دوكترينا جوباسىندا ەل بىرلىگى جانە ونى نىعايتۋدىڭ ىشكى مەحانيزمى تۋرالى كوپتەگەن اقىلعا قونىمدى پىكىرلەر ايتىلعان. ەل بىرلىگى ءبىزدىڭ ماڭگىلىك ستراتەگيالىق تاڭداۋىمىز, سوندىقتان دەر كەزىندە تالقىلاۋعا ۇسىنىلىپ وتىرعان قۇجات جوباسىنىڭ نەگىزگى وزەگى دە وسى. ەل بىرلىگى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ, قازاق ۇلتىنىڭ ودان ءارى ورنىقتى دامۋىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى. قازاق ۇلتىنسىز ەلىمىزدە ەشقانداي دا بىرلىك بولۋى مۇمكىن ەمەس. ەندەشە, دوكترينادا باسقا ەتنوستارمەن بىرگە سان جاعىنان 67%-عا جەتىپ وتىرعان قازاق ۇلتىنا باسا كوڭىل بولىنگەن ءجون دەپ ەسەپتەيمىز.
بۇگىندە ەگەمەن ەل, تاۋەلسىز مەملەكەت بولىپ تۋ تىگىپ وتىرعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى قازاق حالقىنىڭ تورتكۇل دۇنيەدەگى جالعىز وتانى, بىردەن-ءبىر ورداسى ەكەندىگى الەمگە ايان. قازاق جۇرتىنىڭ ارقا سۇيەر سۇيەنىشى دە, ۇلت بولىپ ۇيىپ, بەرەكەگە كەنەلىپ ءوسىپ-ونگەن اتا-جۇرت, كيەلى قۇت مەكەنى دە تەك بايىرعى قازاق جەرى. قازاق حالقى اۋەل باستان-اق وتباسىنىڭ بەرەكە-بىرلىگىن, اعايىن-تۋىستىڭ تاتۋلىعىن, الەۋمەتتىڭ اۋىزبىرشىلىگىن جانە ەل ىرگەسىنىڭ بەرىكتىگىن ەڭ ءبىر ماڭىزدى ماسەلە رەتىندە بارلىق ۋاقىتتا العا تارتىپ كەلگەن. وتاعاسى, ەلاعاسى مەن اۋىل اقساقالدارى جانە وشاق باسىنداعى انالار مەن اجەلەر ونى ۇنەمى تىلگە تيەك ەتىپ, كەلەر ۇرپاقتىڭ قۇلاعىنا ءسىڭىرىپ, وسيەت قىلىپ ايتىپ وتىرعان. مۇنى الىسقا بارماي-اق دانا حالقىمىزدىڭ ماقال-ماتەلدەرىنەن اڭعارۋعا بولادى: “ىرىس الدى – ىنتىماق”, “بىرلىك بولماي تىرلىك بولماس”, “التاۋ الا بولسا, اۋىزداعى كەتەدى, تورتەۋ تۇگەل بولسا, توبەدەگى كەلەدى”, “اعايىن تاتۋ بولسا ات كوپ, ابىسىن تاتۋ بولسا اس كوپ”, “بايلىق بايلىق ەمەس, بىرلىك بايلىق” جانە ت.ب. عاسىرلار بويى وسى ادامگەرشىلىك قاتىناستارعا نەگىزدەلگەن مادەني جانە ءدىني سالت-داستۇرلەر الەۋمەتتىك بايلانىستاردى رەتتەپ, وسى رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ توڭىرەگىنە ۇلتتى ىشتەي ۇيىستىرىپ كەلدى. مارقۇم اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ سوزىمەن ايتقاندا, “ادامنىڭ كۇنى اداممەن” دەگەن قاعيداتقا نەگىزدەلگەن بۇل جۇيە تەك مورالدىق-ەتيكالىق ولشەم عانا ەمەس, ەتنوبيولوگيالىق جانە ەتنومادەني تۇتاستىقتى قامتاماسىز ەتەتىن تەتىك, الەۋمەتتىك جانە ەكزيستەنتسيالدىق ءومىر ءسۇرۋدى رەتتەۋدىڭ نورماسى قىزمەتىن دە اتقاردى”. “ەلۋ جىلدا ەل جاڭا, ءجۇز جىلدا قازان” دەمەكشى, زاماننىڭ كەلبەتى تۇبىرىنەن وزگەرۋدە, زاماننىڭ يلەۋى بارىسىندا ادامنىڭ ۇستانار قۇندىلىقتارى دا وزگەرۋدە. قازاق حالقى بىرنەشە عاسىر وتارشىلدىقتى باستان وتكەرىپ, ءوزىنىڭ ساياسي تاۋەلسىزدىگىنە مىقتاپ تابان تىرەدى. دالا وركەنيەتىنە ءتان كوشپەلىلىك ءومىر-سالتى كەلمەسكە كەتىپ, وتىرىقشى وركەنيەتتىڭ قالا مادەنيەتى ورنىقتى. ءداستۇرلى قۇندىلىقتار بۇزىلىپ, نارىقتىق قاتىناستارعا يەك ارتقان باتىستىق قۇندىلىقتار ومىرگە ەندى. ەلىمىزدىڭ بەت-بەينەسى, ونىڭ الەۋمەتتىك جانە ۇلتتىق قۇرامى وزگەردى. ناتيجەسىندە حالىق دانالىعىنىڭ قورعاسىنداي ءتۇيىنى – ماقال-ماتەل قورىنىڭ باسىم بولىگىن قۇرايتىن ىنتىماق پەن بىرلىك ورتايىپ, مادەني پليۋرەاليزمنىڭ استارىنان الاۋىزدىق پەن ارازدىق بوي كورسەتىپ قالىپ جاتىر. توتاليتاريزم شىرماۋىنان بوساپ, ساياسي تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن قازاق ەلىنىڭ وسى زامانعا لايىق جاڭارۋى مەن الەمدىك وركەنيەتتىڭ كوشىنە ىلەسۋى بارىسىنداعى ءوزىن-ءوزى ايقىنداۋى ۇلتتىق-مادەني جانە ساياسي-مەملەكەتتىك وزىندىك بىرەگەيلىك (سامويدەنتيفيكاتسيا, دوكترينادا سايكەستىلىك دەپ اۋدارىلعان) ماسەلەسىن كۇن ءتارتىبىنىڭ الدىنا شىعاردى. بۇگىنگى كۇنى بۇل ماسە-لەنىڭ ماڭىزدىلىعى مەن وزەكتىلىگى ەلىمىزدىڭ سىرتقى سۋپەروركەنيەتتەردىڭ (سولتۇستىكتەن – پراۆوسلاۆتىق, وڭتۇستىك-شىعىستان – بۋدديستىك-كونفۋتسياندىق, وڭتۇستىك-باتىستان – يسلامدىق, ۆيرتۋالدى الەمنەن – باتىستىق مادەنيەتتەردىڭ) قايشىلىقتى ىقپال ايماعىندا ورنالاسقان گەوساياسي جاعدايىمەن, ىشكى مادەني ارتەكتىلىگىمەن, ياعني ەل تۇرعىندارىنىڭ كوپەتنوستى, كوپدىندى قۇرامىمەن, سونداي-اق ۇزاق ۋاقىت بويى ترانسفورماتسيالىق ۇدەرىستەردى باستان وتكىزگەن مەملەكەت قۇراۋشى مەن مەملەكەت قۇرۋشى ۇلت – قازاقتاردىڭ وزىندە بىرەگەيلىكتىڭ بولماۋىمەن تۇسىندىرىلەدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا دەربەس مەملەكەتىمىزدى قۇرىپ, قازاق ۇلتى توپتاستىرۋشى ۇيىتقى ۇلتقا اينالدى. بالكىم, ءبىر ەسەپتەن, باتىسىمىزبەن دە, شىعىسىمىزبەن دە ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناسىمىزدى كەڭەيتىپ, اشىق قوعام قۇرىپ, ازيا مەن ەۋروپا سياقتى الەم قۇرلىقتارى اراسىنداعى بايلانىستىرۋشى ەل بولىپ وتىرعان كەزدە شىققان تەگىمىزدى, ءدىلىمىزدى, ءدىنىمىزدى, ءتىلىمىزدى تازا ۇستاۋ ءداستۇرىنىڭ ساقتالا بەرگەنى دە دۇرىس شىعار. الايدا, باسقا ەتنوستىق توپتاردان تاراعان وتانداستارىمىزدىڭ ءبارىن باۋىرىمىزعا تارتىپ, ۇيىتقى ۇلت مىندەتىن اتقارىپ, ورتاق قازاقى ءدىل نەگىزىندە ءبىرتۇتاس قازاقستاندىق حالىق رەتىندە قالىپتاسۋ ۇدەرىسىنە كوشباسشىلىق جاساۋ ءۇشىن بىزگە بۇرىنعى وقشاۋلاپ, قورعاپ كەلگەن ۇلتتىق ءدىلىمىزدى جۇيەلەپ, تارازىلاپ, وزگە وتانداستارىمىزعا ۇعىندىرۋعا تۋرا كەلەدى. سونىمەن, قازاقستاندا ءبىر-اق ۇلت بار. ول – جالپى حالىقتىڭ 67%-ىن قۇرايتىن قازاق ۇلتى. مەملەكەتىمىز دە قازاق ۇلتىنىڭ مەملەكەتى. ال كەز كەلگەن مەملەكەتتە ونىڭ نەگىزىن قالاعان ۇلتپەن بىرگە وزگە دە ەتنوستىق توپتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋى الەمدىك تاجىريبەدە بۇرىننان بار, ۇيرەنشىكتى قۇبىلىس. تەك قازاقستاندا تۇراتىن ەتنوستىق توپتاردىڭ قۇرامى الا-قۇلالاۋ, ءارى سانى دا كوبىرەك. بىراق, بۇل فاكتور قازاقستاننىڭ ءوزىنىڭ تاريحي مەكەنىندە ماڭگى-باقي ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قازاق ۇلتى مەن كەيىننەن قوسىلعان باسقا ەتنوستىق توپتار بىرىگىپ قۇرعان ءبىرتۇتاس ۋنيتارلىق مەملەكەت ەكەندىگىن جوققا شىعارمايدى. كەز كەلگەن ۇلتتىق مەملەكەت ونى قۇرعان ۇلتتىڭ وزگە ەتنوستىق توپتار الدىنداعى باسىمدىعىن تانىتۋ قۇرالى ەمەس. ادامزات تاريحىندا مەملەكەت ۇلتتاردىڭ ءبىر-بىرىمەن اسەرلەسۋ مۇمكىندىگى كوبەيگەن كەزدە, بەلگىلى ءبىر ۇلتتىڭ بىرەيگەيلىگىن (اۋماعىن, ءدىنىن, ءدىلىن, ءتىلىن, قۇندىلىقتارىن, مادەنيەتىن, ت.ب.) امان ساقتاپ, دامىتۋ قاجەتتىگىنە وراي پايدا بولعان. قازاقستان رەسپۋبليكاسى دا, ەڭ الدىمەن, سان عاسىرلىق تاريحى بار قازاق ۇلتىنىڭ بىرلىگى مەن بىرەگەيلىگىن ساقتاپ, دامىتۋعا قىزمەت ەتەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى – تاۋەلسىزدىك جولىندا عاسىرلار بويى مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن قازاق ۇلتىنىڭ تاريحي وتانىندا قۇرىلعان ۇلتتىق ۋنيتارلىق مەملەكەت. سوندىقتان, قازاقتاردىڭ ءوز ەسىمىمەن اتالعان ەلدىڭ بۇگىنگى حال-جاعدايىنا دا, بولاشاعىنا دا وزگە ەتنوستىق توپتارعا قاراعاندا جاۋاپكەرشىلىگى كوبىرەك بولۋى زاڭدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ءبىزدىڭ حالقىمىز بۇل تاريحي جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنىپ, ءوزىنىڭ اسقان توزىمدىلىگى مەن سابىرلىلىعىنىڭ ارقاسىندا ەلدەگى ەتنوسارالىق تا, الەۋمەتتىك تە تاتۋلىقتى ساقتاۋعا ۇمتىلىپ كەلەدى. ەندىگى مىندەت – سىن ساعاتتا تەك سابىرلىلىق قانا تانىتىپ قويماي, وركەنيەتتى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ورەلى بيىگىنە كوتەرىلە وتىرىپ, ءوز ماڭىنا وزگە وتانداستارىمىزدى دا توپتاستىرۋ بولىپ وتىر. تۋعان ەلدە “مەن – وسى ەلدىڭ يەسىمىن” دەپ كەۋدە قاقپاي, كەرىسىنشە, مىقتىلىعىڭدى وتانىڭنىڭ وركەندەۋىنە, وتانداستارىڭنىڭ ىشتەي توپتاسۋىنا قوسقان جەكە ۇلەسىڭمەن دالەلدەۋىڭ قاجەت. الدىمەن سان جاعىنان باسىمدىقتاعى قازاقتار بىرلىكتە جانە باقىتتى بولمايىنشا بارشا قازاقستاندىقتار بىرلىكتە دە باقىتتى بولمايدى. قوعامداعى الەۋمەتتىك قۇندىلىقتار, جەكە ادامداردىڭ بوستاندىقتارى مەن قۇقىقتارى ماسەلەسىنە كەلسەك, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىنىڭ ءبارى ەتنوستىق تەگىنە, دىنىنە, ت.ب. قاراماستان, ءبارى دە تەڭ قۇقىلى, بارىنە دە تەڭ مۇمكىندىكتەر بەرىلگەن. مۇنىڭ ءوزى قازاقستاندىقتاردى توپتاستىرۋعا, ورتاق وتانىمىزدىڭ بولاشاعى مەن بۇگىنگى مۇددەسى جولىندا بىرىگۋىمىزگە ىقپال ەتەدى. ءبىر مەملەكەت اۋماعىندا ۇزاق ۋاقىت بويى بىرگە تۇرعان ەتنوستىق توپتاردىڭ بىرەگەيلەنە كەلە ءبىر ۇلتقا اينالۋى الەمدىك تاجىريبەدە ءجيى بولعان ۇدەرىس. بۇعان الىستان مىسال ىزدەمەي-اق, ءوزىمىزدىڭ باۋىرلارىمىز تۇركياداعى تۇركى حالقىنىڭ تاريحي تاعدىرىن-اق الايىق. مەن ءوز باسىم, ءتۇپتىڭ تۇبىندە “قازاق”, “قازاقستاندىق” دەگەن ۇعىمداردىڭ ايىرماشىلىعى بولماي قالاتىنىنا سەنەمىن. قازىردىڭ وزىندە كەز كەلگەن قازاقستان ازاماتىن شەتەلدىكتەر ونىڭ ەتنوستىق تەگىنە نازار اۋدارىپ جاتپاي-اق “قازاق” دەپ اتاي بەرەدى. مۇنداي ءداستۇر ەشكىمنىڭ نامىسىنا تيمەي, كەرىسىنشە, ماقتانىش سەزىمىنە بولەيتىن كۇنگە دە جەتەمىز. تەك ۋاقىت قاجەت. سودان سوڭ, وسىنداي بىرەگەيلەنۋ ۇدەرىسىنىڭ ۇيىتقىسى بولۋعا ءتيىس قازاق ۇلتى وكىلدەرىنىڭ بىلىكتىلىك, داستۇرگە بەرىكتىك, مادەنيەتتىلىك تۇرعىسىنان ورەسى بيىك بولعانى كەرەك. تەك بيىك ورەلى مادەنيەت قانا وزگە ەتنوستىق توپتار وكىلدەرىن وزىنە تارتىپ, قۇرامىنا سىڭىرە الادى. سونىمەن, ەلىمىزدە ۇلتتىق بىرلىكتىڭ ەكى فورماسى بار: سان جاعىنان باسىمدىققا يە بولعان قازاق ۇلتىنىڭ, ونىڭ مادەنيەتىنىڭ, قۇندىلىقتارىنىڭ, ءتىلىنىڭ توڭىرەگىنە توپتاسۋ; ەكىنشىدەن, ازاماتتىق بىرەگەيلەنۋ ارقىلى بۇكىل قازاقستاندىقتاردى ىشتەي بىرىكتىرۋ. دوكترينا دەگەن كەلەشەك دامۋعا باعىتتالعان ارەكەتتىڭ جەتەكشىلىككە الىناتىن تەوريالىق جانە ساياسي ۇستىنىن بىلدىرەتىن مەملەكەتتىك ماڭىزدى قۇجاتتى بىلدىرەدى. اتالمىش دوكترينا دا ەلىمىزدىڭ “قازاقستان-2030” ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلاماسىنان تۋىندايدى جانە 2020 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتتىڭ باعدارلارىن ايقىندايدى. دوكترينا بۇگىنگى قوعامنىڭ الەۋمەتتىك بولمىسىنىڭ قاجەتتىلىگىنەن جانە ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى ينتەللەكتۋالدىق ۇلت قالىپتاستىرىپ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جولىنا ءتۇسۋ كەلەشەگىنەن تۋىنداپ وتىر. ەلباسى ءوز سوزىندە بۇگىنگى كۇنى ەڭ ماڭىزدى دەگەن مىنا مىندەتتەردى بەلگىلەپ بەردى: 1) ۇلتتىق بىرلىكتى قالىپتاستىرۋ; 2) باسەكەگە قابىلەتتى ۇلتتىق ەكونوميكانى قۇرۋ; 3) ينتەللەكتۋالدى جاسامپاز قوعام ورنىقتىرۋ; 4) وركەنيەتتى كاسىبي مەملەكەت قۇرۋ. بۇل مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن قازاق ۇلتىنىڭ, بۇكىل قازاقستاندىقتاردىڭ بىرلىگى اۋاداي كەرەك. ونىڭ ۇستىنە, قازاقستاننىڭ الەمدىك قوعامداستىقتاعى مەملەكەتتەر اراسىندا تانىمالدىعى ارتىپ, 2010 جىلى ەقىۇ-عا, 2011 جىلى يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا توراعالىق ەتپەكشى. كەز كەلگەن كەلەلى ءىستىڭ جۇزەگە اسۋى ءۇشىن ونىڭ جۇيەلى جوسپارى بولۋى, ونىڭ بۇگە-شۇگەسىنە دەيىن جىكتەلىپ تالقىلانۋى ءتيىس ەكەندىگىن ەسكەرسەك, بۇل دوكترينانىڭ جوباسى دا شەشىمى كەزەك كۇتتىرمەيتىن ءتۇيىندى ماسەلە رەتىندە جۇرتشىلىقتىڭ نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىر. “كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولمايدى” دەمەكشى, جوبانىڭ ءماتىنىن مۇقيات وقىپ شىعىپ, كەمشىلىكتەرى بولسا ولاردى ەسكەرگەن ءجون دەمەكپىز. دوكترينا جالپى ەرەجەلەر, ءۇش نەگىزگى بولىمنەن جانە قورىتىندىدان تۇرادى. جوبانىڭ كىرىسپەسى ىسپەتتى جالپى ەرەجەلەردە دوكترينانىڭ ەلىمىزدىڭ اتا زاڭىنا, وسى سالاداعى وزگە دە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە “ۇلتتىق بىرلىك”, “ۇلت”, “حالىق”, “ەتنوس”, “دياسپورا”, “ەل” ۇعىمدارىنا دوكترينا اياسىندا قانداي تۇسىنىك بەرىلەتىنى ايتىلۋى كەرەك دەپ بىلەمىز. سوندا ءارتۇرلى الىپ-قاشپا اڭگىمەلەردەن قۇتىلۋعا بولار ەدى. “داۋدىڭ باسى دايرابايدىڭ كوك سيىرى” دەگەندەي, وسى “ۇلت” ۇعىمىنا ساياسي-مەملەكەتتىك استار بەرىلە مە, الدە ەتنوستىق ماعىنا بەرىلە مە, وسىنى انىقتاپ الۋ قاجەت. جوبانىڭ ەكىنشى ءبولىمى قازىرگى كەزەڭدەگى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستار مەن ەل بىرلىگىن نىعايتۋدىڭ وزەكتىلىگى قاراستىرىلادى. تاۋەلسىزدىك العالى بەرى ەلىمىزدەگى ەتنوستار اراسىنداعى تاتۋلىق پەن ىنتىماقتاستىق, ءوزارا كەلىسىم مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى نازارىندا بولىپ كەلەدى. دوكترينانىڭ ءۇشىنشى ءبولىمى ەل بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ماقساتى, مىندەتتەرى مەن قاعيداتتارىنا ارنالعان. دوكترينانىڭ ماقساتى ورتاق قۇندىلىقتار نەگىزىندە قوعامدا ازاماتتىق بىرەگەيلىك پەن ءپاتريوتيزمدى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم نەگىزىندە ەل بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ تەتىكتەرىن ايقىنداۋ رەتىندە انىقتالىپ, وعان جەتۋ جولىنداعى نەگىزگى مىندەتتەر مەن ناقتى ۇستىندار ۇسىنىلادى. وندا “سايكەستىلىك” ءسوزى “يدەنتيچنوست” تەرمينىنىڭ بالاماسى رەتىندە بەرىلگەن, ونىڭ ورنىنا ادەبيەتتە مويىندالعان “بىرەگەيلىك” ءسوزى دالىرەك كەلەدى. دوكترينادا رۋحاني-مادەني سالاعا ۇلكەن كوڭىل بولىنگەن جانە مۇنداعى ءىس-ارەكەتتىڭ باعىتى “سانالۋاندىلىق ارقىلى – بىرلىككە” دەگەن ۇستىننىڭ توڭىرەگىندە ءوربيدى. مادەني مۇرا مەن ۇلتتىق بىرەگەيلىكتىڭ اراسىندا تىكەلەي ءوزارا بايلانىس بار. مادەنيەتتىڭ بەلگىلى ءبىر جۇگىن ارقالامايتىنداي ادامنىڭ, تۇلعانىڭ بولۋى مۇمكىن ەمەس, ال بۇل مادەني جۇكتىڭ اجىراماس بولىگىن وتكەننىڭ مادەني مۇراسىن قازىرگىمەن قوسا ءبىلۋ قابىلەتى قۇرايدى. جانە قوعامنىڭ مادەني مۇراسى نەعۇرلىم باي بولعان سايىن قوعام, تۇتاستاي العاندا, سوعۇرلىم باي جانە سونىسىمەن دە وزگەلەر ءۇشىن اشىق, سەبەبى قوعامنىڭ ءوزى ءارتۇرلى ەتنوستاردىڭ, ءوزارا اسەر ەتۋشى مادەنيەتتەردىڭ ىقپالىن بويىنا سىڭىرە وتىرىپ, ەتنوستاردىڭ ءوزارا مادەني ارالاسۋ شەكاراسىندا ءومىر سۇرەدى. سوندىقتان دوكترينادا مادەني مۇرا جونىندە دە ايتىلسا ارتىق بولماس ەدى. سونداي-اق دوكترينادا ىسكە اسىرىلاتىن ۇلتتىق ساياساتتى ناسيحاتتاپ تاراتۋدا باق قىزمەتىنە بايلانىستى باعىتتار بەلگىلەنگەن, قۇقىق پەن قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق قاقتىعىستاردىڭ الدىن الىپ, ءوزارا كەلىسىم مەن تاتۋلىقتى ساقتاۋدىڭ زاڭنامالىق نورمالارى مەن قۇقىقتىق تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان. ءدىننىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارى مەن بىرىكتىرۋشى كۇشىنە سۇيەنىپ, ەتنوسارالىق قاتىناستار جاعدايىنا ءدىني فاكتوردىڭ تەرىس اسەرىنىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى دوكترينانى تۇيىندەپ, اتالعان شارالاردىڭ ەل بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ماڭىزى قورىتىندى بولىمدە تۇجىرىمدالادى. جالپى, قازىرگى كەزدەرى دىنارالىق ۇنقاتىسۋ ماسەلەسىنىڭ كوتەرىلىپ, تالقىلانۋى بۇگىنگى الەمدە ءدىننىڭ وتە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن, ءدىننىڭ ىزگىلىك پەن بەيبىتشىلىك نەگىزىندە ادامدار مەن قوعامدى توپتاستىرا الاتىنىن, ءدىننىڭ زامان تالاپتارى مەن قاۋىپتەرىنە لايىقتى جاۋاپ بەرە الاتىنىن, ءدىننىڭ ادامگەرشىلىك پەن يماندىلىق مادەنيەتتى كوتەرەتىنىن, دىنارالىق كەلىسىمنىڭ يگىلىك ەكەنىن مويىنداۋعا اكەلەدى. سوندىقتان دوكترينادا ءبىلىم بەرۋ مەن تاربيە سالاسى بويىنشا ايتىلعان ويلاردا حالىقتىڭ ەتنوپەداگوگيكاسى مەن ەتنوپسيحولوگياسىنا دا ءمان بەرىلسە ەكەن دەگەن تىلەكتەمىز. قورىتا ايتقاندا, دوكترينا جوباسىنا وزەك بولعان ەل بىرلىگى تاقىرىبى ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باياندى بولۋىمەن بايلانىستىرىلادى جانە ول بۇگىنگى كۇننىڭ وسكەلەڭ تالابىنان تۋىنداپ وتىر. بوستاندىق, ازاتتىق, تاۋەلسىزدىك يدەياسى جاراتىلىسىنان ەركىندىكسۇيگىش قازاق حالقىنىڭ ءومىرىنىڭ ءمانىن قۇرايدى. سوڭعى ەكى-ءۇش عاسىردا استارلى جۇرگىزىلگەن وتارشىل ساياساتقا قارسى بولعان ءۇش جۇزدەن استام كوتەرىلىستىڭ ءوزى نەنى كورسەتەدى؟ قۇدايعا شۇكىر, حالقىمىزدىڭ اڭساعان تاۋەلسىزدىگىنە دە قول جەتكىزىپ, الەمگە ايگىلى دەربەس ەلگە اينالدىق. ءوز جەرىمىزدە حالىق سانىنىڭ باسىمدىعىن قۇرايمىز جانە ەلدىڭ ەگەمەندىگىنە دە جاۋاپتىمىز. الايدا, قازىرگى جاhاندانۋ زامانىندا باسەكەلەستىككە توتەپ بەرۋ دە وڭاي شارۋا ەمەس. دوكترينادا قاراستىرىلعان قاي سالادا بولسا دا ۇلتتىق جانە ستراتەگيالىق مۇددە ەسكەرىلۋى ءتيىس. ۇلتتىق نامىس پەن جىگەردى جاني, ۇلتتىق رۋحتى اسقاقتاتا ءتۇسۋ كەرەك دەگەن ويدامىز. ابدىمالىك نىسانباەۆ.
