ناعىز حالىقتىق باعدارلاما

عالامدىق ەكونوميكاداعى قارجىلىق داعدارىستىڭ ەكپىنى الپاۋىت ەلدەردىڭ ءوزىن ابىگەرگە سالا باستاعان تۇس ەدى. الەم بويىنشا دامۋدىڭ تىڭ باعىتتارى ءتۇزىلىپ, جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات قاعيداتتارى جاسالىپ جاتتى. ءدال وسى كەزدە وتاندىق ەكونوميكالىق وركەندەۋدىڭ باعىتتارىن ايقىندايتىن ءارى سىرتقى فاكتورلاردان تۋىندايتىن قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ۇزاق مەرزىمدى مەملەكەتتىك باعدارلاما قاجەتتىگى كۇن تارتىبىنە شىقتى. سونىڭ ءبىرى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا جاريا ەتىلىپ, مەملەكەتتىڭ دامۋىنا ەرەكشە ۇلەس قوسىپ وتىرعان «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى وسىلايشا ومىرگە كەلگەن بولاتىن. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى – جاھان­دىق قاتەرلەردەن تۋىندايتىن سىرتقى فاك­تورلارعا قارسى جاۋاپ قانا ەمەس, ىشكى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ­دى كوز­دەگەن كەشەندى شارالاردىڭ ءبىر­تۇ­تاس جيىنتىعى. باستى وزەگى وتاندىق ينفرا­قۇرىلىمدى دامىتۋ بولىپ تابى­لا­تىن باعدارلاما ەلىمىزدەگى ۇلتتىق يدەيا – يندۋس­تريا­لاندىرۋ ساياساتىمەن دە بىتە قايناسىپ جاتىر. سون­داي-اق, الەۋ­مەتتىك جاڭعىرتۋ باعىتىنداعى كە­شەندى شا­رالاردىڭ باعىتىن انىقتاپ, وتانداستارىمىزدىڭ لاي­ىقتى ءومىر ءسۇرۋ­ىنە قاجەتتى باسىمدىقتاردى ايشىق­تاۋعا ارنالعاندىعىمەن دە قىزۋ قولداۋعا يە بولدى. سا­­راپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, الەۋمەتتىك سالاداعى باسپانا­مەن قامتۋ, تۇرعىن ۇيلەردى جاڭعىرتۋ, كولىك-جول ينفرا­قۇرىلىمىن جاقسارتۋ باعىتتارى بويىنشا قولعا الى­نعان جۇمىستارعا جۇرت ريزا. جانە بۇل جۇمىستار وڭ ءنا­تيجەسىن بەرە باستادى. نەگىزىنەن, ءتيىمدى كولىكتىك-لوگيس­تي­­­كالىق ينفرا­قۇ­رىلىم قۇرۋ, يندۋ­س­تري­يا­­­- لىق ينفراقۇرىلىمدى ءجا­نە تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, بىرىڭعاي ەلەك­تر ەنەرگياسى جۇيەسى شەڭبەرىندە ەنەرگەتيكالىق ينفرا­قۇرىلىمدى نى­عايتۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شا­رۋا­شىلىعىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جانە جىلۋمەن, سۋ­مەن جابدىقتاۋ مەن سۋ بۇرۋ جەلىلەرىن جاڭعىرتۋ, ازا­ماتتار ءۇشىن تۇرعىن ءۇيدىڭ قول­جەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ءبىلىم بەرۋ سا­لا­سىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جانە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن جە­تىلدىرۋ سياق­­تى بىرنەشە سۇبەلى باعىتتاردى قام­تيتىن مەم­لەكەتتىك باع­دارلامانىڭ ءجۇ­­زەگە اسۋى ورتا مەرزىمگە جوس­پار­لان­عا­نىمەن, جەكەلەگەن سالالاردا «نۇرلى جول­دىڭ» شا­راپاتى ازىردەن-اق انىق سە­زىلىپ وتىر. ماسەلەن, «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسى­رۋ­دىڭ الەۋمەتتىك باعىتى بويىنشا تۇرعىنداردى قول­جە­تىمدى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى ەرەكشە توقتالۋعا بولادى. ءبىر عانا 2015 جىلى باعدارلاما اياسىندا تۇرعىن ءۇي سالۋعا جانە ساتىپ الۋعا 250 ملرد تەڭگە جۇمساۋ جوسپارلانعان ەكەن. بۇل قارجىعا قۇرىلىس كوم­پانيالارىنان جالپى اۋدانى 1 483 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن 29 مىڭ پاتەر ساتىپ الۋ جوسپارلانعان. ءنا­تي­جە­سىندە, سول جىلدىڭ التى ايى ارالىعىندا استانا, الماتى, كوكشەتاۋ, سەمەي, قوستاناي قالالارىندا اۋدا­نى 76,5 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن 1 357 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلگەن. ال جىل بويىنا 78,7 ملرد تەڭ­گەگە جالپى اۋدانى 505,3 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن 8 616 پاتەر سالىنىپ, تۇرعىنداردىڭ باسپانالى بولۋىنا جاعداي جاسالدى. ياعني, تۇرعىن ءۇي ينفراقۇرىلىمىن نى­عايتۋ باعىتىندا 2015-2016 جىلدارعا ارنالعان جوبا ءساتتى باستالىپ, وسى ماقساتتا ۇلتتىق قوردان بولىنگەن 115 ملرد تەڭگە قاراجات يگەرىلىپ جاتىر دەگەن ءسوز. ال, «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا 2016-2017 جىل­دار­عا جالدامالى تۇرعىن ءۇي بويىنشا جوسپار 324,1 مىڭ شار­شى مەتردى, نەسيەگە بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي بويىنشا جوس­پار 366,9 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. الدىن الا ەسەپ­تەۋلەر بويىنشا, بيىلعى جىلى تاپسىرىلۋى ءتيىس نى­ساندار بويىنشا جوسپارلى 326 مىڭ شارشى مەتردىڭ ور­نىنا 371,9 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنىپ, مەجەلى مىندەت ارتىعىمەن ورىندالۋ ۇستىندە. ناقتىسى, ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرىن قوسا العاندا 26,8 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا تاپسىرىلىپ, 345,1 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن. «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ تاعى ءبىر باسىم باعىتى – كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن قولداۋعا ارنا­ل­عان­دىعىمەن قۇندى. اسىرەسە, وتاندىق كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋ­ىن ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا جاسالعان جۇمىستار ورا­سان. وتاندىق برەندتى قالىپتاستىرۋ مەن جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ ماقساتىندا قوماقتى قار­جى قاراستىرىلعان بولاتىن. مىسالعا, 2015 جى­لى «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا وڭدەۋ ونەر­كا­سىبىندەگى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە 100 ملرد تەڭگە ءمول­شەرىندە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلسە, حالىقارالىق قار­جى ۇيىم­دا­رى­نىڭ قاتىسۋىمەن شاعىن جانە ورتا بيز­نەستىڭ دامۋىنا قاجەتتى 155 ملرد تەڭگە ءمول­شە­رىندە نەسيە تاعى تارتىلعان. سول جىلى جەڭىلدىكتى نەسيە­لەۋ شەڭبەرىندە جالپى سوماسى 25,4 ملرد تەڭگە قا­راس­تى­رىلىپ, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى كاسىپكەرلەر ۇسىنعان 129 جو­با قارجىلاندىرىلعان ەكەن. ايتپاقشى, «نۇرلى جول» باع­دار­­لاماسىنىڭ حالىقتىق سيپاتقا يە بولىپ, الەۋمەتكە ەتەنە جاقىنداي ءتۇسۋىنىڭ تاعى ءبىر ءمانى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ايرىقشا ماڭىز بەرىلگەندىگى بولسا كەرەك. ءبىلىم سالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمى دەگەندە ەسىمىزگە ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر مەن توزىعى جەتكەن وقۋ عيماراتتارى تۇسەتىنى انىق. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى ماسەلەگە ايرىقشا ءمان بەرىپ, 3 اۋىسىمدا وقىتۋ مەن اپاتتى مەكتەپتەردىڭ پروبلەماسىن شەشۋدى 2017 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تولىقتاي رەتكە كەلتىرۋدى قاداپ تاپسىرعان بولاتىن. ناتيجەسىندە, «نۇرلى جول» – ءدال وسى ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋعا شىنداپ كىرىسكەن باعدارلاماعا اينالدى. قازىر ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ۇلتتىق قوردان 62 ملرد تەڭگە ءبولۋ كوزدەلگەن. ونى يگەرۋ باعدارلاما شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىپ جاتىر. مىسالعا, 2015 جىلدىڭ ىشىندە ايماقتار بويىنشا ءبىر مەزەتتە 34 مەكتەپ قۇرىلىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن بولاتىن. «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ نىسانالى ينديكاتورى رەتىندە قاراستىرىلعان شارالاردىڭ ىشىندە دە الەۋ­مەتتىك دامۋدى ىلگەرىلەتۋگە ارنالعان ماقساتتار قويىلعان ەدى. ماسەلەن, 2019 جىلى 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا ىشك­ى جالپى ءونىمنىڭ 32,7 پايىزعا ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ ار­قىلى الەۋمەتتىك تولەمدەردى ارتتىرۋ مەن جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ كوزدەلگەن. وسى مىندەتتەردىڭ سوڭعىسى بويىنشا, 2015-2019 جىلدار ارالىعىندا 402,6 مىڭ ادام­عا ارنالعان جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, ونىڭ ىشىندە 94 مىڭ ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن جانە 308,6 مىڭ ادامدى ماۋسىمدىق قول ەڭبەگىمەن قامتۋ مىندەتى تۇر. تۇيىندەي كەلگەندە, ينفراقۇرىلىم­­دى دامىتۋدىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنال­عان «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باع­دار­لاماسى اياسىندا جوسپارلانعان ءمىن­دەت­تەردىڭ تو­لىعىمەن جۇزەگە اسۋى – ەلى­مىز­دە­گى جاڭا ەكونوميكالىق سايا­ساتتىڭ وڭ باعىتتا جۇرگىزىلۋى مەن ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋدىڭ ءساتتى قادامى رەتىندە باعالاناتىن بولا­دى. وعان قازىردىڭ وزىندە تولىق نەگىز بار. مىڭ سان مى­سالد­ىڭ بىرەن-سارانىن جوعارىدا تىزدىك. ەندەشە, قازان اۋزى جوعارى... قالماحانبەت مۇقامەتقالي, «ەگەمەن قازاقستان»