بيىل قازاق ونەرىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرى, وسى زامانداعى شەرتپە كۇيدىڭ كلاسسيكالىق مەكتەبىن قالىپتاستىرعان داۋلەسكەر كۇيشىلەر اققىز احمەتقىزى مەن ابىكەن حاسەنوۆتىڭ تۋعانىنا – 120 جىل, ال ولاردىڭ داڭقتى ءىزباسارى ماعاۋيا ءحامزيننىڭ دۇنيەگە كەلگەنىنە 90 جىل تولىپ وتىر. وسى ءۇش تۇلعانىڭ ۇلگىلىك مەكتەبى ارقىلى ارقانىڭ كۇيشىلىك ونەرى كەيىنگىگە جالعاسىپ, ۇرپاقتىڭ قاسيەت تۇتاتىن اسىل مۇراسىنا اينالعانى جادىمىزدا جاڭعىرىپ تۇر. ءبىر قاراعان كىسىگە وسى ءۇش كۇيشىنىڭ باعاسى مەن ءباسى تەك تاتتىمبەت كۇيلەرىنىڭ قاتارداعى ناسيحاتتاۋشىلارى سەكىلدى كورىنۋى مۇمكىن. ارينە, تاتتىمبەت اسۋ بەرمەس تاۋ تۇلعا, ونىڭ قازاقتىڭ مۋزىكالىق مادەنيەتىندەگى جاسامپاز ورنى ءھام كومپوزيتورلىق دارگەيى بەرىسى – ارقاعا, ءارىسى – الاشقا ۇلگى-ونەگە بولعانى راس. دەي تۇرعانمەن, ارقانىڭ بايتاق جەرىندە تاتتىمبەتكە دەيىن دە وزىنشە سارىنى بار ايماقتىق مەكتەپتەر, اتى شىققان دومبىراشىلار بولعان. ەسىمدەرى ءيىسى قازاققا ءماشھۇر بولعان – بايجىگىت, قىزىل مويىن قۋاندىق, بەيسەمبى, يتاياقتار سونداي الىپتاردىڭ قاتارىنان ەدى. جوعارىدا اتتارى اتالعان كۇيشىلەردىڭ قاي-قايسىسى بولسا دا اۋەلى ءوز وڭىرلەرىندەگى قۇيقالى مانەردى بويلارىنا ءسىڭىرىپ, سودان كەيىن عانا تاتتىمبەت مەكتەبىنە ويىسقاندارى اقيقات. مىسالى, اققىز كۇيشىنىڭ شەرتىسىنەن تەك بالقاش, اقتوعاي جەرلەرىنە ءتان ءانشىل ءداستۇردى اڭعارساق, ونىڭ زامانداسى ابىكەننىڭ شەرتىسى اتاقتى يتاياقتىڭ «الپىس ەكى قوڭىرىن» ەسكە تۇسىرەدى. ماعاۋيا حامزين بولسا اققىز بەن ابىكەندى ۇستاز تۇتىپ, ارتىنان وزىندىك مانەرىن تاپقان جاڭاشىل كۇيشى بولدى. ءاربىر ونەرپازدىڭ ءوز توپىراعىنا تارتىپ تۇرارى – تابيعاتتان, ال جەكە دارىنى تاڭىرىدەن. سوعان وراي اققىز – سىرشىل, ابىكەن – ويشىل, ماعاۋيا – سوزشەڭ. ۇشەۋى بىرىگە كەلگەندە, ارقا كۇيشىلىك مەكتەبىنىڭ بارلىق قىر-سىرىن اشىپ تاستايدى. ۇلتىمىزدىڭ اسپاپتىق مادەنيەتىن ءوز ونەرلەرىمەن بايىتقان وسىناۋ ءۇش قوڭىردىڭ ءداستۇرىن ساقتاپ قالۋ, مۇراسىن تۇگەندەۋ – كەيىنگى كۇيشىل قاۋىمعا سەرت. بۇلاردىڭ مەرەيتويلارىنىڭ زاۋىمەن قاتار كەلۋى دە ءبىر سالتاناتتىڭ نىشاناسى, الداعى بولاتۇعىن مەرەكەلىك ءىس-شارالار دومبىراسىن ارداقتاعان ءبىزدىڭ قوعامدى قۋانتۋعا, مەيماناسىن تاسىتۋعا ءتيىس دەپ سانايمىز. قازىرگى كەزدە ءداستۇرىمىز قايتا جاڭعىرىپ, ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ شاۋ باسقان ەڭسەسى كوتەرىلە باستاعان شاق. الماتىدا وتكەن قىسقى ۋنيۆەرسيادا اياسىندا تەك قانا ميللەتتىك مادەنيەتىمىزدىڭ تۋ كوتەرۋى سوعان دالەل. ونىڭ ۇستىنە بيىلعى ەكسپو كورمەسىنىڭ استانادا وتەتىنى, سونىڭ اياسىندا ۇلت ونەرىنىڭ ۇلان-اسىر مەرەكەسى ۇكىمەت تاراپىنان جوسپارلانىپ وتىرعانى دا كوڭىل دەمەيدى. ەندەشە, وسىناۋ ءىس-شارالاردىڭ اياسىندا شەرتپە كۇي الىپتارى اققىز, ابىكەن, ماعاۋيالاردىڭ مەرەيتويلارىن دا اتاپ وتۋگە مۇمكىندىك جوق ەمەس. كۇيشىلەرىمىزدىڭ جەكە جيناقتارى, كۇيتاباقتارى شىعارىلىپ, ولاردىڭ اتتارىنا باعدارلانعان عىلىمي-تاجىريبەلىك, ادىستەمەلىك كونفەرەنتسيالار وتەتۇعىن بولسا قۇبا-قۇپ. قاراعاندى, اقسۋ-ايۋلى, اقتوعاي شاارلەرىندە الاشقا ساۋىن ايتىلىپ, كۇي فەستيۆالدەرى مەن بايقاۋلارى مەجەلەنىپ جاتسا, ەل ءۇشىن ايتا قالارلىقتاي يگى ءىس بولماق. ۇسىنىلىپ وتىرعان ەمەۋرىن-تىلەكتەرىمىزدىڭ ميللەتتىك مادەنيەتىمىز ءۇشىن ماڭىزى قانشالىقتى, اتالمىش شارالاردىڭ شىعىنى نەشىك, ىقتيمال پايداسى قانداي دەگەندەيىن سمەتالىق سۇراقتاردىڭ تۋىنداۋى دا مۇمكىن. سوندىقتان, وسى تۇسپالداس قارجىلىق ماسەلەلەردى الدىن الا شەشىپ العان ءجون سەكىلدى. سەبەبى جىل سايىن قازاق رۋحانياتى جارىق جۇلدىزدارىنىڭ مەرەيتويلارىن اتاپ وتۋگە كەلگەندە نارقىنان قىسىلاتىن پۇشايمان جاعدايلار بولىپ تۇرادى. ونىڭ سەبەبىن تارقاتىپ جاتۋ ارتىق جانە بەلگىلى ءبىر شارانىڭ جۇگىن جەرگىلىكتى باسقارۋ مەكەمەلەرىنىڭ موينىنا كۇللى قوعام بولىپ ارتا سالۋدىڭ ءجونى جوق. وسىنىڭ ءبىر شەشىمى – مەتسەناتتىق ينستيتۋتتارعا سۇيەنۋ. «وركەنيەتتى ەلدەردە...» دەگەن ءسوز قازىر ءبىزدىڭ زيالىلاردىڭ سۇيگەن سوزىنە اينالىپ كەتتى عوي, سول ايتقانداي, دامىعان ەلدەردەگى مادەنيەتتىڭ بىردەن-ءبىر قامقورى – تەك مەتسەناتتىق قوزعالىس قانا. الاش رۋحانياتىنىڭ مەتسەناتتارى اق پاتشا زامانىنان بار, قازاق جەرىندەگى العاشقى ءبىلىم مەن مادەنيەت وشاقتارى, گازەتتەر, كونتسەرتتىك شارالار, ايتىس, تەاتر قويىلىمدارى سولاردىڭ دەمەۋىنىڭ ارقاسىندا ءوسىپ-وركەندەگەنى تاريحتان بەلگىلى. اللاعا تاۋبە, ەلىمىز ەڭسەلى, ۇلتىن شەكسىز سۇيەتىن «اتىمتاي-جومارت» قازاق ۇلانىنىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. سول قاۋىمدى ءبىر ماقساتقا جۇمىلدىراتىن, قوزعالىسىن رەتكە كەلتىرەتىن ۇكىمەتتىك, ياكي قوعامدىق جوبا جاسالىنسا تاۋ قوپارا الار ەدىك. مەتسەناتتاردىڭ ىنتالى بولۋى پاتريوتتىق نيەتكە بايلانىستى دەگەنمەن, ولاردىڭ وسى ىستەن ۇتارى بولعانى ءجون, وسى ورايدا ونەر مەتسەناتتارىنىڭ جەكەلەي جاساعان ءاربىر دەمەۋشىلىگى ەسكەرۋسىز قالماۋعا ءتيىس. كۇيشىلەرىمىزدىڭ مەرەيتويلارىن ماڭىزدى ەتىپ وتكىزۋدىڭ ناقتى جوباسى رەتىندەگى ۇسىنىسىمىزدىڭ ۇزىن-ىرعاسى وسى.
جانعالي ءجۇزباي, كۇيشى, ونەرتانۋشى
