– ءبىز ۇلتتىق مادەني ورتالىق بولعانمەن, وزگەلەرمەن سالىستىرعاندا جاعدايىمىز ءماز ەمەس, – دەيدى ايمان اپاي, – قازاقتىڭ قولونەرى ەشكىمگە كەرەك بولماي قالا ما دەپ الاڭدايمىن. كادىمگى الاشا توقۋ, تۇسكيىز جاساۋدى ۇرپاققا مۇرا رەتىندە قالدىرۋ ءۇشىن بۇل ونەردى ۇيرەتۋ كەرەك. وسى ماقساتتا سەمينار ترەنينگتەر دە وتكىزدىك. كەلۋشىلەردىڭ سانى دا وتە كوپ بولدى. ايمان اپاي ەكەۋمىز جەرتولەگە قاراي ءتۇسىپ كەلە جاتىرمىز. بۇل قالا ورتالىعىنداعى ءۇش قاباتتى ءۇيدىڭ جەرتولەسى. ەسىك الدىندا جەلتوقسان قاھارمانى قايرات رىسقۇلبەكوۆتىڭ تاستان قاشالعان ءمۇسىنى تۇر. ءمۇسىننىڭ الدىنان ۇنەمى القىزىل گۇلدەر ۇزىلمەيدى. ەلى ءۇشىن ءومىرىن قيعان ۇلىنا حالقىنىڭ دا قۇرمەتى ەرەكشە ەكەندىگىن وسىدان-اق بايقاۋعا بولادى. جەرتولەدەگى ۇزىن ءدالىزدىڭ بويىمەن ءجۇرىپ, تۇپكى بولمەنىڭ ەسىگىن اشتىق. مۇندا قالالىق “ايشا ءبيبى” قازاق ۇلتتىق مادەني ورتالىعىنىڭ مۇراجايى ورنالاسقان ەكەن. مۇراجاي ءىشىندە قازاق حالقىنىڭ ومىرىنە قاتىستى دۇنيەنىڭ ءبارى بار. ءبىر بۇرىشتا كيىز ءۇي تۇر. ونىڭ ىشىندە جينالعان جۇك, ادەمى تۇسكيىزدەر, قولدان توقىلعان الاشالار. – ءبىز ۇلتتىق مادەني ورتالىق بولعانمەن, وزگەلەرمەن سالىستىرعاندا جاعدايىمىز ءماز ەمەس, – دەيدى ايمان اپاي, – قازاقتىڭ قولونەرى ەشكىمگە كەرەك بولماي قالا ما دەپ الاڭدايمىن. كادىمگى الاشا توقۋ, تۇسكيىز جاساۋدى ۇرپاققا مۇرا رەتىندە قالدىرۋ ءۇشىن بۇل ونەردى ۇيرەتۋ كەرەك. وسى ماقساتتا سەمينار ترەنينگتەر دە وتكىزدىك. كەلۋشىلەردىڭ سانى دا وتە كوپ بولدى. ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت قازاق حالقىنىڭ قولدانبالى قولونەرىنە قولداۋ كورسەتۋ جانە دامىتۋ ماقساتىندا شىعىس قازاقستان وبلىستىق ساۋلەت-ەتنوگرافيا, تابيعي لاندشافت قورىق-مۇراجايىندا ارنايى ورتالىق قۇرىلعان ەدى. بۇل ورتالىقتىڭ قۇرىلۋىنا مۇرىندىق بولعان “شەۆرون” كومپانياسىنىڭ “التىن جۇرەك” تەندەرىن اتالمىش مۇراجاي ۇتىپ العان. مەتسەنات كومپانياعا جوبا ۇسىنۋشى “ايشا ءبيبى” قازاق مادەني ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ ءتورايىمى ايمان بوقباساروۆا بولاتىن. بۇل كىسى قازاق حالقىنىڭ قولونەرىن ەل اراسىنا كەڭىنەن تاراتۋمەن قاتار, قالاداعى مۇگەدەك بالالار ينتەرناتىنا دا بارىپ, دەنساۋلىعى كەم بالالارعا بولاشاقتارىنا ءبىر كاسىپ بولسىن دەپ وسى قولونەردى ۇيرەتۋمەن اينالىسادى. ايمان اپاي كورمەدەن تەكەمەت الىپ كورسەتتى. قازىر ەل اراسىندا مۇنداي تەكەمەتتەر ءۇلكەن سۇرانىسقا يە بولا باستاپتى. ونىڭ ءبىر دالەلى, جاقىندا عانا ورالماندارعا ارنالعان ارنايى مەكەمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا “ايشا ءبيبى” ۇلتتىق مادەني ورتالىعىنىڭ مۇشەلەرى دايىنداعان قولونەر تۋىندىلارىنىڭ بىردەن ساتىلىپ كەتۋى. ايمان اپايدىڭ ايتۋىنشا, تەكەمەت ءۇشىن كادىمگى ءجۇن ءتۇتىپ, ونى ساباي ءبىلۋىڭ قاجەت. ەڭ باستىسى, شيكىزات, ءجۇن كەرەك. ەگەر ءجۇن مولىنان بولسا ونى ءتۇرلى-ءتۇستى عىپ بوياپ, كەپتىرىپ, الاشا توقىپ, بوستەك جاساۋعا دا بولادى. وسى جەردە ايتا كەتەر ءبىر ماسەلە, قازىر كەز-كەلگەن قازاق اۋىلدارى مالدىڭ ەتىن, ءسۇتىن ساۋدالاعانمەن تەرى مەن ءجۇندى وتكىزە الماي زار بولىپ وتىر. ەندەشە, بۇل جەردە سالت-ءداستۇر, تۇرمىس-تىرشىلىك تىكەلەي ەكونوميكامەن بايلانىستىلىعىن ۇمىتپاۋ كەرەك. جاڭاعى ايتىلعان تەرى مەن ءجۇن پروبلەماسى اۋىلداردا ءوز شەشىمىن تاپسا, ۇلتتىق ونەردى دامىتۋ ماسەلەسى دەمەۋشىلەر مەن مەتسەناتتارعا قاراپ وتىرماسى انىق. ماسەلەن, سەمەيدە ءجۇن الاتىن “روزا” جشس بار. بىراق ول شىعىس ءوڭىرىنىڭ بۇكىل اۋىلدارىن قامتي المايدى. بىراق, ونىڭ ءجۇننەن شىعاراتىن كيىز, تۋىرلىق, پيما سياقتى ونىمدەرى ۇلكەن سۇرانىسقا يە. ايمان اپايدىڭ ايتۋىنشا, ورتالىقتاعى بىردەن-ءبىر قولونەر شەبەرى ناعيما ومارعاليەۆا ەكەن. ول كىسى ەڭبەك ارداگەرى, شەبەر-توقىماشى, تىگىنشى. الماتىدا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن, “شەۆرون” كومپانياسىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن وتكەن “قازاقستانداعى حالىقتىق قولونەر ءتۇرلەرىنىڭ جاڭعىرۋى مەن دامۋى” اتتى باعدارلاما بارىسىنا سەرتيفيكاتقا يە بولعان ەكەن. – ءبىزدىڭ اپالارىمىز, اجەلەرىمىز توقىماشىلىقپەن جازدا اينالىسقان, – دەيدى ايمان اپاي مۇراجايدىڭ ءىشىن ارالاتا ءجۇرىپ, – ول كىسىلەر كومەكشىلەرىن دالاعا نەمەسە اۋلاعا شىعارىپ, ءۇشبۇرىشتى اعاش قۇرالمەن, ءۇش ءتۇستى جۇننەن يىرىلگەن جىپتەرمەن توقىماشىلىقتارىن باستايتىن. قىستا ءجىپ ءيىرىپ, كوكتەمدە ولاردى ءار الۋان تۇسكە بوياعان. ءجىپ ءۇزىلىپ كەتپەس ءۇشىن شيراتقان, شيراتىلعان ءجىپ توقۋعا وتە قولايلى بولادى. مىنە, كوشپەلى قازاق تاۋار ساپاسىنا قالاي ءمان بەرگەن. ۇلتتىق كيىم – ۇلت بەينەسى. ۇلتتىق كيىمدى مەشىتتەردە يمام, مولدا كيىپ وتىرادى. نەكە قيۋ سارايىنىڭ الدىنان كەيدە باسىنا ساۋكەلە كيگەن قالىڭدىقتى كورەسىڭ. بۇعان دا ءتاۋبا دەيسىڭ. سول قالىڭدىقتىڭ باسىنداعى ساۋكەلەنىڭ عاجاپتىعىندا شەك جوق. قاي حالىقتىڭ دا ۇلتتىق كيىمى توي كيىمى رەتىندە كۇنى بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ كەلە جاتىر. بىراق قازىر ۇلتتىق ۇلگى تۇرالاپ قالدى. ەلدىڭ ءبارى باتىسقا ەلىكتەپ كەتتى. كەڭەستىك كەزدە ايەلدەر جارتىلاي “شەشىنگەن” ەدى. ەندى ورامالدارىن مۇلدە تاستادى. ۇزىن بۇرىمدار قيىلدى. شالبار كيەدى. بىردە سەمەيدەگى تاريحي ولكەتانۋ مۇراجايىندا بولعان ەدىك. مۇراجاي قىزمەتكەرلەرى قازاقتىڭ ەجەلگى ۇلتتىق كيىمى دەپ ەر ادامنىڭ شاپانى مەن كەبىستى كورسەتتى. كەبىس وڭ مەن سول اياعى بىردەي, باياعىدا سولاي تىگىلگەن عوي. شاپاندى كورىپ, بۇل قازاقتىكى ەمەس وزبەكتىكى نە تاجىكتىكى دەپ ءبىراز داۋ ايتتىق. ويتكەنى, سول حالىقتاردىڭ قازىرگى كيىم ۇلگىسىنە ۇقسايدى ەكەن. مۇراجايداعىلاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل سەمەيلىك ءبىر قازاقتىڭ ارعى اتاسىنىكى ەكەن. ءبىزدى تاڭعالدىرعانى, شاپاننىڭ ساقتالعاندىعى جانە ەشبىر ويۋ-ورنەكسىز بولۋى. كەزىندە شاكارىم قاجى جاڭادان قازاقى ويۋدىڭ ءتۇرىن ورنەكتەپ جاساعان ەكەن. ياعني, ۇلتتىق ورنەك, كيىم بارلىعى دا زامانىنا ساي دامىپ وتىرعان. بۇگىندە دۇكەندەردە ۇلتتىق كيىمدەر ساتىلىپ جاتادى. بىراق كوبىنە تويعا, ايتىسقا, كونتسەرتتىك باعدارلامالارعا ارنالعان كيىمدەر. باعاسى ۋداي قىمبات. ايمان اپاي قالماقتارمەن سوعىستا ەلىن, جەرىن قورعاعان بەكجان باتىردىڭ 300 جىلدىعىنا وراي سەمەيدە قازاق قولونەر شەبەرلىگىنە بايلانىستى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كورمە-جارمەڭكە وتكىزگەندىكتەرىن ايتىپ, سونىڭ جاي-كۇيىن باياندادى. وعان رەسەي مەن قازاقستاننىڭ ءار تۇكپىرىنەن وڭ ساۋساعىنان ونەر تامعان شەبەرلەر جينالعان ەكەن. قولونەر شەبەرلەرى ءالى دە بولسا بار, تەك سولاردىڭ قاتارىن سەيىلتىپ الماي ۇلتتىق مۇرانى كەلەر ۇرپاققا جەتكىزە ءبىلۋ باستى ماقسات, دەيدى ول. ءوزىنىڭ ۇلتتىق قاسيەتىن, ونەرىن, مادەنيەتىن, ءتىلى مەن ءدىنىن سەزىنبەي وسكەن جاس ۇرپاقتا ەشقانداي دا پاتريوتتىق تاربيە بولا قويماسى انىق. سيدنەي وليمپياداسىنان كۇمىس مەدال الىپ, ولجالى ورالعان يسلام بايرامۋكوۆتىڭ ءبىر اڭگىمەسى ەسىمىزگە ءتۇسىپ وتىر. “مەنىڭ قارسىلاسىم دا كۇشتى ەكەن. بىراق داۋلەت اعانىڭ “سەن ەلىڭدى, جەرىڭدى, قازاقستاندى ويلا!” دەگەن ءسوزىن ەسىمە العاندا بىردەن ءوز-وزىمە كەلىپ جەڭىسكە قول جەتكىزدىم”, – دەيدى ول. “ايشا ءبيبى” قالالىق قازاق-ۇلتتىق مادەني ورتالىعىن ارالاۋ بارىسىندا قيىندىقتارىنا قاراماستان ۇلتتىق ءداستۇردى ناسيحاتتاپ وتىرعان ايمان بوقباساروۆاعا دەگەن قۇرمەت سەزىمىمىز وياندى. وسىنداي ادامدار كوپ بولسا عوي دەدىك.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا, سەمەي قالاسى.
