زايسانداعى ءزىلزالا

ونىڭ زارداپتارىن جويۋ ەلباسىنىڭ ەلجاندىلىعىن جاڭا قىرىنان كورسەتتى. 1990 جىلدىڭ 14 ماۋسىمىندا ساعات 12-دەن 47 مينۋت وتكەندە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندە ءۇل­كەن جەر سىلكىنىسى بولدى. زايسان ءزىل­زا­لاسى دەگەن اتپەن تاريحقا ەنگەن وسى اپات حالىققا ۇلكەن زارداپتارىن تي­گىز­دى. 8874 ءۇي قيراپ, 36 مىڭ ادام باس­پاناسىز قالدى. كەلگەن شىعىن سول  كەزدىڭ اقشاسىمەن 300 ميلليون رۋبل دەپ باعالاندى. بۇل وراسان زور شىعىن ەدى. ەڭ باستىسى, ءزىلزالا سالدارىنان بۇكىل ءبىر اۋداننىڭ حالقى تۇرعىن ۇيلەرىنەن ايىرىل­دى. مارقاكول, كۇرشىم, تارباعاتاي سەكىلدى كورشى اۋدان حالقى دا ونىڭ زارداپتارىنا ۇشىراپ, حالىقتىڭ ەلە­ۋ­- ءلى بولىگىنىڭ باسپانالارى تۇرۋعا جا­را­ماي قالدى. ءبىر جاقسىسى, اللانىڭ شاراپاتىنىڭ ارقا­سىندا بولار, ءزىلزالا كۇندىزگى ۋا­قىتتا بولعاندىقتان حالىقتىڭ باسىم كوپ­شىلىگى دالادا, ءارتۇرلى جۇمىستاردا ءجۇر ەدى. سوندىقتان, كوپتەگەن ۇيلەردىڭ قابىرعالارى جارىلىپ, ەندى بىرازىنىكى قۇلاپ جاتقان تۇستا ءزىلزالادان ءبىر عانا ءسابي شەتىنەدى. ول بالانىڭ اتى ءبىرجان بولاتىن. حالىق وسى ءبىر وقيعانى ەستە قالدىرۋ ءۇشىن وسى بالا تۇرعان راجكوۆ اۋىلىنىڭ اتىن وزگەرتىپ, ونى ءبىرجان دەپ اتادى. كەيىننەن وسى اتاۋ رەسمي تۇردە بەكىدى. ءبىر جاقسىسى, حالىققا وراسان زور اۋىرتپالىعىن اكەلگەن ءزىلزالا زارداپتارى جەدەل ەڭسەرىلدى. بۇعان سول تۇستا رەسپۋب­ليكا باسىنا كەلگەن قازاقستان كپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مەملەكەت باسشىسى رەتىندەگى قايراتكەرلىك قارىمى سەبەپ بولدى. وقيعا بولىپ وتكەننەن كەيىن دەرەۋ رەسپۋبليكادان ورتالىق شتاب قۇرعىزىپ, ءزىلزالا زارداپتارىن جويۋ, قينالعان حالىققا كومەك بەرۋ ماسەلەسىن ويلاستىرعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى 18 ماۋسىمدا زايسان جەرىنە ءوزى دە كەلدى. تابيعات اپاتى سالدارىنان قيراعان اۋىلداردى ارالادى. حالىقپەن  بەتپە-بەت سۇحباتتاسىپ, ابىرجىپ, ەڭسەسى تۇسە قالعان جۇرتشىلىققا قايرات-جىگەر بەردى. ءزىلزالانىڭ كەلتىرگەن شىعىندارى مەن زارداپتارىن ءوز كوزىمەن كورگەننەن كەيىن باتىل شەشىمگە بارىپ, بۇكىل رەسپۋبليكا حالقىن ونىمەن كۇرەسكە جۇمىلدىردى. ماسەلەن, زايسان اۋدانىنىڭ ءاربىر اۋىلىنا ءبىر-ءبىر وبلىستى بەكىتتى. ءاربىر وبلىستىڭ قۇرىلىس سالاسىنداعى ۇلكەن ترەستەرى, قۇرىلىس ۇيىمدارى زايسان جەرىنە كوشىپ كەلگەندەي اسەر قالدىردى. رەسپۋبليكانىڭ ءار شالعايىنان كىرپىش, تسەمەنت, بەتون پليتالار مەن دايىن قابىرعالار, باسقا دا كوپتەگەن قۇرىلىس ماتەريالدارىن تيەگەن الىپ ماشينالار زايسانعا قاراي اعىلدى. ولاردىڭ كۇندىز-ءتۇنى تىنباعان جۇرىستەرىنەن قارا جەر تىتىرەدى دەسەك تە بولادى. ءسويتىپ, ءبىر اۋداننىڭ بىرنەشە مىڭداعان تۇرعىن ۇيلەرى ءبىر-ەكى جازدىڭ ىشىندە تولىقتاي قايتا سالىندى. ەسكى سامان ۇيلەردىڭ ورنىن قىزىل كىرپىشتەن, دايىن بەتون قابىرعالاردان تۇرعىزىلعان جاڭا ەڭسەلى ۇيلەر باستى. ءبىز تۇرعان قارابۇلاق اۋىلىنا الماتى وبلىسىنىڭ قۇرىلىسشىلارى بولىنگەن ەدى. ولار ءبىر جازدىڭ وزىندە بىرنەشە جۇزدەگەن ءۇيدى سالىپ تاستادى. سوندىقتان, اۋىل حالقىنىڭ الماتىلىقتارعا دەگەن العىسى شەكسىز. ەلباسى تەك تۇرعىن ۇيلەر سالعىزۋمەن عانا شەكتەلگەن جوق. حالىق كوپ شوعىرلانعان اۋىلداردان جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشقىزۋ ماسەلەسىن دە ويلاستىرىپ, ەلىمىزدەگى ءىرى-ءىرى كومبيناتتارعا, وندىرىستىك بىرلەستىكتەرگە سالماق سالعان ەكەن. ءسويتىپ, قارابۇلاق اۋىلىنان جاڭا ءسۇت زاۋىتى بوي كوتەردى. مۇنى وسكەمەن قورعاسىن-مىرىش كومبيناتىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا تۇرىكتىڭ اتاقتى «فينتراكو» فيرماسى سالدى. ءسويتىپ, تاۋەلسىزدىك تاڭى ەندى اتقالى تۇرعان ەلەڭ-الاڭ شاقتا ءبىزدىڭ اۋىل العاش رەت قازاق-تۇرىك بولىپ ارالاستى. الىستاعى اعايىننىڭ قادىرىن تانىدى. سول كەزدىڭ ولشەمىمەن العاندا بۇرىن ءوڭىمىزدى قويىپ, تۇسىمىزگە كىرمەيتىن جارقىراعان ادەمى, ەۋروپالىق ستاندارت دەڭگەيىندەگى تاماشا زاۋىت سالىندى. اۋدان حالقى سول كەزدە رەسپۋبليكادان اعىلعان كومەككە ابدەن ريزا بولدى. ەلباسىمىزعا اقجارىلقاپ العىسىن ايتتى. ەلباسىمىزدىڭ قايراتكەرلىك قارىمىن, ەلىم دەپ سوققان جۇرەگىن ونى وسىنداي قيىن ساتتە بىرلىككە شاقىرعان ەلجاندىلىعىن كوردى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ شىعىس وڭىرىندەگى زايسان اۋدانى ەكونوميكاسى دامىعان, ءساندى دە ساۋلەتتى اۋدانداردىڭ بىرىنە اينالىپ كەلەدى. اۋدان ورتالىعى زايسان قالاسىنا بارساڭىز, ونىڭ كەلبەتىنە قاراپ, ەرەكشە ريزا بولاسىز. مىنە, وسىناۋ كورىنىستە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مەملەكەت باسشىسى رەتىندەگى وزىندىك قولتاڭباسىن اڭعارىپ, ول كىسىگە دەگەن ىشتەي ريزاشىلىق سەزىمگە بولەنەسىز. سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان»