سارابدال ساياساتتىڭ سالتاناتى

“وسىندايدا باقىت تۋرالى تولعاناسىڭ. ەن­تسي­كلوپەديالىق سوزدىكتەر ادامنىڭ ءومىر قىزىعى مەن قۋانىشىنا, راحاتىنا قاناعاتتانۋ دارە­جە­سىن تانىتاتىن ەتيكالىق ۇعىم دەپ تۇسىندىرەتىن, نەگىزىندە ادامنىڭ ءومىرى ماعىنالى جانە نا­تي­جە­لى بولعان كەزدەگى ريزاشىلىق سەزىمىنىڭ قا­لىپ­تا­سۋى جاتادى دەپ سانالاتىن بۇل كاتەگوريا كوپ ماعىنالى. ماحاببات قۋانىشى, بالا-شاعانىڭ قىزىعى, تابىسقا قول جەتكىزۋ, العا قويعان ماق­سات­تىڭ ورىندالۋى… بۇلاردىڭ ءبارى دە باقىت­تىڭ بەلگىلەرى. وسىلار ءبىر باسىڭنان تۇگەلدەي تابىلىپ جاتسا جاقسى. تۇگەلدەي تابىلماسا شە؟ ومىردە نە بولمايدى؟ باسىڭا نە تۇسپەيدى؟ تاع­دىردىڭ الدان نە توسارىن جالعىز جاراتقان يەمىز عانا بىلەدى. اسىلى, ءبىر باسىڭنىڭ باقى­تىن ەلىڭنىڭ باقىتىمەن بايلانىستىرا, ءبىرتۇتاس قاراي الساڭ عانا كەمەل كىسىلىككە بەتتەي بىلگەن بولاسىڭ. ەڭ باياندى باقىت – ەلىڭنىڭ باقىتى. ەڭ بيىك مارتەبە دە, ەڭ ءماندى, ەڭ ماڭگى مارتەبە دە – مەملەكەتىڭنىڭ مارتەبەسى. امەريكان دەمو­كراتياسىنىڭ اتاسى ت.دجەففەرسون “تاۋەلسىزدىك دەكلاراتسياسىندا” مەملەكەت باقىتقا ۇمتىلۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتقان. وسى تۇرعىدان قاراعاندا 2007 جىلعى 30 قاراشا قازاق ەلىنىڭ باياندى باقىتقا جەتۋ جولىنداعى باستى بەلەستەردىڭ ءبىرى بولىپ سانالارىنا ءبىز كامىل سەنەمىز”. 2007 جىلعى 14 جەلتوقساندا “الەمگە ايگىلى ۇيىم” ايدارىنىڭ اياسىندا جاريالانعان “OSCE” اتتى ماقالامىزدا وسىلاي جازعان ەكەن­بىز. ۆەنانىڭ “مارريوت” وتەلىندە نوۋتبۋكتىڭ جادىنان سۋىرىپ الىن­عان بۇل سويلەمدەر مادريدتە وتكەن ەۋ­روپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىن­تى­ماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملە­كەت­تەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى ۇيىمنىڭ 2010 جىلعى توراعاسى بولىپ ساي­لان­عانىنا بايلانىستى ءبىزدىڭ ىلە-شالا ۆەناعا ارنايى بارىپ قايتقان ساپارىمىزدان كەيىن قاعازعا تۇسكەن ەدى. زىمىراپ بارا جاتقان زامان. سودان بەرى دە ەكى جىلدان استام ۋا­قىت وتە شىعىپتى. بۇل ەكى جىلدا مىنا دۇنيە تالاي وزگەرىسكە ءتۇستى. ول كەزدە جۇرت جاڭا-جاڭا اۋىزعا الا باستاعان جاھاندىق قارجى داع­دا­رىسى بۇكىل الەمگە دەندەي ەنىپ كەتتى. بۇرىن ەكونوميستەر عانا بىلەتىن “رەتسەسسيا” دەگەن سياقتى تەرميندەر تىلىمىزگە وراتىلا بەرۋگە اينالدى, جالپى جەر بەتىندە اقشا ازايدى, اقشا ازايعان سوڭ ءونىم تۇ­تى­نۋ ازايدى, ءونىم تۇتىنۋ ازايعان سوڭ ءوندىرۋ ازايدى, ءونىم ءوڭدىرۋ ازاي­عان سوڭ ءونىم وتكىزۋ ازايدى, ءونىم وتكىزۋ ازايعان سوڭ شيكىزات قۇنى كۇرت تومەندەپ كەتتى, “وپەل” سياقتى الىپ كونتسەرندەر كۇيرەپ ءتۇستى, جۇزدەگەن بانكتەر بانكروت بولدى, ءتىپتى يسلانديا سياقتى تۇتاس ەلدەردىڭ بانكروتتىققا ۇشىراعان جاعدايلارى دا كەزدەستى. سانا دا وزگەردى. وسىدان جارتى عاسىرداي عانا بۇرىن اق ناسىلدىلەر ءبىر اۆتو­بۋسقا, قارا ناسىلدىلەر ءبىر اۆتوبۋسقا ءبولىنىپ مىنەتىن امەريكا قارا ءوڭدى ازاماتىن پرەزيدەنت سايلادى. ءيا, كوپ دۇنيە وزگەردى. وزگەرە قويماعان نارسەلەر دە بار. سولاردىڭ ءبىرى – قازاقستانداعى جاعداي. ارينە, بىزدە دە كوپ قيىندىق بولدى. بارىنەن قاتتى باتقانى – ەكسپورتىمىزدىڭ جارتىسىنا دەيىن قىسقارعانى. وعان قوسا باتقانى – سول قىسقارعان ەكسپورتتىڭ باعا­سى­نىڭ كۇرت ءتۇسىپ كەتكەندىگى. مىسالى, مۇنايدىڭ باعاسى 4 ەسە ارزاندادى. سوندا دا قازاقستان سىر بەرگەن جوق. ەلباسىمىزدىڭ ەرتە جارىقتا, ەلدەن بۇرىن ويلاستىرىپ قۇرعان ۇلتتىق قورىنىڭ ارقاسىندا, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ, شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋدىڭ قامىن قاراستىرعانىنىڭ ارقا­سىن­دا مەملەكەتىمىزدە جالاقى دا قىس­قار­عان جوق, زەينەتاقى دا قىس­قار­عان جوق, شاكىرتاقى دا قىسقارعان جوق, قايتا بۇرىن مەجەلەنگەندەي مولشەردە ءوسىپ وتىردى, ەلدە جاپ­پاي جۇمىسسىزدىققا جول بەرىلمەۋى بىلاي تۇرسىن, ءونىم ءوندىرۋدىڭ ازايۋى­نا بايلانىستى جۇمىس ورىندارىنىڭ قىسقارتىلۋىنا دا جول بەرىلمەدى. وسىنىڭ ءبارى جي­نا­لىپ كەلگەندە قازاقستاننىڭ تاۋەل­سىزدىك تاريحىنداعى جاسامپازدىق جۇمىسىنىڭ ەڭ جارقىن جەتىستىگى بولىپ تابىلاتىن ۇلى وقيعاعا – ەۋرو­پاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتى­ماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋگە كىرىسۋىنە كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي­مەن كەلۋىنە مۇمكىندىك جاسادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىن­تى­ماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ­دىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن ءمان-ماڭىزىن كەشە, 2010 جىلعى 14 قاڭتاردا – الەمنىڭ ەڭ ايگىلى, ەڭ سالتاناتتى سارايلارىنىڭ ءبىرى – حوفبۋرگتەگى نويەر زالىندا ينتەرنەت جۇيەسى ار­قىلى بۇكىل الەمگە تىكەلەي ەفير­دەن تاراتىلعان ۇندەۋىندە دە كەلىستى اشىپ بەردى (ۇندەۋدىڭ ءماتىنى بولەك جاريالانىپ وتىر – رەد.). نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇن­دەۋىن ەقىۇ-عا مۇشە 56 ەل دە­لە­گا­تسيا­لارى ىقىلاسپەن تىڭدادى. ۇيىم تۇراقتى كەڭەسىنىڭ يناۋ­گۋرا­تسيا­لىق ماجىلىسىنەن كەيىنگى ءباسپا­سوز ءماسليحاتى كەزىندە دە, ەل-ەلدەن كەلگەن مينيسترلەردىڭ قىسقا لەبىز پىكىرلەرىندە دە قازاقستان باسشى­سى­نىڭ ءوز مەملەكەتىنىڭ توراعا­لىق­قا ادامزات تاريحىنداعى ەڭ ءبىر كۇر­دەلى كەزەڭدە كىرىسىپ وتىرعاندىعىن بارىنشا سەرگەك سەزىنۋ سۇيسىنت­كەن­دىگى اتاپ ايتىلدى. “وسىدان ەكى جارىم جىل بۇرىن, تۇراقتى كەڭەستىڭ الدىندا ءسوز سوي­لەگەنىمدە مەن ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى 2007 جىلعى 30 قاراشادا مادريدتە قازاقستاننىڭ ۇيىمعا 2010 جىلى توراعالىق ەتۋىنە بايلانىستى ءادىل شەشىم قابىلدايتىنىنا ءۇمىت ەتە­تىنىمدى ايتقان ەدىم. قۇدايعا شۇكىر, ءدال سولاي بولىپ شىقتى. سونىڭ ار­قاسىندا بۇگىن مەن, قۇرمەتتى ارىپ­­تەستەرىم, سىزدەردىڭ الدارى­ڭىز­دا ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى تور­اعا­سى رەتىندە سويلەۋ قۇقىنا يە بولىپ تۇرمىن” – مەملەكەتتىك حات­­شىمىز – سىرتقى ىستەر ءمي­نيسترى قانات ساۋداباەۆ كەشە تۇڭ­عىش رەت وسى بيىك لاۋازىممەن سوي­لە­­گەن ءسوزىن وسىلاي باستادى. ەقىۇ-نىڭ ءتارتىبى بويىنشا تور­اعالىق ەتۋشى ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۇيىمنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى سانالاتىنىن ەسكە سالىپ, كەشەگى, ءبىز ءۇشىن تاريحي ءماجىلىس ەقىۇ تۇراقتى كەڭەسىنىڭ 789-شى ءماجىلىسى ەكەنىن دە قاعازعا تۇسىرە كە­تەلىك. وسىنىڭ ءبارى تاۋەلسىزدىك شە­جىرەسىنىڭ دەرەكتەرى. وسىنىڭ ءبارى تاريح. كوز الدىمىزدا جاسالىپ جاتقان تاريح. مادريدتەگى شەشىم حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان قازاقستان­نىڭ, ونىڭ كوشباسشىسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆتىڭ تاۋەلسىزدىك جىل­دارىندا ەكونوميكالىق جاعىنان قۋاتتى, دەموكراتيالىق تۇرعىدان ۇدايى دامۋ ۇستىندەگى مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى تابىستارىن, ەلدىڭ وڭىر­لىك جانە جاھاندىق قاۋىپ­سىز­دىك­تى قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان ۇلەسىن وبەكتيۆتى باعالاۋدىڭ عانا ەمەس, ەقىۇ-نىڭ ءوزىنىڭ ۆەنادان ەكى بەتتەگى باتىس پەن شىعىس ەلدەرىن ناقتى جاقىنداستىرۋعا, ۇيىمدى جاڭارتۋعا, نىعايتۋعا, بۇگىنگى كۇن­نىڭ ناقتى بولمىسىنا بەيىمدەۋگە دەگەن ۇمتىلىسىن تانىتۋدىڭ دا كەلىستى كورىنىسى. وسىلاي دەگەن قا­نات ساۋداباەۆ قازاقستان پرەزي­دەنتى­نىڭ جاڭا عانا جاريا ەتىلگەن ۇن­دەۋىندە ۇيىمنىڭ الدىندا تۇر­عان مىندەتتەردىڭ سارالانىپ كور­سە­تىلگەنىن, ەلىمىزدىڭ توراعالىقتى اتقارۋ كەزىندەگى ماڭىزدى باسىم­دىق­تارى ايقىن اشىلعانىن دا ايتتى. قانات ساۋداباەۆتىڭ سوزىندە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەۋروپا قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى شارت جاساۋ تۋرالى باستاماسىن تالقىلاۋ يدەيا­سىنا قولداۋ ءبىلدىرىلدى. 1999 جىلعى ۆەنا قۇجاتىن جاڭعىرتۋ جاڭا شارت جاساۋمەن قوسا-قابات جۇر­گى­زىلۋگە ءتيىس. قازاقستان قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى پروبلەمالارعا شولۋ جاساۋعا ارنالعان جىل سايىنعى كونفەرەنتسيانى دايىنداۋعا كوپ كوڭىل بولەتىن بولادى. سوندىقتان دا مەن ءىس باسىنداعى توراعا رەتىندە ءوزىمنىڭ العاشقى ساپارىمدى اقپان­نىڭ ورتاسىندا وڭتۇستىك كاۆكاز ەلدەرىنە جاساعالى وتىرمىن, ول جەر­دەگى قاقتىعىستى ماسەلەلەردى شەشۋگە كومەكتەسەتىن كەز كەلگەن اقىل-كەڭەستەرىڭىزگە العىسىمدى ايتامىن, دەدى قانات ساۋداباەۆ. ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمعا سالىنۋىنا, لاڭكەستىككە, قازىرگى زا­مان العا تارتىپ وتىرعان جاڭا قا­تەر­لەرگە قارسى كۇرەسكە دە قازاق­ستان باسا نازار اۋدارماق. بۇل وراي­دا قانات ساۋداباەۆ استانادا لاڭكەستىكتىڭ الدىن الۋ جونىندە كونفەرەنتسيا شاقىرۋدى ۇسىندى. ارينە, ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك ۇعى­مى بۇگىنگى تاڭدا قۇرلىقتىڭ اۋما­عىنان شىعىپ, ەۋرازيانىڭ كەڭ باي­تاق كەڭىستىگىن قامتىپ بارا جات­قانى بەلگىلى. مۇندايدا الدىمەن اۋىزعا الىناتىنى – اۋعانستان­دا­عى احۋال. بۇل ەلدەگى جاعدايدى جون­دەۋگە تىرىسۋ ءۇشىن قارۋمەن قاراما-قارسى تۇرۋدان جاسامپازدىق جۇ­مىس­قا قاراي جىلجۋعا تىرىسۋ كە­رەك. ەقىۇ-نىڭ, حالىقارالىق كواليتسيانىڭ اۋعانستانعا قاتىستى جۇمىسىنىڭ وزەگى وسى بولعانى جاق­سى. وسى ورايدا ايدىڭ اياعىندا لوندوندا اۋعانستانعا قاتىستى حا­لىقارالىق كونفەرەنتسياعا ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە قاتىساتىنىن دا ايتىپ ءوتتى قانات ساۋداباەۆ. ەقىۇ-نىڭ ەكونوميكالىق-ەكو­لو­گيالىق ولشەمىنە قاتىستى دا بىر­قا­تار ماسەلەلەر قوزعالدى. قازاق­ستان­نىڭ توراعا ەل رەتىندەگى يناۋ­گۋرا­تسيالىق ماجىلىستە بىردەن-اق ارال پروبلەماتيكاسىن قوزعاعانى ابدەن ورىندى بولدى دەپ ويلاي­مىز. ادامدىق ولشەمگە قاتىستى اڭ­گىمەگە كوشكەندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەتنوسارالىق, كونفەسسياارالىق كە­لىسىمگە قول جەتكىزۋدەگى حالىق­ارا­لىق قوعامداستىق مويىنداعان تا­جى­ريبەسى ەقىۇ كەڭىستىگىندە تولى­عى­راق تانىلۋعا لايىقتى ەكەندىگى ەسكە سالىندى. بيىلعى جىلى 29-30 ماۋسىم كۇندەرى استانادا ەقىۇ-نىڭ تولەرانتتىلىق پەن كەمسىتپەۋ جونىندەگى جوعارى دەڭگەيدەگى كون­فە­رەنتسياسى وتكىزىلمەكشى. ءىس با­سىن­داعى توراعانىڭ سوزىندە ادام ساۋداسى, سونىڭ ىشىندە بالالاردى ساۋداعا سالۋ جاھاندىق اۋقىمعا اۋىسىپ, ترانسۇلتتىق قىلمىستىڭ قۇرامداس بولىگىنە اينالعانى اتاپ ايتىلدى. زاڭنىڭ ۇستەمدىگى ماسەلەسىنە تيىسىنشە كوڭىل ءبولىندى. تاۋەلسىز سوت جۇيەسىن نىعايتۋدان باستاپ سى­عان­دار­دىڭ جاعدايىنا دەيىن قوزعالدى. بۇعان ونشا تاڭدانباڭىز. ءبىزدىڭ ستۋ­دەنت كەزىمىزدە “سىعانداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتى – ماركسيزمنىڭ دۇرىستىعىنا كۇمان كەلتىرەتىن جالعىز فاكتور” دەيتىن ءازىل ءسوز بولۋشى ەدى. سىعاندار پروبلەماسى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنە ورتاق. “البانيادا سىعانداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىن جاقسارتۋدىڭ ۇلتتىق ستراتەگياسى قابىلدانعان. ەقىۇ ول جاقتا سىعانداردى تۇرعىن رە­تىن­دە ءبىر جەردە تىركەلۋگە, سايلاۋشى رە­تىندە ءبىر جەردەن داۋىس بەرۋگە ۇگىت­تەپ, سىعان بالالارىن وقىتۋدان ءۇمى­تىن ۇزبەي ءجۇر ەكەن...” دەپ جا­زىپ­پىز جوعارىدا ايتىلعان “OSCE” اتتى ماقالامىزدا. توراعا ەل بولعان سوڭ وسى قۇرلىقتاعى ما­سەلەلەردىڭ بارىمەن دە اينالىسۋعا تۋرا كەلەدى. بيىل ءوزى سايلاۋ جىلى ەكەن. ەقىۇ-عا مۇشە 15 ەلدە پرە­زي­دەنت­تىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋلار وتە­تىن بولىپ شىقتى. قازاقستان دە­موكراتيالاندىرۋ جانە ادام قۇ­قىق­تارى جونىندەگى بيۋرو مەن ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەيا­سىن سايلاۋ بارىسىن بايقاستاۋ كە­زىن­دە وبەكتيۆتىلىك پەن سىندار­لى­لىق كوبىرەك بولۋىنا سەپتەسۋگە شاقىردى. قانات ساۋداباەۆتىڭ سوزىندە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇندەۋىندەگى ايتىلعان اسا كۇردەلى ماسەلەگە – ەقىۇ-نىڭ 2010 جىلعى ءسامميتىن دايىنداۋعا, وت­كىزۋگە دە تيىسىنشە كوڭىل ءبولىندى. ءىس باسىنداعى توراعا سىرتقى ىستەر مي­نيسترلەرىن بيىلعى جازدا الما­تىدا بەيرەسمي تۇردە كەزدەسىپ, ءسام­ميت­تىڭ كۇن ءتارتىبىن بەلگىلەۋگە, وتە­تىن ۋاقىتىن اقىلداسۋعا شاقىردى. بۇل ايتىلعاننان سامميت ماسەلەسى شەشىلگەندەي پىكىر تۋىپ قالماۋعا ءتيىس. ەقىۇ-دا كەز كەلگەن شەشىم تەك تولىق كونسەنسۋس جاعدايىندا عانا قابىلداناتىنىن, ياعني سامميت جونىندە 56 ەل ورتاق پىكىرگە توقتاۋى كەرەكتىگىن ەسكە سالعىمىز كەلەدى. الەمدىك قارجى داعدارىسىنا قا­تىس­تى كۇردەلى ماسەلەلەر كوبەيىڭ­كىرەپ, باتىس پەن شىعىستىڭ اراسى شيەلەنىسىڭكىرەپ تۇرعان قازىرگىدەي ۋاقىتتا قاي ماسەلەنىڭ دە شەشىمى قيىنداڭقىراي تۇسەتىنىن ەسكەرمەي بولمايدى. سونىڭ وزىندە تۇراقتى كەڭەستىڭ ءۇش ساعاتقا سوزىلعان العاشقى وتى­رىسىنان كەيىن ءىس باسىنداعى توراعا رەتىندەگى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قانات ساۋداباەۆ قازاقستاننىڭ ەقىۇ توراعالىعىنداعى باسىم باعىتتارى ۇيىم ءسامميتىن وتكىزۋ ەكە­نىن تاعى دا قۋاتتادى. لايىم, سو­لاي بولسىن.  مىنە, ون ءبىر جىل­دان بەرى باستارى قوسىلماي كەلە جاتقان 56 مەملەكەت باسشىلارىن ءبىر ۇستەلدىڭ باسىنا جيناي الساق, مۇنىڭ ءوزى ەقىۇ جۇمىسىنا تىڭ سەرپىن بەرۋدىڭ ناقتى دالەلىنە اي­نا­لاتىنى انىق. قانات ساۋ­دا­باەۆ­تىڭ ءباسپاسوز ماسليحاتىنداعى كى­رىس­پە سوزىندە تۇراقتى كەڭەس وتى­رىسىندا اقش-تان باستاپ تمد ەلدەرىنە دەيىن وكىلدەر قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ ۇندەۋىندەگى ماقساتتار مەن مىن­دەتتەردى ءبىراۋىزدان قولداپ سوي­لە­گەنى اتاپ ايتىلدى. بۇعان دا قۋانىپ قالدىق. ءتىل-اۋزىمىز تاسقا, قازاق­ستان­نىڭ ەقىۇ-داعى توراعالىق جولى جاقسى باستالدى. جىلدا ايتىس-تارتىسپەن ۇزاق تالقىلاناتىن جي­ىن­تىق بيۋدجەت قازاقستان توراعا­لىعىمەن جاڭا جىلدىڭ الدىندا قا­بىلدانىپ كەتتى. وتكەن جىلعى بيۋدجەت ساۋىردە بەكىتىلگەنىن سەي­سەن­بى كۇنگى ماقالامىزدا جازعانبىز. مۇن­داي جاعداي كوپتەن بولماعان ەكەن. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ كەشەگى ۇندەۋىندە (ايتقان­داي, ونى www.youtube.com/osce سايتىنان ءوزىڭىز دە كورە الاسىز) ەقىۇ-نىڭ جاعىمدى تاريحي رە­سۋر­سىنىڭ دا ءوز ءليميتى بار ەكەندىگى تەككە ايتىلعان جوق. كەز كەلگەن ۇيىم سياقتى ەقىۇ دا جاڭا زامان العا تارتقان قاتەرلەرگە توتەپ بەرۋ ارقىلى تىڭنان تۇلەپ وتىرسا عانا بۇرىنعىسىنان دا قاجەتتى, بۇ­رىن­عىسىنان دا ءتيىمدى بولا تۇسەدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاق­ستان توراعالىعىنىڭ دەۆيزى ءتورت ت بو­لا­تى­نىن ايتتى. ولار – “تراست” (سە­نىم), “تراديشن” ء(داستۇر), “ترانس­پارەنسي” (اشىقتىق) جانە “تو­لەرانس” (توزىمدىلىك) ۇعىمدارى. وسى تورتەۋى تۇگەل بولسا توبە­دەگىمىزدىڭ كەلەرىنە, ەۋروپاداعى توبەبيلى­گىمىزدىڭ ابىروي بەرەرىنە سەنەمىز. سارسەنبى مەن بەيسەنبىدە مۇندا تۇراقتى كەڭەستىڭ ارناۋلى ماجىلى­سى­نەن باسقا دا كوپتەگەن ءىس-شارالار, كەزدەسۋلەر ءوتتى. نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ “قازاقستان جولى” كىتا­بى­نىڭ اۆستريالىق نۇسقاسىنىڭ حوف­بۋرگ سارايىنداعى ءساتتى ۇيىمداس­تىرىلعان تۇساۋكەسەرى كەزىندەگى اڭ­گى­مەلەر وتە اسەرلى بولدى. اۆستريا­نىڭ بۇرىنعى فەدەرالدىق كان­تس­لە­رى ف.ۆرانيتسكيدىڭ تۇساۋكەسەرگە شاقىرىلعانى, وعان ارنايى ءسوز بە­رىلگەنى ورىندى شىقتى. قانات ساۋ­داباەۆ اۆستريا مەن قازاقستاننىڭ ءاۋ باستا عارىشتا تابىسقانىن, لاۋا­زىمدى تۇلعا رەتىندە باي­قو­ڭىر­داعى سول وقيعاعا ءوزى دە قاتىس­قانىن ادەمى ەسكە سالىپ كەتتى. سارسەنبىدە قانات ساۋداباەۆ اۆستريا رەسپۋبليكاسىنىڭ فەدە­رال­دى پرەزيدەنتى ح.فيشەرمەن كەزدەستى. مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ا.كوستامەن, يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ جونىندەگى شارت ۇيىمىنىڭ تۇراقتى كوميتەتىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى ەلشى ت.توتپەن, ەقىۇ-نىڭ باس حات­شىسى م.پ.دە بريشامبومەن كەزدەسۋلەرى وتكىزىلدى. ولاردىڭ ءبارى دە ماڭىزدى. ولاردىڭ بارىندە دە ماڭىزدى ماسەلەلەر قوزعالدى. ايت­سە دە ءبىز ولاردىڭ ءبارىن جانتالاستا جازىلىپ جاتقان مىنا ماقالادا ەگجەي-تەگجەيلى قامتىپ ۇلگەرە الا­تىن ەمەسپىز. ءبىز ءۇشىن ەڭ نەگىزگىسى بۇل كۇندەردەگى ەڭ باستى وقيعا – قازاقستان يناۋگۋراتسياسى جايىندا اڭگىمەلەۋ. تاريحتا ەسەمىز كەتكەن ەل ەدىك. تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقالى بەرى وي­دا­عىمىز بولىپ, كەمتىگىمىز تولىپ جاتىر. نە بەرىلسە دە, ادامعا دا, حا­لىققا دا كوڭىلگە, پەيىلگە بەرىلەدى. مىنا ۇلى جەتىستىكتە, قازاقتىڭ دالاداي دارقان كوڭىلىنە, اقشا قارداي اپپاق پەيىلىنە بەرىلىپ وتىر. ءيا, بۇل شىن مانىندە ۇلى جە­تىستىك. ارينە, ەقىۇ-عا جالپى تور­اعالىق ەتۋ وزدىگىنەن ۇلى جەتىستىككە جاتا قويمايدى, بىراق بىزدەي جاس مەملەكەت ءۇشىن, تاۋەلسىزدىك تۋىن تىك­كەنىنە 18 جىل جاڭا تولعان ەل ءۇشىن, توتاليتاريزمنەن جاقىندا عانا بوي اجىراتىپ, دەموكرا­تيا­نىڭ ەۋروپالىق قالىپتارىن قابىل­داپ ۇلگەرگەن ەل ءۇشىن تمد اۋما­عى­نان سۋىرىلىپ شىعىپ, بۇكىل تۇركى تىلدەس دۇنيەدەن سۋىرىلىپ شىعىپ, بۇكىل مۇسىلمان الەمىنەن سۋىرى­لىپ شىعىپ, بۇكىل ازيا قۇرلىعى­نان سۋىرىلىپ شىعىپ, وسى بيىككە الدىمەن كوتەرىلۋ شىن مانىندە ۇلى جەتىستىك سانالۋعا ءتيىس. وسىنداي تاريحي كۇندە ءبىز قا­زاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاق تاريحىنداعى ورنى تۋرالى تولعانباي تۇرا الماي­مىز. نازارباەۆتىڭ مەملەكەتقۇرۋ­شى رەتىندەگى ءسينونيمى بۇگىندە بۇ­كىل الەمگە بەلگىلى. ەندىگى جەردە ءبىز نازارباەۆتىڭ مەملەكەتتانىتۋشى رەتىندەگى قىرىن دا قوسا قابات قا­راستىرۋعا قۇقىلىمىز. ەگەمەن­دىك­تىڭ ەلەڭ-الاڭىنان, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى شاعىنان بەرى ەلباسىمىز مەملەكەتتى قۇرۋمەن بىرگە سول جاس مەملەكەتتى سىرتتا تانىتۋمەن دە قاتار اينالىستى. ىشكى ساياساتتىڭ سىرتقى ساياساتقا, سىرتقى ساياسات تا  ىشكى ساياساتقا ىقپال ەتەنىنىن بىل­گەندىكتەن دە ات ۇستىنەن تۇسپەي, ءتۇن قاتىرىپ, ءتۇس قاشىرىپ ءجۇرىپ جۇ­مىر جەردى ايقىش-ۇيقىش ارالادى. الىستان دا, جاقىننان دا ينۆەس­تيتسيا تارتتى, ەڭ باستىسى الىستان دا, جاقىننان دا دوس ارتتىردى. ەكو­نوميكاسى قۋاتتى, احۋالى تۇراق­تى, ساياساتى سەنىمدى, مىعىم مەملەكەت رەتىندە ءوز ەلىنىڭ جاقسى اتىن شىعاردى. ءسويتىپ جيىرما جىلعا دا جەتپەيتىن مەرزىمدە قا­زاقستاندى حالىقارالىق قوعامداس­تىق ساناساتىن, سىيلايتىن ەلگە اينالدىردى. نازارباەۆتىڭ ساراب­دال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا اۋەلى ءوز الدىمىزعا ءۇي بولدىق. ودان كەيىن بي تۇسەتىندەي بولدىق. ەندى, مىنە, بي بولدىق. ەلباسىمىز ەقىۇ-عا توراعالى­عى­مىزدىڭ ءمانى جايىندا جاقىندا تاۋەلسىزدىكتىڭ 18 جىلدىق تويىن­داعى سالتاناتتى جيىندا ايشىقتى ايتتى: “قازاق قازاق بولىپ جارا­تىلعالى مۇنداي دارەجەگە جەتىپ كورگەن ەمەس”. ءدال سولاي قۋان, قازاق, قۋاناتىن كۇن بۇگىن! قۋانىشىمىز ۇزاعىنان بولسىن! ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ – ۆەنادان.