مۇمكىندىگى مول «نۇرلى جول»

مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا قولعا الىنعان «بورجاقتى – ەرساي» جانە «الماتى-1 – شۋ» جوبالارى ءساتتى جۇزەگە استى ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋدە, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدا جاڭالىق بولىپ ەنگەن «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا بىرنەشە سالادا قىرۋار شارۋالار اتقارىلدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءداستۇرلى جولداۋىنان باستاۋ العان باعدارلاما كوپتەگەن يگىلىكتەردىڭ باعدارشامى بولىپ تۇر. كولىك لوگيستيكاسىن ىلگەرىلەتۋدە دە ىلكىمدى ىستەر جالعاسىن تابۋدا. سونىڭ ىشىندە تەمىر جول باعىتىندا قولعا الىنعان قوس جوبانى ءسوز ەتسەك. راسىندا, «قازاقستان تەمىر جو­لى» ۇلتتىق كومپانياسى ەلىمىزدىڭ شى­عىسىندا – لوگيستيكالىق حابتى, با­تىسىندا تەڭىز ينفراقۇرىلىمىن دا­مىتۋعا زور كۇش-جىگەر جۇمساۋدا. 2014 جىلعى قازاندا باستالعان بور­جاق­تى – ەرساي تەمىر جول جەلىسىنىڭ قۇ­­رىلىسى قۇرىق تەڭىز پورتىنداعى پاروم كەشەنىنىڭ يندۋستريالىق جو­بالارىن جۇزەگە اسىرۋعا, ينفرا­قۇ­رىلىمىن قالىپتاستىرۋعا دەم بە­رە­رى ءسوزسىز. باتىس باعدارداعى كاسپي تەڭىزى اي­لاعىنىڭ الەۋەتىن دامىتاتىن بۇل نىساندى ماماندار عاسىر جوباسىنا بالاۋدا. ول «ماڭعىشلاق – وزەن» ماگيسترالىمەن ءتۇيىسىپ, پاروم كەشەنى ورنالاسقان قۇرىق پورتىنا اپارادى.  قازىرگى تاڭدا تەڭىز جاعالاۋى الىپ قۇرىلىس الاڭىنا اينالعان. بۇگىندە نىساندارعا قا­جەت­تى توپىراق توسەۋ جۇمىستارى اياق­­تالدى. بيىل ەكى سۋ جۇرگىزۋ قۇ­بىرى مەن كولىك وتكىزۋ جولى سالىندى. جولدىڭ ۇستىڭگى قاباتىنا 22 شاقىرىمعا قاجەتتى رەلس تور­كوزدەرى جيناقتالدى. ونىڭ 16,6 شا­قى­رىمى باستى جول بولىپ سانالا­دى. وندا 19 باعىتتاۋىش بۇرما ءتو­سەلدى. جول جيەگىنە ۆل-10 كۆ ەلەكتر­مەن قامتۋ جەلىسى ورناتىلعان. جيىر­­­ما توعىز شاقىرىمعا سوزىلا­تىن ەلەكتر سىمدارى تارتىلدى. بەلگى بەرۋ جانە بايلانىس  جۇيەسىنە «Ebilock-950» قوندىرعىسىن ورناتۋ جۇمىستارى اياقتالدى. بەلگى بەرۋ جانە بايلانىس  جۇيەسى پويىز قوزعالىستارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, تەمىرجولدا اپاتتى جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا  قىزمەت كورسەتەدى. ۇزىندىعى ون ءتورت شاقىرىمعا عانا سوزىلاتىن جوبانىڭ قۇنى 10 ميلليارد تەڭگەنىڭ شاماسىندا. ونىڭ باسىم بولىگى ۇلت­تىق قور قارجىسى ەسەبىنەن جۇم­سا­لىپ وتىر. قازاقستان ءۇشىن ەكىنشى تەڭىز قاق­پاسى قۇرىق پورتى بوي كو­تەرسە, بورجاقتى – ەرساي بويىمەن ەۋروپا جۇكتەرى جەتكىزىلىپ, كوك تە­ڭىز ارقىلى الەم ەلدەرىنىڭ تاۋارلا­رى تاسىمال­دانادى. وسىلايشا, ەلى­مىزدىڭ ترا­نزيتتىك الەۋەتى ارتىپ, ۇلى ءجى­بەك جولى قايتا جاڭعىرادى. ال قا­زىرگى قىزۋ ەڭبەك مۇنىڭ باستاما­سى عانا. «الماتى – شۋ» تەلىمىندەگى ەكىن­شى جولعا كەلسەك, مۇنىڭ ەلى­مىز­دى ترانزيتتىك-كولىكتىك, ساۋدا, حا­­­لىقارالىق دەڭگەيدەگى ىسكەرلىك حا­بىنا اينالدىرۋداعى ماڭىزى اي­رىق­شا ەكەنىن ايتۋعا ءتيىسپىز. ارا­لىقتاعى وتكىزۋ جيىلىگىن ەسەلەپ ارتتىراتىن جوبانىڭ قۇرىلىسىن «جول جوندەۋشى كومپانيا» مەن «جول جوندەۋ» جشس اتقارۋدا. ۇزىندىعى 124 شاقىرىم بولاتىن جوبانىڭ قۇنى 40 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ جىعىلادى. قازىرگى تاڭدا 30 مىڭ تەكشە مەتر توپىراق قاباتى سىدىرىلىپ, 73 مىڭ تەكشە مەتر توپىراق قاباتى توسەلدى. جول­دى اينالىپ وتۋگە ارنالعان ەلەكتر­مەن جابدىقتاۋ, بەلگى بەرۋ جانە بايلانىس قۇرىلعىلارى قايتا قۇ­راس­تىرىلىپ, جابدىقتالۋدا. ءتورت كوپىر مەن شاعىن جاساندى عي­ما­راتتار قۇرىلىسى سالىندى. اقتوبە رەلس-ارقالىق زاۋىتىنىڭ ءونىم­­دەرىن جەتكىزۋ قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. العاشقى وتكىزۋ كەشەنى وسى جى­لى اشىلماق. جولدىڭ ىسكە قوسىلۋى پارسى شى­عاناعى, ەۋروپا جانە تۇركيا ەلدەرىنە ترانزيتتىك ۆاگون اعى­نىن ارت­­تىرادى دەپ كۇتىلۋدە. قۇ­رى­لىس پوي­ىزدار قوزعالىسىن ۇيىم­داس­تى­رۋدا «تار» ورىنداردى جويىپ, تا­­سىمالداۋ ۇدەرىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارت­­تىرۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان بو­­لاتىن. نىساننىڭ ستراتەگيالىق ماڭى­زىن ايتساق, اتالعان جەلىدە جۇكتەمە جىل­دان-جىلعا ارتا تۇسۋدە. جاڭا مار­شرۋت­تار بولسا قوسىلعان ءۇس­تىنە ۇزدىكسىز قوسىلىپ جاتىر. جو­لاۋ­شىلار پويىزدارىنىڭ جيىلىگى ارت­قان. وسى ماگيس­ترا­ل­دان «تۇلپار-تالگو» ءجۇر­دەك پوي­ىزىنىڭ كۇن سايىن 6-7 كون­تەي­نەرلىك قۇرامى وتەدى ەكەن. عاسىردان استام ۋاقىتقا سوزىل­عان قازاقستان تەمىرجولىنىڭ تاري­حىندا سوڭعى جيىرما بەس جىل­دىڭ ورنى بولەك. قىسقا مەرزىمدە سا­­­لىنعان تەمىر جول تاراپتارى ۇلان-عايىر قازاقستاننىڭ ءتورت قۇب­ىلاسىن تۇگەل ءبىر-ءبىرى­مەن بايلا­نىستىرىپ, تاۋەلسىز ەكو­­نو­مي­كا­مىزدىڭ تامىرلارىنا تو­لىق قان جۇگىرتتى. سونىمەن ءبىر­گە, توڭىرەگى تەك قۇرلىقپەن شەكارا­لا­­ساتىن قازاقستان تۇڭعىش رەت پار­سى شى­عاناعى ارقىلى الەمدىك مۇ­حيت­قا جول اشتى. بۇل سياقتى بيىك مە­جەلەردىڭ ەل مەرەيىنە قىزمەت ەتە­تى­نىنە سەنىم مول. اسحات رايقۇل, «ەگەمەن قازاقستان»