قازاق جىرىنىڭ قاعانى

كوزى تىرىسىندە-اق اقيىق, اساۋ, اسقاق اقىن رەتىندە تانىلىپ, كۇللى قازاقتىڭ سۇيىكتى پەرزەنتىنە اينالىپ, باس اينالدىرار داڭق بيىگىنە كوتەرىلگەن قاسىم امانجولوۆ ومىردەن وتكەن­نەن كەيىن اتى ءتىپتى دۇركىرەپ, اتاعى اقيقاتتان دا اسىپ, اڭىز ادامعا ۇلاسا باستاعانى ءمالىم. بۇل – اسىلى, شىن مانىندەگى ۇلى, ايرىقشا ءبىتىم-مىنەزدى, ءوزى ەڭبەك ەتكەن سالادا ەرلىك جاساپ, الەم قالىپتاستىرعان سيرەك ادامداردىڭ ماڭدايىنا بۇيىرعان باق-باقىت بولسا كەرەك. ءيا, ول ومىردەن وتكەننەن كەيىن تىم تەنتەك, ەركىن, ءبىر كەزدەرى تىيىم سالىنعان شىعارما­لارىنا دا جول اشىلىپ, اقىن قاسىم امانجولوۆ ءومىرى مەن ونەرى تۇتاس جانە مۇقيات باعا­لانا باستادى. تىرىسىندە قاسىم باقاي ەسەپ, باقتالاس­تىق­تان كوزى اشىلمادى دەسەك, شىندىققا قيانات شىعار, ال ادەبيەتتەگى بيىك ورىنعا – تاق تالاستىقتان ءالى قۇتىلا الماي كەلەدى دەسەك, اسىرا ايتپاسپىز. ءتىپتى مۇنىڭ ءوزى ونەردىڭ عانا ەمەس, ءومىردىڭ زاڭى دا شىعار. ...جاس اقىن, ءالى تانىلماعان جىگىت قاسىم مەن جاسامىس, شەبەرلىگى جەتىلىپ, تالانتى تاسقان, باس اقىن قاسىم باسقا. ءوزى وتكىر, ورەلى, جالىندى بولسا, اقىندىق تاعىنا دارا ۇمىتكەر بولىپ, كامىل بەتتەپ كەلە جاتسا, جانە ءومىر, كەڭەس يدەولوگياسى قانشا قىسىپ, بۇعالىق­تاعانمەن – باعىنباسا, ول كىمنەن قايمىقسىن, قالاي اقيقاتتى ايتىپ تاستاماسىن, سىرىن-شىنىن كىمنەن نە ءۇشىن جاسىرسىن؟! شارت جۇگىنىپ بۇيىعىپ, موللا وتىرسا نامازعا, شارق ۇرىپ كەلىپ ءتۇيىلىپ, مەن تونەمىن قاعازعا.   موللا, سەندە نە ءىسىم بار, سۇحبان ايت تا سۇڭقىلدا. ءتىرىلتىپ ولەڭ جاراتار ءوزىم – ءتاڭىر – ءبىر قۇدا. 1946 جىلى جازىلعان وسى جولداردا قاسىم ارتىق-كەمى جوق ناق وسىلاي دەيدى. ابايدى الا­سىز با, ماعجاندى العا تارتاسىز با, ءىلياستى ەسكەرەسىز بە, قاسىم ۇلى ۇستازدارىنان مىسقال قالىسىپ وتىرعان جوق قوي. مەنىڭ نامازىم – اق قاعازىم, مەنىڭ قۇرانىم – نۇرلى جىر-ءانىم... «ءتىرىلتىپ ولەڭ جاراتاتىن ءتاڭىرمىن, مەن – قۇدايمىن!» دەيدى قاسىم. ۇلى اقىن مىنا ومىردە نەبارى 44-اق جىل عۇمىر كەشىپتى. اسا از ءومىر. قامشىنىڭ سابىنداي تىم شولاق عۇمىر. مۇنىڭ ۇستىنە ونىڭ وسى ءومىرى اسا اۋىر بولىپ, جەتىمدىكپەن, اشارشىلىقپەن (1931-1932 جىلدار) جانە اپاتپەن (كامپەسكە, حالىق جاۋلارىن ۇستاۋ, 1937-1938 جىلدار قىرعىنى), الاپات سوعىس (1941-1945 جىلدار) وق-جا­لى­نىندا وتسە... 1947 جىلى جابىسىپ, اقىرى الىپ تىنعان اۋرۋمەن ارپالىس, اجالمەن ايقاس تاعى بار. قىزىل كەڭەس يدەولوگياسىنىڭ قىسپاعى. مىنە, وسىنداي الاساپىران ۋاقىتتا, وتكەلسىز قوعامدا كۇن كەشىپ ءجۇرىپ, اقيىق اقىن بولىپ تۋىپ, قاز باسىپ, قالىپتاسۋ جەكەلەگەن ماردىم­سىز كوركەمدىك كەمشىلىكتەرىن ەسكە الماعاندا, قالىڭ 4 تومدىق اسىل مۇرا قال­دىرۋ, قاسىم امانجولوۆ اتتى قازاق جىرىنىڭ شىڭى بولىپ ماعىنالى, مازداق, ماحابباتتى عۇمىر كەشۋ قايران قالارلىق قۇبىلىس ەمەس پە؟! ارادا ەندى 57 جىل مەزگىل ءوتىپ, كەڭەس يم­پەرياسى قۇلاپ, جاڭا قازاق ەلى قۇرى­لىپ, ەڭ جاڭا ۇرپاعى ابايىن اباي­لامايتىن, اكە ادەبيەتىن جاتىر­قايتىن داۋرەن كەلسە دە, ول ءجۇز جىلدى­عىن جا­لىنداپ, جار­قىرا­عان الىپ اقىن, قازاق ءسوزى قا­عانى قالپىندا تاق ۇستىندە قارسى الىپ وتىرسا, قالايشا قايران قالماسقا؟! قازاق جىرىنىڭ – قاعاناتى قاسىم امانجولوۆ. قازىر دە اسا باي, اجارلى, كادىمگى تۋعان ەلى قازاقستانداي بايتاق تابيعات-جاراتىلىسى بار, الىپ قاعانات. امانجول – راقىمجاننىڭ قاسىمىمىن, مەن قالعان ءبىر اتانىڭ عاسىرىمىن. بىرەۋگە جۇرتتا قالعان جاسىعىمىن, بىرەۋگە اسپانداعى اسىلىمىن.   شارلاعان جولىم جاتىر جەر بەتىندە, كورىنەر كولەڭكەسى كەلبەتىندە. قاي جەردە ۇزىلەدى قايران ساپار, ءتۇيىن بوپ ءومىرىمنىڭ ءبىر شەتىندە...   دۇنيە, جالت-جۇلت ەتكەن كەڭ مەكەنىم, كورە الماي كوپ جەرىڭدى مەن كەتەمىن. ارپالىس الاقۇيىن زامانالار ارباسىپ تۇرىپ الدى – مەن نە ەتەمىن؟!   سەن نەتكەن باقىتتى ەدىڭ, كەلەر ۇرپاق, قارايمىن ەلەسىڭە مەن تاڭىرقاپ. جاڭعىرتىپ جەر سارايىن سەن كەلگەندە, كورپەمدى جاتارمىن مەن قىردا قىمتاپ...   وكىنبەن مەن دە ءبىر كۇن ولەمىن دەپ, وكىنەم ۇقساتا الماي كەلەمىن دەپ. كۇنىنە ءجۇز ويلانىپ, مىڭ تولعانام, وزىممەن بىرگە ولمەسىن ولەڭىم دەپ.   ...بارىم دا, باقىتىم دا – وسى ولەڭىم, جاقىنىم, جۇرەگىمنىڭ دوسى ولەڭىم. ومىرگە كەلگەنىم جوق بوستان-بوسقا, مەن قايتىپ بوسقا جاساپ, بوسقا ولەمىن...   اياعان جۇرەگىم جوق جولداسىمنان, سىي كوردى نەبىر ساراڭ مول قاسىمنان. جولداستىڭ ءجۇزىن قايتا الدىم جيناپ, ايرىلسام الا كوڭىل ون دوسىمنان.   قاسىممىن, سول باياعى ءبىر قاسىممىن, باقىتىن ويلامايمىن ءبىر باسىمنىڭ. تىمىرسىق تۇنەك بولساڭ – دۇشپانىڭمىن, اق كوڭىل, ادال بولساڭ – سىرلاسىڭمىن.   بولامىن اقىن قاسىم ءالى دە مەن, ولەڭىن بوبەگىندەي الديلەگەن. قاناتىن قاعىپ جىلدام كەلەر جىلدار, ءبارىن دە قارسى الامىن ءان-كۇيمەنەن...   دۇنيەگە كەلەر ءالى تالاي قاسىم, ولار دا بۇل قاسىمدى ءبىر بايقاسىن. ورتكە تيگەن داۋىلداي ولەڭىمدى قاسىمنىڭ ءوزى ەمەس دەپ كىم ايتاسىڭ! ءبىر اتانىڭ – امانجول راقىمجاننىڭ عانا عاسىرى ەمەس, قازاق جىرىنىڭ ءبىر عاسىرى. ول ادام-پەندە رەتىندە جاڭىلىسپاعانمەن, اقىن رەتىندە «قاي جەردە ۇزىلەدى قايران ساپار» دەپ جاڭى­لىسىپتى: «شارلاعان جارقىن وشپەس جولى جاتىر جەر بەتىندە...» ادام-پەندە امانجولوۆ 1955 جىلدان بەرى الماتى قىرىندا كورپەسىن قىمتاپ جاتقانمەن, اقىن قاسىم قايتا اسقاقتاي ءتۇسىپتى, الا­تاۋدىڭ اسقارىنا شىعىپتى. «ءالى دە ءبىر باسى­نىڭ باقىتىن ويلامايتىن» ول «تى­مىرسىق تۇنەك­تەردىڭ دۇشپانى, اق كوڭىل, ادال جانداردىڭ دوس-سىرلاسى. «قاناتىن جىلدام قاعىپ كەلىپ جاتقان جىلداردى» ارقاشان ءان-جىرىمەن قارسى الۋدا. سوندىقتان دا ونىڭ «ورتكە تيگەن داۋىلداي ولەڭ­دەرىن» ەشكىم دە قاسىمنىڭ ءوزى ەمەس دەپ ايتا المايدى. دۇنيەگە كەلىپ جاتقان جاڭا ۇرپاقتار دا, جاڭا جاس اقىن قاسىمدار دا ونىمەن ۇنەمى ءجۇز­دەسىپ, اسىل-مول بايلىعىن شايقاپ, وزدەرىنىڭ قۋات-شاماسىن بايقاۋدا. ەڭ باستىسى: ول – سول باياعى ءبىر قاسىم. بۇدان دا ەڭ باستىسى – وسىناۋ اسىل اقي­قات­تى, شاڭ جۇقپاس شىندىقتى ۇلى ۇستاز-اقىنىنا تارتىپ تۋعان شاكىرتى, جاڭا زاماننىڭ – 1960-1970 جىلداردىڭ جاڭا قاسىمى مۇزبالاق مۇقا­عالي ماقاتاەۆ ءوزى مويىنداپ قانا قويماي, وزگەلەرگە دە مويىنداتىپ كەلەدى. دەيسىڭدەر-اۋ: « قاسىمنىڭ نەسى باسىم؟!» قاسىم سولاي بولماسا, نەسى قاسىم؟ اقىنمىن دەپ قوپاڭداپ جۇرگەندەردىڭ اممەسىنەن قاسىمنىڭ دەسى باسىم.   قۋات الىپ جىرىنا بوز دالادان, ول جانعان. كۇنى جوق-تى مازداماعان! ولىسىندە ونەگە بولعانى انىق, تىرىسىندە بىرەۋگە «جازعان ادام...»   جالىن جۇتىپ, جانىن جەپ جازعان قۇرلى, ولەڭىنىڭ ولمەۋىن ارمان قىلدى. تاسقا باسىپ قالدىردى تاكاپپار جان قان مەنەن جاس ارالاس تارلان جىردى. جەدى... تىندى... كەرەمەت دەرتتەر ءتونىپ, كەڭ كەۋدەدە كەتتى عوي كەكتەر ءسونىپ. قاسىم دەگەن – قالعىعان جانارتاۋ عوي, جانارتاۋ عوي, جاندى دا كەتتى ورتەنىپ.   «ءبىر كۇي بار دومبىرامدا...» (يەسى – قاسىم). قاسىم سولاي بولماسا, نەسى قاسىم؟! جىر-بايگەگە اتتانعان ادام بولسا, سورەدەگى قاسىمىن ەسىنە السىن!..   بۇدان ارتىق قالاي ايتارسىڭ؟! تارلان جىردى سومداي العان تاكاپپار جان كۇن-ءتۇنى جالىنداپ-مازداپ جانعان-دى. قازىر دە سونگەن جوق, بۇرقىلداپ قايناعان الاپات قۋاتى – جانارتاۋ. ەلى بار, ەسى بار ۇرپاق ەسىنە السا, تەرەڭىنە ۇڭىلسە, لاپ ەتىپ اتىلادى, جالىن-جىلۋىنا وراپ الادى. مۇقاعاليدىڭ جوعارىداعى جىرى – ۇستاز اقىنعا, ۇلى قاسىمعا ماڭگىلىك قويىلعان ەرەكشە ەسكەرتكىشتىڭ ءبىرى. جالپى جاقسى شىعارمالارى تۇگىل كەي ءسات­تەردە كەز كەلگەن ولەڭىمەن, ءتىپتى جالعىز جولى­مەن-اق ءتانتى ەتىپ, تاڭ قالدىراتىن قاسىم امانجو­لوۆقا قاشاندا قازاق حالقى قارىزدار. ونىڭ كەشەگى كۇندەرگە – ءوز زامانىنا, كەيىنگى بىزدەرگە كول-كوسىر بەرگەنىنىڭ وننان ءبىرىن وزىنە قايتارا الدىق پا؟ ول بۇگىنگى كۇنىمىز بولمى­سىندا جالپى جارقىن جىرىمەن ايالاپ, بيلىككە دە باعدار-جول كورسەتىپ قانا قويماي, بولاشاققا باتىل قادام باسىپ بارادى. كەرەك دەسەڭىز, بۇگىنگى بەيبىت, تاۋەلسىز, جاس داۋرەنىمىز ءۇشىن ءبىز اباي, شوقان, ىبىرايلارعا, ءاليحان, احمەت, ماعجان, مۇستافا شوقاي, سۇلتانبەك قوجان­ ۇلى, ءىلياس ءجانسۇ­گىر­ ۇلى, اۋەزوۆتەرگە عانا بورىشتار ەمەسپىز, قاسىم امانجولوۆقا دا قارىزدارمىز. مىنە, وسىعان بايلانىستى مىناداي سۇراقتار تۋادى: ءبىز قاسىم امانجولوۆتى تولىق تانىپ, قازاق ەلى ومىرىندەگى ءوز ورنىن – ءتول الەمىن ءادىل ايقىنداۋ ءۇشىن وسى­عان دەيىن نە بىتىردىك؟ مىنا ۇلى تويى – ءجۇز جىلدىعىنا وراي نە ىستەپ جاتىر­مىز؟! الداعى ۋاقىتتا نەلەر ىستەۋىمىز كەرەك؟! بۇلار – زور سۇ­راقتار, ارقايسىسى – ءوز الدىنا جەكە ءبىر اڭگىمەنىڭ وزەگى. وسى سەبەپتى دە ءبىز مۇنىڭ ءبارىن جيناپ قويىپ, باستىسىن عانا بايىپتاساق, ول – قاسىمدى كوزى تىرىسىندەگىدەي سول باياعى ءبىر قاسىم قالپىندا قالدىرا بەرۋ ماسەلەسى. راس, ۇكىمەت ءجۇز جىلدىعىنا ارنايى قاۋلى قابىل­دادى. ءتۇرلى ماقالالار جازىلىپ جاتىر, جازىلا دا بەرمەك. قاراعاندىدا ەڭسەلى ەسكەرتكىش بوي كوتەرگەن. باعىشتالعان جەكە كىتاپتار دا شىعىپ جاتقان بولار. ءبىراز مەكتەپ, كوشەلەرگە اقىن ەسىمى دە بەرىلگەن بولۋى كەرەك. 1977-1980 جىلدارى كەڭەس وكىمەتى كەزىندە جارىق كورگەن ءتورت تومدىق شىعارمالارى تولىق­تىرىلىپ, ماتىندىك تۇرعى­دان تەكسەرىلىپ, ءتۇپنۇس­قاسىن تاۋىپ, عىلىمي تۇسىندىرمەلەر بەرىلىپ, جاڭا, جەتىلدىرىلگەن تو­لىق شىعارمالار جيناعى شىعارىلۋى شارت. بىراق, بىزدىڭشە, ەڭ باستىسى – بۇلار دا ەمەس. باس­تىسى ۆان تەريان ايتقانداي, تولىق تاڭدامالى تۋىندىلار جيناعى كوپ تارال­ىممەن شىعارىلىپ, حالىققا كەڭىنەن تارا­تىلۋعا ءتيىس. ول ەلىمىزدەگى ون مىڭنان اساتىن كىتاپ­حانالاردى تۇگەل قامتىپ قانا قالماي, ءبىزدىڭ بيلىكتەگى وزدەرىن وقىعان, زيالى ساناي­تىن بارلىق شەنەۋنىك پەن قالىڭ بۇقارا ىشىندەگى كوزى اشىق, ساناسىندا ساڭىلاۋى بار ءاربىر ادام اقىن قاسىمنىڭ وسى تومىن تەگىن نەمەسە ساتىپ الىپ, امانجولوۆ اقىن-سۋرەتكەردى وقىپ, ءبىلىپ, ءتۇسىنىپ, ءۇيىنىڭ سورەسىندە عانا ەمەس, كوكىرەگى تورىندە ساقتاسا ابزال... ال, ايتىڭىزشى, قازىرگى ەركىن قازاق ەلىندە ابايدى ايالامايتىن, اۋەزوۆتى جاتىرقايتىن, امانجولوۆتى بىلمەيتىن, ياعني مەملەكەتتىك تىلدەن ماقۇرىم ادامنىڭ ەلگە اقىل ايتۋعا, ءايت­پەسە «مەن – ميلليونەرمىن, زيالىمىن, جوعارى ءبىلىمدىمىن, مەن مادەنيەتتىمىن!» – دەپ ايتۋعا حاقى بار ما؟! وندا ءبىز قالاي مادە­نيەتتى ۇلىس-ۇلتتار قاتارىنا قوسىلامىز؟ اششى بولسا دا, اقيقات وسىلاي. ەندى وسىمەن ساباقتاس ەكىنشى نارسە – قا­سىم امانجولوۆتى الدىمەن قارقارالى ءوڭى­رىندە, قاراعاندى وبلىسىندا, سودان سوڭ كۇللى قازاقستان ايماعىندا انىق-ناقتى تانۋ, جان-جاقتى وقىپ-ءبىلۋ جۇمىستارى باس­تاۋىش مەكتەپتەن باستالىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنا دەيىن جۇيەلى جانە جاقسى جۇرگىزىلۋى ءتيىس. بۇل تۇر­عىدا ەلىمىزدە ادەمى ۇلگى دە بار. ول – الماتى وبلىسىندا ۇلى جىراۋ جامبىل, قۇلا­گەر ءىلياس جانسۇگى­ر­ ۇلى, ءحانتاڭىرى مۇقا­عالي ماقاتاەۆقا قا­تىستى بۇرىننان بۇگىنگە دەيىن جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان جاقسى جۇمىس­تار. ايتالىق, جام­بىل اۋدانىندا جىر اتاسى ەشقاشان ۇمى­تىلعان ەمەس, ارنايى شارالار ءوتىپ تۇرادى. اقسۋ اۋدانىندا ءىلياس جانسۇگى­روۆكە ار­نالعان جوعارى سىنىپ وقۋشى­لارى­نىڭ جا­رىستارى جىل سايىن وتەدى. ال, رايىم­بەك اۋدانىندا مۇقاعالي ماقاتاەۆ – ءومىردىڭ ءوز ورنەگى. بۇدان بۇرىن دا جازعا­نىمىزداي, مۇندا تاڭ مۇقاعالي دەپ اتىپ, وزەن ماقاتاەۆ دەپ اعادى, گۇل مۇقاعالي دەپ ىرعالىپ, سامال ماقاتاەۆ دەپ سوعادى... ەندەشە, كىلت نەدە؟ حالىقتا. ءادىلىن ايتساق, اباي: «نە بولادى وڭكەي ءنول, ەدينيتسا – جاقسىسى» دەپ ايت­قانداي, گاپ – جەتەكشى ادامداردا. باسشى باستاسا, بۇقارا ەرەدى. ءادىلىن ايتساق, مۇنداي ەڭبەك – جاقىندا عانا جاڭا قىزمەت بابىمەن استاناعا اۋىسقان بىلىكتى باسشى سەرىك ۇمبەتوۆتىڭ ەلجاندى­لى­عىندا, ۇلت ادەبيەتى مەن ونەرىنە شىنايى جاناشىرلىعىندا. جۋ­ىر­دا وتكەن مۇقاعالي­دىڭ ۇلى تويى وسى كىسىنىڭ تىكەلەي ۇيىمداس­تىرۋشىلىعىنىڭ جەمىسى دەسەك, اسىرا ايت­پاس­پىز. مىنە, وسىنداي ۇلگى-ونەگەنى كومىرلى وڭىرگە كەلگەلى ەكونومي­كانى ورىستەتىپ, ونەردىڭ كوزىن اشىپ, ۇلتجان­دىلىعى مەن ىسكەرلىگىن تانىتىپ جاتقان وبلىس اكىمى سەرىك احمەتوۆ قاراعاندى اۋماعىندا جالعاس­تىرسا, قارقارالى اۋدانى باستاپ, باسقا ايماقتار قوستاپ اكەتسە, نۇر ۇستىنە نۇر. ءبىزدىڭ ۋايىم-قورقىنىشىمىز – باسقا ولكە-وبلىستارعا قاتىستى. وسى مۇقاعالي ما­قاتاەۆ تەك جەتىسۋ جەرىنىڭ اقىنى ما؟ ونىڭ جىرلارىن قىزىلوردا قارتتارى, سارىارقا جاستارى وقىماي ما؟! ايتپەسە قاسىم امانجولوۆ تەك قاراعاندىنىڭ قاسىمى ما؟ ول «باتىس بارىپ, بالقاندى بوكتەرلەپ» قان توگىپ, وق اتقاندا, العاش عاشىقتىق دەرتىنە ۇشىراپ, جاستىق جىرى تۇساۋىن كەسكەن ورال­دى قورعاماپ پا؟ جوق الدە امانجولوۆ جايىق پەن شىڭعىستاۋعا, كوكشە مەن ەمبىگە جاسىن جىر ارناماپ پا؟! ەندەشە, قازاقتىڭ قىرى مەن سىرى دا, التايى مەن اتىراۋى دا قاسىمنىڭ ءجۇز جىلدىعىنا لايىقتى قاتىسىپ, ءمۇشايرا جاريالاپ, مۇشەلتوي وتكىزىپ جاتسا, جاراسپاس پا؟ ايتپەسە اۋەلى باياناۋىلدىڭ تاۋ-تاسى مەن وزەن-كولى دە, قازاقتارى مەن قاراعايلارى دا سۇلتانماحمۇت دەپ جاڭعىرىپ, سىلدىرلاسا, سىبدىرلاسا, جىر جىرلاسا ءادىل عوي. قاسيەتتى قاراوي – مازداق ماحامبەت. ومىردەن وتكەلى وگەيسىتىلىپ, توڭ-تورىس جاتقان توقاش بەردياروۆ. ويماۋىتتىڭ ويلى-سىرشىل ساعي جيەن­باەۆى. ءبىز ءوزىمىز تۋىپ-وسكەن ەل بولعاندىقتان عانا ەمەس, «سىردىڭ ەلى – جىردىڭ ەلى» اتان­عاندىقتان دا قىزىلوردا جاققا ءجيى قارايمىز. ارقايسىسى ءبىر-ءبىر ءدۇر سىر سۇلەيلەرىن بىلاي قويعاندا, اقىندار اعاسى ءابدىلدا تاجىباەۆ, بىلتىرعى جىلى عاسىرلىق مۇشەلى اتالعان سىن ساردارى مۇقامەتجان قاراتاەۆ ىزگى ىنىلەرى مۇ­قاعاليدىڭ 80-ءى, زامانداستارى قاسىم امان­جولوۆتىڭ 100 جىلدىعى دۇركىرەپ ءوتىپ جاتقاندا: «ءبىزدى نەگە ەلەمەيدى؟» دەپ ەلەڭ­دەمەيدى دەيسىز بە؟! ارنايى حات جازىپ, قۇلاققاعىس تا جاسادىق. تىم-تىرىس. جىم-جىلاس. ءۋاجىمىز كەم بە, اۋزىمىزدىڭ دۋاسى جوق پا؟! ءجا, ءبىزدى ولقىسىنسا, كەڭ بايتاق قازاقستاننىڭ وڭىرلەرى مەن ولكەلەرىندەگى ەل اعالارىنا, ورىس اندرەي بيتوۆقا ايتقىزايىق: «ادامزاتتىڭ ومىرىنەن ادەبيەتتى الىپ تاس­تاساق, سىقىرلاعان قارۋ مەن سىڭعىرلاعان تيىن عانا قالادى» دەمەپ پە ەدى ول. ءجا, ءوزى ورتكە تيگەن داۋىلداي ولەڭدەر جا­زىپ, كەڭەستىك قازاقستاندى سىلكىندىرىپ, قازىرگى قازاق ەلىن دە قاناتتاندىرىپ وتىرعان قاسىم امانجولوۆ تۋرالى ايتار ءسوز, اقتارار ناز كوپ بولسا دا, وسىمەن مۇشەلتويلىق ماقالا­مىزعا نۇكتە قويايىق. قاسىم – ءبىر مەرەكەنىڭ اياسىنا سىيمايتىن اقىن. بالالار اقىنى قاسىم, اۋدارماشى, دراماشى, جۋرنالشى, سىنشى قاسىم جانە بار. بۇلار دا وسال-ولقى قالام­گەرلەر ەمەس. تىرىسىندە قىرىق قىزدىڭ جۇرەگىن اۋىرتىپ, مارفۋعاعا, فاتيماعا, راي­حانعا عاشىق بولىپ, ساقىپجامالعا ءسۇيىپ ۇيلەن­گەن ءومىرى مەن ۇلاعاتتى دا ۇلى ونەرى – ءالى تەرەڭ يگەرىلمەگەن تىڭ. جوعالعان جۇزدەگەن ولەڭدەرىن ىزدەپ تاپساق, شىركىن... قىسقاسى, قاسىم-جانارتاۋدى قالعىتپاي, اتقىلاتۋ – العى كۇن­دەردىڭ مىندەتى. ول – كۇيدىرەر كۇل شاشپايتىن, سۇيدىرەر گۇل, اسىل ءىنجۋ-مارجان, مىڭداعان التىن كۇندەر شاشاتىن, كوك داۋىل سوققىزىپ, كوك جاۋىن قۇيدىراتىن, «تۋعان ەل كەۋدەسىندە ارپالىسىپ, ىستىق قاندى جۇرەگى بولىپ سوعىپ» تۇرعان جانارتاۋ. باياعى قاسىم – سول ءبىر قاسىم. امان بولساق, امانجولوۆقا الداعى ۋاقىت­تا دا تالاي رەت ورالارمىز. باقىت ساربالا ۇلى.