“اكىم دەگەنىمىز – حالىققا قۇل بولۋ”

دەيدى جاڭاقالا اۋدانىنىڭ اكىمى قىزمەتىن 18 جىل اتقارىپ كەلە جاتقان تولەگەن مەرعاليەۆ ەگەمەندىك العاننان كەيىن ەلبا­سى جارلىعىمەن ەنگىزىلگەن اكىمدىك باسقارۋ ينستيتۋتىنىڭ بۇ­رىنعى پارتيالىق باسقارۋ قۇرى­لى­مىنان باستى ايىرماشىلىعى – حالىققا جاقىن بولۋىندا. اي­تالىق, كەڭەستىك جۇيەدە اۋداندار مەن وبلىستاردى باسقاراتىن ءبىرىن­شى حاتشىلار مەن حالىقتىڭ ارا­سىندا اتقارۋ كوميتەتى, كاسىپ­وداق­تار, كومسومولدار دەلىنەتىن دالي­عان اپپاراتتار بولدى. ءسويتىپ اۋدان­داعى ءبىرىنشى باسشى, ياعني ءبىرىنشى حاتشى قاراپايىم حالىق­تان الشاقتاپ كەتتى. الگى توتالي­تار­لىق رەجىم دەپ جۇرگەنىمىزدىڭ ءبىر ۇشى وسىدان شىعادى. ال تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە ەنگى­زىل­گەن اكىمدىك باسقارۋ ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعىدان باستى ەرەكشەلىگى اكىمدەردىڭ حالىقپەن, قاراپايىم تۇرعىندارمەن تىكەلەي بەتپە-بەت كەلۋىندە. ولارمەن قويان-قولتىق, توننىڭ ىشكى باۋىنداي ءبىتىسىپ, قاي­ناسىپ قىزمەت اتقارۋىندا. بۇل قۇرىلىمنىڭ جاڭا مەملەكەتتەگى ادامدار مەن تۇرعىنداردىڭ مۇددە­سى ءۇشىن قىزمەت جاساپ كەلە جات­قا­نىنا دا جيىرما جىلعا جۋىقتادى. بۇگىن ءبىز سول ۋاقىتتان ءبىر اۋدان­دى تابان اۋدارماستان باس­قارىپ كەلە جاتقان باسشى جونىندە اڭگىمە جاساماقپىز. ول سوناۋ 1992 جىلدىڭ باسىندا شالعايداعى جاڭاقالا اۋدانىنىڭ اكىمى بولىپ تاعايىندالعان ت.مەرعاليەۆ. ونىڭ ءبىر اۋداندى وسىنشاما ۋاقىت بويى باسقارۋىنىڭ سىرى نەدە؟ وسى ۇزاق وتىرىس ءوزىن-ءوزى اقتاي الدى ما؟ وسى مەرزىم اۋدانعا نە بەردى؟ تولەگەن تاستاي ۇلىنىڭ وزى­نە نە بەردى؟ وسىنداي باسى اشىق ساۋالدارعا تالداۋ جاساساق نەنى بايقار ەدىك؟ اۋەلى بۇل شىركىندى باستاۋ قيىن دەمەكشى, بىرىنشىدەن, مۇنىڭ سىرى بىردەن اۋداندى باسقارۋدىڭ ساۋات­تى, وركەنيەتتى جولى تاڭدالىپ الىنعانىندا. جاڭاقالا اۋدانىن العا قاراي دامىتۋدىڭ ايقىن با­عىت-باعدارى بەلگىلەنگەنىندە. 1992 جىلدىڭ قاڭتارىندا, ياعني تولەگەن مەرعاليەۆ اۋدان باسشىلىعىنا كەلگەن كەزدە رەسپۋبليكا ەگەمەن­دى­گىنىڭ جاريالانعانىنا نەبارى ەكى اپتا عانا ۋاقىت وتكەن ەدى. بۇل كەز­دە جاس مەملەكەتتى العا قاراي دا­مى­تۋ جونىندەگى ەكونوميكالىق جانە ساياسي رەفورمالار جاڭادان بەلگىلەنىپ جاتتى. ال رەفورما دە­گە­نىمىز ءبىر كۇننىڭ, ءبىر ايدىڭ نە­مەسە ءبىر جىلدىڭ جۇمىسى ەمەس. ول ونداعان جىلداردى كەرەك ەتەدى. ءبىر قوعامدىق قۇرىلىستان ەكىنشى ءبىر قوعامدىق قۇرىلىسقا, ءبىر فور­ماتسيادان ەكىنشى فورماتسياعا كو­شۋ قاشاندا كۇردەلى ماسەلە. ەڭ قي­ىندىعى وعان ادامداردىڭ مو­رال­دىق-پسيحولوگيالىق تۇرعىدان ءازىر بولماي شىعۋىندا. مەرعا­ليەۆ­تىڭ اۋدان تىزگىنىن قولعا العان كەزدەگى ءبىرىنشى جەڭىسى ەلباسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ بەلگىلەگەن رەفورمالاردىڭ ويداعىداي ىسكە اساتىنىنا, ونىڭ ناقتى ناتيجە بەرەتىنىنە اۋدان تۇرعىندارىنىڭ كوزدەرىن جەتكىزە بىلگەندىگى. سودان كەيىن كوپ كەشىكپەي ەلدە جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ ناۋقانى باستالدى. وسى ناۋقان ەلدىڭ قيان ءبىر تۇكپىرىندەگى جاڭاقالا اۋدا­نىن­دا وركەنيەتتى تۇردە, اسا ءبىر جاناشىرلىقپەن وتكەنى مەر­عا­ليەۆ­تىڭ ەكىنشى جەڭىسى دەۋگە بولا­دى. بۇل تۇستا اۋدان باسشىسى تارا­پىنان ءبىر دە ءبىر الەۋمەتتىك-تۇر­مىس­تىق جانە مادەني نىساندار بۇزىلماسىن دەگەن تالاپ قويىلدى. وسى تۇستا توكەڭ ار-ۇيات دەگەن ما­سە­لەنى باعدارشامداي العا ۇستاي ءبىلدى. ۇيات بولادى دەگەن ءبىر اۋىز ءسوز اكەم تاستايدان قالعان وسيەت, ونەگە ەدى. وسى قاعيدا مەنىڭ ومىر­لىك ۇستانىمىما اينالدى. الايدا كەيىنگى كەزدە ۇيات بولادى دەگەن تار­بيەلىك ءتىننىڭ ارقاۋى بوساپ با­را­دى. مەنى تاربيەلەگەن, ادام قا­تارىنا قوسقان ءارى العا تالپىن­دىر­عان وسى ءبىر اۋىز ءسوز. سون­دىق­تان دا قولىمنان كەلگەنىنشە وسى ۇيات بولادىنى اۋدان تۇرعىندارى مەن جاس جەتكىنشەكتەردىڭ سانا-سەزىمدەرىنە جەتكىزۋگە ۇمتىلىپ كەلەمىن, — دەيدى ول. جانى بار پىكىر. اقيقاتىن ايت­قاندا اۋىل اكىمدەرىنەن باستاپ وبلىس اكىمدەرىنە دەيىنگى اتقارۋ­شى ورگانداردىڭ باسشىلارى ەڭ بىرىن­شى­دەن تاربيەشىلەر ەمەس پە؟ تار­بيەشى بولعاندا دا سوزىمەن ەمەس, ىسى­مەن ونەگە كورسەتەتىن تار­بيەشىلەر. جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە جاڭاقالا اۋدانىندا ءبىر دە ءبىر نىساننىڭ بۇزىلماعانى, ءبىر دە ءبىر ءۇيدىڭ قيراماعانى ونەگە ەمەي نەمەنە؟ ت.مەرعاليەۆپەن بۇدان كەيىنگى اڭگىمەمىز سۇراق-جاۋاپ تۇرىندە ءوربىدى. – تولەگەن تاستاي ۇلى, حال­قى­مىز­دا ۇستازى جاقسىنىڭ ۇستامى جاقسى دەگەن ناقىل بار. سىزگە ومىر­­دە جول كورسەتكەن, ەل باسقارۋ­دىڭ باعىت-باعدارى جونىندە كومەك بەر­گەن كىمدەر؟ – سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى كەن­جەبەك مەنداليەۆ. جاڭاقالا اۋدانى راكەتالىق سىناقتار جۇ­رۋى­نە بايلانىستى جابىلعان تۇستا فۋرمانوۆ اۋدانىنىڭ قۇرامىندا بولدى. ونى كەنجاقاڭ باسقارا­تىن. ول كەزدە جاس مامانمىن. ەڭ العاشقى ۇستازىم وسى كىسى. ول تا­لاپ­شىل, ارى تازا, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا ورتاقتاسا بىلگەن باس­شى ەدى. توتاليتارلىق رەجىمنىڭ ادامى دەۋگە قيمايمىن كەن­جا­قاڭ­دى. ودان كەيىنگى ۇستازدارىم سات­قالي ساپاروۆ پەن ادىلعازى نۇر­عا­ليەۆ. ەكەۋى مەنىڭ الدىمدا بىرى­نەن سوڭ ءبىرى جاڭاقالا اۋدانىن باس­قاردى. وسى ۇستازدارىمنىڭ ال­عاشقىسى ساتقالي مارقۇم سابىر­لى, سالماقتى, كەز كەلگەن كۇردەلى ماسەلەنى بايىپپەن شەشە بىلەتىن دەموكراتيالىق تۇرپاتتاعى باسشى ەدى. ال ادىلعازى نۇرعازى ۇلى ءوزىنىڭ ىسكەرلىگىمەن ءارى تەز شەشىم قابىلداي بىلۋىمەن ەرەكشەلەندى. ول كىسى مەنىڭ الدىمدا جاڭاقالا اۋدانىن ون بەس جىل باسقاردى. قازىر ورال قالاسىندا تۇرادى. جاق­سى سىيلاسىپ اعا مەن ىنىدەي ارالاسىپ كەلەمىز. ول كىسى وسى كۇن­گە دەيىن ماعان سەن دەپ ايتىپ كور­گەن جان ەمەس. مەن وسى ۇستازدا­رىم­نىڭ بويىنداعى بارلىق جاقسى قاسيەتتەردى الا بىلۋگە ۇمتىلدىم. – ءبىر اۋداندى جيىرما جىل باسقارۋ وتە سيرەك كەزدەسەتىن جاعداي. ءتىپتى باياعى سوتسياليستىك جۇيە كەزىندە دە تاپ وسىلاي ءسىز سەكىلدى ءبىر اۋداندى تاپجىلماي ۇزاق باسقارعان حاتشى بولماعان سەكىلدى. قازىر رەسپۋبليكادا ءدال وزىڭىزدەي ءبىر اۋداندى وسىنشاما ۋاقىت بويى باسقارىپ كەلە جاتقان ارىپتەس­تە­تەرىڭىز بار ما؟ بولسا كىمدەر؟ – جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىت اۋدان اكىمى قىزمەتىندە جۇرگەن ارىپ­تەستەرىم بار ەكەنى انىق. الاي­دا ولاردىڭ ءبارى دە روتاتسيالىق جولمەن ەكىن­شى ءبىر اۋدانعا اۋىسىپ اكىمدىك قىزمەتتەرىن جالعاستىرىپ كەلەدى. دە­­گەنمەن, ءدال مەن سەكىلدى ءبىر اۋدان­دى ون توعىز جىل بويى باسقارىپ كەلە جاتقان ارىپتەسىمدى بىلەمىن. ءارى ونى­مەن حابارلاسىپ تۇرامىن. ول ماڭ­عىستاۋ وبلىسىن­داعى بەينەۋ اۋدا­نىنىڭ اكىمى – باسشى ءازىرحانوۆ. – ءوزى باسشى, اتى دا باسشى بول­عانى ما؟ – ءدال سولاي. ءوزى دە باسشى, اتى دا باسشى. اكىمدىك ءوتىل جونىنەن ءسال ايىرماشىلىعىمىز باسەكەڭنىڭ بەينەۋدەگى ون توعىز جىلدىق اكىمدىك ءوتىلىنىڭ اراسىندا سەگىز اي ءۇزىلىس بار. ال مەندە ونداي ساڭىلاۋ جوق. – ءوزىڭىز وسىلاي تۇراقتى تۇردە اۋدان اكىمى قىزمەتىن اتقارۋدى دۇ­رىس دەپ ويلايسىز با؟ بەلگىلى ءبىر ءوڭىر­دى باسقارعان كەزدە ول ادام ءوزى­نىڭ مۇمكىندىگىن ءارى كەتكەندە ءتورت-بەس جىلدا سارقادى دەگەن تۇجىرىم بار. بۇل پىكىرگە قالاي قارايسىز؟ – باسشىلىق قىزمەتتەگى تۇ­راق­تىلىق نەگىزىنەن دۇرىس دەپ وي­لايمىن. ايتالىق باسشى كادرلار ءجيى اۋىسقان كەزدە بەلگىلى ءبىر ىستە كەتكەن كەمشىلىكتەرگە بايلانىستى كىم كىنالى دەسىپ قالاتىن جاع­داي­لار كەزدەسپەي تۇرمايدى. ال بەل­گى­لى ءبىر ورىنداعى تۇراقتىلىق جاع­دايىندا ونى بىرەۋگە جابا الماي­سىڭ. ونداي جاباتىن كىسىڭ بولماسا قالاي جاباسىڭ. ءسويتىپ اۋدان مەن ونىڭ تۇرعىندارى جانە الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋ جونىندەگى بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى تەك ءبىر ءوزىڭ ارقالاۋعا تۋرا كەلەدى. ال سۇراعىڭىزدىڭ ەكىنشى تار­ما­عىنا قاتىستى قايتارار جاۋا­بىم مەن ءومىر بويى ءوزىمدى ءوزىم قامشىلاۋمەن كەلە جاتقان ادام­مىن. قاشاندا ءوزىمدى ءوزىم جەتىل­دى­رىپ وتىرۋعا, قوعامدىق ءومىر كو­شىنەن قالىپ قويماۋعا, ءبىر ورىندا تۇرىپ قالماۋعا ۇمتىلىپ كەلەمىن. ءارى وسى ىزدەنىستەرىم ناتيجەسىز ەمەس دەگەن ويعا تابان تىرەي الامىن. – ءسىزدىڭ ويىڭىزشا اكىم بولۋ دەگەنىمىز نە؟ لاۋازىم با, بيلىك پە, جوق الدە جوعارى قىزمەت پە؟ – بۇلاردىڭ ەشقايسىسى دا ەمەس. مەنىڭ ويىمشا اكىم بولۋ – حالىقتىڭ ق ۇلى بولۋ دەگەن ءسوز. مۇنىڭ ءمانىسىن حالىق نە ايتسا, سونى ىستەۋ دەپ تۇسىنسەك ءسال قي­عاش­تاۋ بولار. ەڭ دۇرىسى, حالىقتىڭ كوڭىل-كۇي اۋانىن دۇرىس اڭعارىپ, قاپىسىز سەزىپ, سوعان ساي ەل-جۇرتتىڭ كوڭىلىنەن شىعا الاتىن, ولاردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق دەڭ­گەيىن كوتەرۋگە سەپتىگى تيەتىن شە­شىمدەر قابىلداپ, ونى ناقتى ىستەرمەن شەگەلەي الساڭ – ماق­ساتىڭنىڭ ورىندالعانى. – زەينەت دەمالىسىنا شىعاتىن ۋاقىتىڭىز دا كەلىپتى. سايلاۋ مەر­زى­مىڭىز دە وتكەن جىلى اياقتالىپتى. (ت.مەرعاليەۆ 2005 جىلعى ون ەكى تا­مىز كۇنى وتكىزىلگەن رەسپۋبلي­كا­داعى ءتورت اۋدان اكىمىنىڭ ەكسپەري­مەنتتىك سايلاۋىندا بالامالى تۇردە ساي­لانعان — ت.ق.). پايعامبار جاسىنا دا جەتىپسىز. ەندى نە ىستەيسىز؟ جۇمى­سى­ڭىزدى جالعاستىرا بەرمەكسىز بە؟ بۇل جونىندە وبلىس باسشىسى, ءوزى­ڭىزدى سايلاعان اۋدان تۇرعىندارى نە دەيدى؟ – ارينە, ءوتىنىشىمدى جازىپ زەينەت دەمالىسىنا شىعامىن. – ەگەر قالا تۇرساڭىز, ءالى دە بىرازىراق ۋاقىت ىستەي تۇرساڭىز دەپ قولقالاپ جاتسا شە؟ – ول نيەتتەرىنە تاعى دا راح­مەت ايتىپ, ءبارىبىر وسى العاشقى پىكىرىمدە قالماقپىن. وسى ارادا بۇگىنگى ماقالا كەيىپ­كەرىمەن جۇرگىزىلگەن بۇكپەسىز سۇراق-جاۋاپتى تەجەي تۇرىپ ءسوز بەن ءىستىڭ بىرلىگى تۋرالى ايتقىمىز كەلەدى. مىسالى, اۋىل مەن قالا حال­قىنىڭ اراسىنداعى تۇرمىس دەڭ­گەيىن ءبىر-بىرىنە جاقىنداتۋ, تۇبىندە ولاردىڭ اراسىنداعى وسى ايىرماشىلىقتى جويۋ دەگەن ما­سەلە كەڭەستىك كەزەڭدە وتە ءجيى اي­تىلاتىن. بىراق ول سول ءسوز كۇيىندە قالىپ قويدى. بۇگىنگى ەگەمەن ەلى­مىزدە بۇل مىندەت جاڭاشا ءبىر قى­رى­نان كورىنىس تاۋىپ كەلە جاتقان­داي. راس بۇل وتە كۇردەلى ماسەلە. كەشەندى كوزقاراس تۇرعىسىنان العاندا ءتىپتى مۇمكىن ەمەستەي ءىس. ايتالىق, اۋىلداعى تۇرمىستىق دەڭگەيدى قالا دەڭگەيىنە جاقىن­دا­تۋ­دىڭ باستى ءبىر كورىنىسى – وتىن-سۋى ىشىندەگى جانعا جايلى پاتەرلەر دەسەك, بۇل جاڭاقا­لا­لىق­تار ءۇشىن وتكەن جىلداردىڭ جەمىسى. جاڭاقالا دەگەن اتىنا زاتى ساي وڭىردە سوڭعى جىلدارى تۇتاس ءبىر تۇر­عىن اۋداندار بوي تۇزەدى. ول اۋدان ورتالىعىنىڭ باس جوسپا­رىنا ساي تۇرعىزىلعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا شاعالاداي. ونى ەشكىم باعالاماي كەتە المايدى. اۋداندا ساياباقتار مەن ستاديوندار, سپورت الاڭدارى جاساقتالدى. قىسقاسى, مۇندا ءومىر ءسۇرىپ, ەڭبەك ەتۋگە بار­لىق قولايلى جاعدايلار تۋعى­زىل­دى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا قاجەتتى بارلىق العى­شارت­تار جاسالدى. رەسپۋبليكادا تەك بىرىڭعاي مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن اۋداندار بار. الايدا سول وڭىردەگى جەر­گىلىكتى تۇرعىندار مال ونىم­دە­رىن وتكىزۋگە كەلگەندە كەدەرگىلەرگە تاپ بولا بەرەدى. ويتكەنى, ونى ىڭعايلى باعامەن وتكىزەتىن ورىن جوق. مال سويۋعا ارنالعان ورىن تا­عى دا جوق. وسى ماسەلەنىڭ وزەك­تى­لىگى سونشالىق وتكەن جىلدىڭ اياق شەنىندە ول رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ كەزەكتى ماجىلىسىندە ارنايى تالقى­لان­دى. ەندى وسىنىڭ الدىنداعى ويىمىزعا ورالساق, جاڭاقالا اۋدا­نى­نىڭ ارتىقشىلىعى مۇندا اۋىل­دىق ەت تۇتىنۋ كووپەراتيۆى قۇ­رىل­عان. بۇل نىسان ۇزاق جىل­دار­دان بەرى تۇراقتى جۇمىس ىستەپ كە­لە­دى. سونىڭ ارقاسىندا جاڭا­قا­لا­لىقتار وزدەرى­نەن ارتىلعان ەت ونىم­دەرىن كورشىلەس اتىراۋ, ماڭ­عىستاۋ وبلىستارى تۇ­تىنۋشى­لارى­نا دا وتكىزىپ اجەپتاۋىر پايدا تاۋ­ىپ وتىر. مۇنداعى قوندىرعىلار مەن جابدىقتار الەمدىك ستاندارت­تار دەڭگەيىنە جاۋاپ بەرە الادى. اتاپ ايتقاندا, كووپەراتيۆ مەن­شىگىندەگى فرەوندى توڭازىتقىشتار ءوندىرىس قاۋىپسىزدىگى كەپىلى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ونى پايدالانۋ ءتيىمدى ءارى قولايلى. مىنە, وسىنداي جەتىستىكتەر مەن تابىستاردا اۋدان اكىمى تولەگەن مەرعاليەۆتىڭ لايىقتى قولتاڭباسى بار. ەگەمەندىككە يە بولعاننان كەيىنگى كەزەڭدەگى جاڭاقالا اۋدا­نى­نىڭ دامۋ جولدارى تۋرالى اڭ­گىمە قوزعاعان كەزدە اينالىپ وتۋگە بولمايتىن تاعى ءبىر ماسەلە بار. وقىرمانعا بەلگىلى شىعار, تاۋەل­سىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا جاپپاي ۋربانيزاتسيا, ياعني اۋىل حالقىنىڭ قالاعا قاراي جوسپارسىز كوشۋ ءۇردىسى باستالدى. مۇنداي نىشان رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە ورىن الدى. وسى ءۇردىس باتىس قازاقستان وبلى­سى­نىڭ اۋداندارىن دا اينالىپ وتە المادى. اسىرەسە قاراتوبە, سى­رىم, شىڭعىرلاۋ اۋداندارى تۇرعىندارىنىڭ ءبىراز بولىگى وبلىس ورتالىعىنا, كەنشىلەر قالاسى اقساي ماڭىنا قاراي جوڭكىلدى. ايتايىن دەگەنىمىز, بۇكىل رەس­پۋبليكا جۇرتشىلىعى ءۇشىن ۇلكەن سىن بولعان وسىنداي وتپەلى شاقتا جاڭاقالا اۋدانى تۇرعىندارى ىشكى كوشى-كون شىلاۋىنا تۇسپەدى. ياعني نارىن وڭىرىنەن وزگە جاققا قونىس اۋدارعاندار نەكەن-ساياق. مۇلدەم جوقتىڭ قاسى. “ارقادا جىل جاقسى بولسا, ارقار اۋىپ نەسى بار” دەگەن وسى دا. كەرىسىنشە, جاڭاقالا وڭىرىنە وزگە كورشىلەس اۋدانداردان كوشىپ كەلىپ قونىستانۋشىلار كوبەيدى. سونداي-اق 1999 جانە 2009 جىلعى حالىق ساناعىنىڭ ناتي­جەلەرىنە ۇڭىلگەن ادام جاڭاقالا اۋدانىنداعى تۇرعىندار سانى وسى­نىڭ الدىنداعى كەزەڭمەن سالىس­تىرعاندا اجەپتاۋىر وسە تۇسكەنىن كورەر ەدى. ول نەگىزىنەن تابيعي ءوسىم, ياعني سابيلەردىڭ دۇنيەگە كوپتەپ كەلۋى ەسەبىنەن. 2005 جىلدىڭ 12 تامىزى كۇنى رەس­پۋبليكانىڭ ءتورت اۋدانىندا اكىم­دەردى ەكسپەريمەنت رەتىندە سايلاۋ وتكىزىلگەنى بەلگىلى. ولار الماتى وبلىسىنىڭ ەسكەلدى, باتىس قا­زاق­ستان وبلىسىنىڭ جاڭاقالا, سول­تۇس­تىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تي­ميريازەۆ جانە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كوكپەكتى اۋداندارى ەدى. ەكسپەريمەنتتىڭ اتى ەكسپەري­مەنت. سول كەزدە جەرگىلىكتى اتقا­رۋ­شى ورگاندار ورتالىق سايلاۋ كوميسسيا­سىنا سايلاۋعا تۇسەتىن اكىمنىڭ اتى-ءجونىن ۇسىنعان كەزدە جەتى رەت ولشەپ, ءبىر رەت كەسىپ دە­گەن­دەي, ساۋىسقاننان ساق مىنەز تا­نىتقانى انىق. ويتكەنى, ۇسىنعان ادامدارى بالامالى تۇردە وتكى­زى­لەتىن سايلاۋدا وتپەي قالسا ىڭ­عايسىز بولار ەدى. وسىنداي الماعايىپ شاقتا تاڭ­داۋدىڭ وزگەگە ەمەس, ناق تولە­گەن تاستاي ۇلىنا ءتۇسۋى تەكتەن-تەك ەمەس-ءتى. بۇل جەردە بىرىنشىدەن ونىڭ اۋدان تۇرعىندارى الدىن­دا­عى ابىرويى مەن بەدەلى ەسكەرىلگەنى حاق. قىسقاسى ءۇش ۇمىتكەر قاتىس­قان اۋدان اكىمى سايلاۋىندا ت.مەر­عاليەۆ تۇپ-تۋرا ءجۇز پايىز داۋىس العانىن ايتا كەتكەننىڭ دە ارتىقشىلىعى جوق. مىنە, وزىنە جۇكتەلگەن جاۋاپ­كەرشىلىكتى جاقسى سەزىنە بىلەتىن, قانداي جاعدايدا دا ار-ۇياتتان اتتاپ كورمەگەن, ءارى ەشكىمگە كەك, دىق ساقتامايتىن, الدى قاشاندا كەڭ كەشىرىمدى جەتەكشى, حالىقتىڭ العىسى مەن ۇلكەننىڭ باتاسىن العان باسشى تولەگەن مەرعاليەۆ بۇ­گىندە پايعامبار جاسىنا جەتىپ وتىر. ءبىزدىڭ ويىمىزشا ونىڭ وسى قىزمەتتەگى تىنىمسىز دا اق-ادال ەڭ­بەگى, جەرگىلىكتى جەردە ۇزاق جىل­دار بويى ەلباسى ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋداعى الىمدىلىعى مەن شا­لىمدىلىعى ونىڭ وزگە ارىپتەس­تە­رىنە ونەگە بولار دەگەن ويمەن وسى ماقالانى جازىپ وتىرمىز. تەمىر قۇسايىن, باتىس قازاقستان وبلىسى, جاڭاقالا اۋدانى.