامەن عانا اينالىسۋى ءتيىس. ارقايسىسى ءوز ءىسىن بىلگەنى ابزال. ءبىز ماڭىزدى جۇمىسقا كەدەرگى كەلتىرمەۋىمىز قاجەت», دەدى مەملەكەت باسشىسى. ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, 2017 جىلدان باستاپ مىس پەن ءاليۋمينيدىڭ جانە قارا مەتالدىڭ الەمدىك نارىقتاعى باعاسى كوتەرىلەدى. «بىزدەر ءۇشىن اگرارلىق سەكتور وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن بىلەمىن. ءبىز ونىمەن جۇمىس ىستەۋگە ءتيىسپىز. ەنەر­گەتيكا مەن ينفراقۇرىلىم دا ماڭىز­دى. دەگەنمەن, يندۋستريالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن قولداۋ قا­جەت جانە ەڭ باستىسى, اقشانى قايدا جۇم­ساۋ قاجەتتىگىن ءبىلۋ كەرەك», دەدى ن.نازارباەۆ. وسى رەتتە پرەزيدەنت قاراجاتىمىزدىڭ قازىرگى ۋاقىتتا كوپ ەمەستىگىن, دەگەنمەن, الداعى كۇنگە سەنىم مول ەكەندىگىن باسا ايتتى. «مەن 2017 جىلى مىس پەن اليۋميني جانە قارا مەتالل باعاسىنىڭ كوتەرىلەتىندىگىنە جانە ءبىزدىڭ كوڭىل كۇيىمىزدىڭ جاقساراتىندىعىنا سەنىمدىمىن. قازىر مۇناي باعاسى – 54 دوللار. بۇل دا ءبىزدى قاناعاتتاندىرادى. ياعني, قارجى پايدا بولعان كەزدە قارقىندى دامۋ ءۇشىن ونى يندۋستريالاندىرۋ ىسىنە بارىنشا قولداناتىن بولامىز», دەدى ەلباسى. مەملەكەت باسشىسى شارا بارىسىندا دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «بيزنەس جۇرگىزۋ جەڭىلدىگى» رەيتينگىندە رەسپۋبليكامىز الەمنىڭ 190 ەلى اراسىندا 35-ورىنعا كوتەرىلگەنىن حابارلادى. سونىمەن بىرگە, جەدەل وزگەرىپ جاتقان زامانىمىزدا ساندىق تەحنولوگيالار الدىڭعى ورىنعا شىققانىن اتاپ ءوتتى. «جاڭا جاھاندىق تەحنولوگيالىق ءداۋىردىڭ باستالۋىمەن بىرگە ەلدى بەلسەندى تۇردە يندۋستريالاندىرۋ ستراتەگيالىق مىندەتكە اينالىپ وتىر. جالپى, ءبىز جۇرگىزىپ وتىرعان ساياسات الەمدىك تاجىريبەگە ساي كەلەدى, ونىڭ بارىسىندا ەكونوميكانىڭ قازىرگى جاي-كۇيى دە, جاھاندىق ۇردىستەر دە ەسكەرىلۋدە», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ەلباسى مەملەكەتتىڭ پارمەندى قول­داۋىنا نەگىزدەلگەن كەڭ اۋقىمدى يندۋس­تريالاندىرۋ ءىسى قازاقستاندى دامىعان ەلدەر قاتارىنا قوسۋعا, كەشەندى الەۋ­مەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە, سونداي-اق, حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن ارتتىرۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەتىنىن ايتتى. سوڭىندا ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلاردى الداعى تاۋەل­سىزدىك كۇنىمەن قۇتتىقتادى.  

«پارىز» كىمگە بۇيىردى؟ «التىن ساپانى» كىم الدى؟

پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ يندۋستريالاندىرۋ كۇنى اياسىندا وتكەن جالپىۇلتتىق تەلەكوپىردەگى سوزىنەن كەيىن «پارىز» جانە «التىن ساپا» سىيلىقتارىن سالتاناتتى جاعدايدا تاپسىردى. بيىل «پارىز» بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەسىنە كورپوراتيۆتىك الەۋمەتتىك جانە ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك قاعي­داتتارىن ىسكە اسىرۋدا جوعارى ناتيجەگە قول جەتكىزگەن «اقسايگازسەرۆيس» اق يە بولدى. كاسىپورىن باسشىسى تىلەك شەكتىباەۆ جوعارى ماراپاتتى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولىنان الدى.   جەڭىمپاز كومپانيا الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە  اسىرۋعا جىل سايىن 25 ملن تەڭگەگە دەيىن قارجى ءبولىپ كەلەدى. كاسىپورىن تۇراقتى تۇردە ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت مەكەمەلەرىنە قولداۋ جاساۋدا, سونداي-اق, مۇقتاج ادامدارعا كومەك كورسەتۋ قورىنا ءوز ۇلەسىن قوسادى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىمەن «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتىنىڭ» پرەزيدەنتى ر.رومانوۆ, «اتىراۋمۇنايماش» جشس ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى س.تۇگەلباەۆ, «حيمفارم» اق ديرەكتورى ر.بايعارين ماراپاتتالدى. وسى جيىندا «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋا­رى» رەسپۋبليكالىق كورمە-باي­قاۋى­نىڭ ديپلومانتتارىنا ارناۋلى ديپلومدار تابىس ەتىلدى. بايقاۋ جەڭىمپازدارى ءۇش اتالىم – «وندىرىستىك ماقساتتاعى ءۇز­دىك تاۋارلار», «حالىققا ارنالعان ۇزدىك تاۋارلار», «ەڭ ۇزدىك ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى» بويىنشا انىقتالدى. ايتا كەتكەن ءجون, بيىل «التىن ساپا» سىيلىعىنا 100-دەن استام كاسىپورىن ۇمىتكەر بولعان. ال «پارىز» بايقاۋىنا قاتىسۋعا ەلىمىزدەگى 501 كاسىپورىن ءوتىنىم بەرگەن ەكەن. اسحات رايقۇل, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ