كەشە ۇكىمەت وتىرىسىندا بىرنەشە ماڭىزدى ماسەلە قارالدى. ماسەلەن, «2017-2019 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭدى ىسكە اسىرۋ تۋرالى» ۇكىمەت قاۋلىسى قابىلداندى. سونداي-اق, مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتۋ جايى, جەكەشەلەندىرۋدىڭ جۇرگىزىلۋى جانە م ۇلىكتى زاڭداستىرۋ ناۋقانىنىڭ بارىسى تالقىلاندى. وتىرىسقا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ توراعالىق ەتتى.
بيۋدجەتتى ساپالى ورىنداۋ كەرەك
بۇدان بۇرىن مەملەكەت باسشىسى قول قويعان زاڭدى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى قاۋلىدا 2017 جىلداعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كورسەتكىشتەرى, «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىك باعدارلاماسىنا ترانسفورماتسيالاۋ اياسىنداعى شارالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى قامتىلعان. ويتكەنى, الداعى جىلدىڭ بيۋدجەت شىعىندارىنىڭ نەگىزگى باسىمدىعى اگرارلىق سەكتوردى ۇدەمەلى دامىتۋعا, يندۋستريالاندىرۋ مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا, كولىك ينفراقۇرىلىمى مەن الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋعا بەرىلگەنى بەلگىلى. سوعان بايلانىستى قۇجاتتا ەرەكشە ماڭىزدى باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان باسىمدىققا يە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ينۆەستيتسيالارىنىڭ ءتىزىمى بەكىتىلگەن, ۇكىمەتتىڭ اعىمداعى ترانسفەرتتەرى مەن رەزەرۆتەرى رەتتەلگەن. وسى رەتتە پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ قارجى مينيسترلىگىنە بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ اكىمشىلەرىمەن بىرلەسىپ قارجىلاندىرۋ جانە بيۋدجەتتىك قاراجاتتاردى پايدالانۋ شارالارىن ۋاقىتىلى قابىلداۋدى تاپسىردى. سونداي-اق, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ساپالى تۇردە ىسكە اسىرۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى.مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى جەتىلە ءتۇستى
بۇگىندە ەلىمىزدە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى ارقىلى جالپى سوماسى 19,6 ملرد تەڭگەگە 27 جوبا بويىنشا كەلىسىمشارتتار جاسالعان. بۇل تۋرالى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى قۋاندىق بيشىمباەۆ مالىمدەدى. مينيستر مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى جوبالارىن ازىرلەۋ مەن دايارلاۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار باستالعانىن جانە بۇل تۇرعىدا وڭىرلەر بەلسەندىلىگىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى. وسى ورايدا مينيستر اسا بەلسەندى ءوڭىر رەتىندە شىعىس قازاقستان وبلىسىن اتاپ ءوتتى. بۇل ءوڭىر جالپى قۇنى 6,7 ملرد تەڭگەگە 11 بالاباقشا بويىنشا كەلىسىمشارتتار جاساسقان, ونىڭ ىشىندە سەمەيدە 1 290 ورىندىق 5 بالاباقشا مەن وسكەمەندە 1 640 ورىندىق 6 بالاباقشا بار. سونىمەن قاتار, جالپى سوماسى 51 ملرد تەڭگەگە ەكى اۋرۋحانا بويىنشا كونكۋرس جاريالاۋ جوسپارلانۋدا. ال الماتى وبلىسىندا 1,5 ملرد تەڭگە سوماسىنا 7 قىزمەت كورسەتۋ-ازىرلەۋ ورتالىعىنىڭ جوباسى بويىنشا كەلىسىمشارتتار جاسالىپ, 1,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 3 بالاباقشا بويىنشا بايقاۋلار جاريالانعان. اقتوبە وبلىسىندا مۇز سارايى, جەدەل جاردەم ستانساسى, وفتالمولوگيالىق جانە ستوماتولوگيالىق كلينيكالار مەن ەكى سپورت عيماراتىن جالداۋعا قاتىستى 6 جوبا بويىنشا 9,7 ملرد تەڭگە سوماسىنا, اقمولا وبلىسىندا ەكى بالاباقشا بويىنشا 1,3 ملرد تەڭگە سوماسىنا كەلىسىمشارتتار جاسالعان. سونىمەن قاتار, جالپى قۇنى 22,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا بالاباقشالار, ەمحانا, اۋرۋحانا مەن تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى نىساندارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە سالۋعا قاتىستى 50 جوبا بويىنشا قۇجاتتار ازىرلەنىپ جاتىر. ايتقانداي, قازىرگى كۇنى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى تۋرالى زاڭ بويىنشا وڭىرلەر ءۇشىن شاعىن ءتيپتى جوبالارعا قاتىستى كوپتەگەن جەڭىلدەتىلگەن راسىمدەۋلەردى قولدانۋ قاراستىرىلعان. ماسەلەن, ق.بيشىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جەڭىلدەتىلگەن شارالاردى قولدانۋ ساراپتاما جاساۋدان باستاپ كەلىسىمشارت جاساۋعا دەيىنگى مەرزىمدى 4-6 ايعا دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, بۇل ستاندارتتى راسىمدەۋلەردەن 2,5 ەسە از. سونىمەن قاتار, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ جانە ايماقتاردىڭ ۇسىنىسىنا سايكەس, ءمجا جوبالارىن جوسپارلاۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ ەرەجەسىنە ساراپتاما مەن كەلىسىم جاساۋ بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. ءسويتىپ, جوبا تۇجىرىمداماسىنىڭ ساراپتاماسى 75 كۇننەن 30 كۇنگە دەيىن, كونكۋرستىق قۇجاتتاۋ 70 كۇننەن 35 كۇنگە دەيىن, بىلىكتىلىك بويىنشا ىرىكتەۋ 15 كۇننەن 5 كۇنگە دەيىن قىسقارماق.جەكەمەنشىك بالاباقشالار كوبەيدى
ەلىمىزدە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتۋ بارىسى اسىرەسە ءبىلىم بەرۋ نىساندارىن, ونىڭ ىشىندە بالاباقشالار سالۋعا كوپ كومەگىن تيگىزىپ جاتىر. مىسالى, رەسپۋبليكادا 2017-2019 جىلداردا 154,5 مىڭ ورىنعا 1 630 مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەنى اشۋ جوسپارلانۋدا, ونىڭ ىشىندە 154,5 مىڭ ورىنعا شاقتالعان 970 جەكەمەنشىك ۇيىم اشىلماق. بۇل تۋرالى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ باياندادى. ە.ساعاديەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە 9 407 مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمە جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ ىشىندە جەكەمەنشىكتىڭ ۇلەسىنە 2 413 نەمەسە تورتتەن ءبىر بولىگى تيەسىلى. 2016 جىلى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار جەلىسى 811 بىرلىككە ارتتىرىلدى, ونىڭ ىشىندە ءمجا تەتىكتەرىن قولدانۋ ەسەبىنەن 1,3 مىڭ ورىنعا شاقتالعان 7 بالاباقشا اشىلدى. جەكەمەنشىك مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر سانى 10 ەسەگە ارتىپ, 100 ملرد تەڭگەدەن استام جەكە ينۆەستيتسيالار مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋعا جۇمسالعان. مينيستر, سونداي-اق, زاڭنامالىق نەگىزدە جەڭىلدىكتەر ۇسىنۋ ماسەلەسى رەتتەلگەنىنە توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, كورپوراتيۆتىك سالىق الىنبايدى, جەر سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسى 10 ەسەگە تومەندەتىلدى, م ۇلىككە سالىناتىن سالىق سالىقتىق بازاعا 0,1 پايىز مولشەرلەمەسىندە ەسەپتەلەدى. وعان قوسا, جەكەمەنشىك بالاباقشالاردىڭ تاربيەشىلەرىن مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن وقىتۋ ماسەلەسى پىسىقتالۋدا.اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت
ۇكىمەت وتىرىسىندا جەكەشەلەندىرۋ جۇمىستارىنىڭ بيىلعى قورىتىندىسى تالقىلاندى. 2016 جىلى قۇنى 9,5 ملرد تەڭگە تۇراتىن 111 نىسان ساتىلىپتى. بۇل تۋرالى قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ باياندادى. ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇل اقشا كولەمى بويىنشا رەكوردتىق ەمەس, الايدا نىساندار سانى بويىنشا بىلتىرعى جىلعىمەن سالىستىرعاندا كوپ. جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارى بويىنشا 2014 جىلعى ماۋسىمنان باستاپ, بارلىعى 359 نىسان ساتىلدى. ودان 88 ملرد تەڭگە قارجى ءتۇستى. ونىڭ شامامەن 72 پايىزىن «سامۇرىق-قازىنا» ءال-اۋقات قورىنىڭ نىساندارى قۇرايدى. ولاردان تۇسكەن سوما 63 ملرد تەڭگە. بۇدان باسقا, بۇگىنگى كۇنگە باعالاۋ قۇنى 183 ملرد تەڭگە بولاتىن 193 نىساندى ساتۋ جۇمىستارى ءالى دە جۇرگىزىلىپ جاتىر. قارجى ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, جالپى, جەكەشەلەندىرۋدىڭ ەكىنشى تولقىنى باستالعالى ساۋدا-ساتتىققا 552 نىسان شىعارىلدى. بىراق بەكىتىلگەن جوسپار بويىنشا بيىل 614 نىسان شىعارىلۋى قاجەت. ياعني, جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 62 نىساندى ساۋدا-ساتتىققا شىعارۋ جوسپارلانعان. وسى 62-ءنىڭ 43-ءى وسى ۋاقىتقا دەيىن مۇلدەم ساۋدا-ساتتىققا شىعارىلماعان. ياعني, كەستەدەن قالىپ كەلە جاتقان نىسان. ولاردىڭ كوپشىلىگى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى 35 نىسان. قالعان 8-ءى كوممۋنالدىق مەنشىك نىساندارى. مينيستر, سونداي-اق, ساۋدا-ساتتىق كەستەسىنەن قالىپ قويۋدىڭ نەگىزگى سەبەبىن نىساندار بويىنشا ساتۋ الدىنداعى دايىندىقتىڭ ۋاقتىلى جۇرگىزىلمەۋىمەن ءتۇسىندىردى. ءسويتىپ, اكىمدىكتەرگە, حولدينگتەرگە جانە الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالارعا جوسپارلانعان نىسانداردى جىلدام ساۋدا-ساتتىققا شىعارۋ ءۇشىن ساتۋ الدىنداعى دايىندىقتى جەدەل تۇردە اياقتاۋدى ۇسىندى. ال پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ ءوز كەزەگىندە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن حولدينگتەرگە جەكەشەلەندىرۋدى جۇرگىزۋ اياسىندا اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. شەتەلدىك ينۆەستورلار تاراپىنان جەكەشەلەندىرۋ نىساندارىنا زور قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىلىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. «بۇل جەردە بىزگە ينۆەستورلار ءۇشىن اشىقتىق پەن تۇسىنىكتى ەرەجەلەردى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى», دەدى ب.ساعىنتاەۆ.زاڭداستىرۋدىڭ ءتيىمدى اسەرى قانداي؟
م ۇلىكتى جاريا ەتۋ اكتسياسىنىڭ اياقتالۋىنا تىم از ۋاقىت قالدى. ول وسى جىلدىڭ سوڭىندا اياقتالۋى كەرەك. ۇكىمەت وتىرىسىندا وسى ناۋقاننىڭ بارىسى تۋرالى دا ايتىلدى. ماسەلەن, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 4 ترلن تەڭگە جاريا ەتىلگەن, ونىڭ ىشىندە 1,1 ترلن تەڭگەسى – م ۇلىك, 2,9 ترلن تەڭگەسى – اقشا. بۇل رەتتە, جاريا ەتىلگەن قاراجاتتىڭ 14 پايىزى, ياعني 400 ملرد تەڭگەسى شەتەلدەردەگى بانك شوتتارىنان ءتۇستى. «كۇتكەنىمىزدەي, اكتسيانىڭ سوڭعى ايلارىندا قارقىن كوتەرىلگەنى بايقالۋدا. ماسەلەن, ەلدەگى م ۇلىك بويىنشا, ەگەر جاريا ەتۋدىڭ ورتاشا ايلىق قۇنى وسى جىلدىڭ 9 ايىندا 45 ملرد تەڭگەنى قۇراعان بولسا, قازان ايىندا جاريا ەتۋ سوماسى 56 ملرد تەڭگە, ال قاراشا ايىندا 114 ملرد تەڭگە بولدى. ياعني, جىلدىڭ باسىنان 2,5 ەسەگە ءوستى. ال ەگەر 2014-2015 جىلدارداعى كورسەتكىشتەرمەن سالىستىراتىن بولساق, 4 ەسەدەن اسقانى بايقالادى», دەدى ب.سۇلتانوۆ. ماسەلەنى تالقىلاۋدى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ زاڭداستىرۋدىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا اسەرىنە تالداۋ جاساپ, الىنعان ەكونوميكالىق اسەردى ەسەپتەۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»
