ەلوردادا ازاماتتىق باستامالاردى قولداۋ ورتالىعى مەن ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگىنىڭ, سونداي-اق قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعىنىڭ قولداۋىمەن «قازاقستانداعى گەندەرلىك ساياسات: «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2006-2016 جىلدارعا ارنالعان گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسىن» ىسكە اسىرۋ ناتيجەلەرىن باعالاۋ» جوباسىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسى ءوتتى.
تاقىرىپقا تۇزدىق ەتىپ العان جوبا قورىتىندىلارىن جاريالاۋ جانە «2030 جىلعا دەيىنگى وتباسى جانە گەندەرلىك ساياساتتىڭ تۇجىرىمداماسىن» ازىرلەۋدى ماقسات ەتكەن جيىندا ەلىمىزدەگى گەندەرلىك ساياساتتى ودان ءارى دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى ازىرلەۋ بولاتىن.
تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەننەن كەيىنگى جىلداردا قازاقستان تەڭ قۇقىقتار مەن تەڭ مۇمكىندىكتەر قوعامىن قۇرۋدا كوپتەگەن جەتىستىكتەرگە يە بولدى. قازىرگى تاڭدا بۇل باعىتتاعى ءىس-شارالار «ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ تەڭ قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرى تۋرالى» جانە «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ تۋرالى» زاڭدارىمەن رەتتەلەدى.
ايتا كەتەيىك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ارنايى قاۋلىسىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 2006-2016 جىلدارعا ارنالعان گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسى» قابىلدانعان بولاتىن. بۇل ستراتەگيا پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياسى باستاماسىمەن ەلىمىزدىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارىنىڭ, سونىمەن قاتار حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىمەن ازىرلەندى.
وسى ستراتەگيا ىسكە اسىرىلعان جىلدارى ونىڭ نەگىزگى بولىمدەرى مەن ينديكاتورلارىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا مىناداي ناتيجەلى جۇمىستار اتقارىلدى:
بۇگىنگى تاڭدا پارلامەنت ماجىلىسىندەگى ايەلدەر ۇلەسى – 27,1%, بۇل كورسەتكىش شەشىم قابىلداۋ دەڭگەيىندەگى ايەلدەر وكىلدىگىن 30% قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنا جاقىن. بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردا ايەلدەر وكىلدىگىنىڭ دەڭگەيى سايلانعان دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ 22,2%-عا جەتتى;
ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ايەلدەردىڭ قاتىسۋ ۇلەسى ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2006 جىلدان باستاپ بيزنەستەگى ايەلدەردىڭ ۇلەسى 38%-دان 50%-عا دەيىن ءوستى. ايەلدەر شاعىن جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارىنىڭ 42 %-نا باسشىلىق ەتەدى, ال ولاردىڭ ەلدىڭ ءجىو-نە قوسقان ۇلەسى – 40%. ايەلدەر جۇمىسسىزدىعى 2006 جىلى 9,2%-دان 2015 جىلى 5,6%-عا دەيىن تومەندەگەن;
جىل سايىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كورسەتكىشتەر جاقسارۋدا: انا ءولىمى 3,7 ەسە, بالا ءولىمى 1,4 ەسە ازايدى. قابىلدانعان شارالار ناتيجەسىندە ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسى 66,15-تەن 71,62 جاسقا دەيىن ۇزاردى;
ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ جۇمىسى كۇشەيتىلدى. سوڭعى 10 جىلدا تۇرمىستىق قىلمىس دەڭگەيى 2006 جىلى 1424-دەن 2015 جىلى 467-گە دەيىن 3 ەسە تومەندەگەن. ەلدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە ايەلدەردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعايتىن ارناۋلى بولىمشەلەر جانە زارداپ شەككەن ايەلدەرگە كەشەندى كومەك كورسەتەتىن 28 داعدارىس ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى;
وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ ماقساتىندا ەلباسى تاپسىرماسى بويىنشا وتباسى كۇنى بەلگىلەنىپ, جىل سايىن «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق كونكۋرسى وتكىزىلەدى.
مىنە, وسىنداي جۇمىستار ناتيجەسىندە الەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ گەندەرلىك تەڭدىك يندەكسىنە سايكەس قازاقستان 2016 جىلى الەمنىڭ 144 مەملەكەتى اراسىنان 51-ورىندى يەلەندى.
دەسەك تە, گەندەرلىك تەڭدىككە قول جەتكىزۋدە ءالى دە بىرقاتار ماسەلەلەر ءوز شەشىمىن تابۋدى قاجەت ەتەدى. ماسەلەن:
مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر اراسىندا باسشى لاۋازىمدارىنداعى ايەلدەردىڭ وكىلدىگى تومەن دەڭگەيدە. قازىرگى تاڭدا 411 ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ تەك 40-ى – ايەلدەر (9,7%);
ەڭبەك پەن جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىندا ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ ورتاشا ەڭبەكاقى دەڭگەيىندە 33% الشاقتىق ساقتاپ قالادى. ايەلدەردىڭ جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ەرلەردىڭ جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىنەن جوعارى. 2015 جىلى ايەلدەر جۇمىسسىزدىعى 5,7%, ال ەرلەر جۇمىسسىزدىعى 4,3% دەڭگەيىندە تىركەلگەن;
حالىقتىڭ وي-ساناسىندا گەندەرلىك ستەرەوتيپتەر ءالى دە ساقتالعان. قازاقستاندىق باق قۇرالدارىندا ەگدە جاستاعى ايەلدەردىڭ, كوپبالالى انالاردىڭ, جالعىز باستى انالاردىڭ الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتىلمەۋى, ءجاسوسپىرىم قىزداردىڭ ماسەلەلەرى از كوتەرىلەدى;
تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق ماسەلەسى تولىق شەشىلمەگەن: 2015 جىلى تىركەلگەن قىلمىستاردىڭ سانى 65 325-كە جەتتى. بۇل 2006 جىلعى كورسەتكىشتەن 40%-عا دەرلىك جوعارى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى ءاربىر ءۇشىنشى ايەل پسيحولوگيالىق زورلىق-زومبىلىققا, ءاربىر جەتىنشىسى – فيزيكالىق, ءاربىر توعىزىنشىسى – ەكونوميكالىق جانە ءاربىر ونىنشىسى – سەكسۋالدىق زورلىق-زومبىلىققا ۇشىرايدى;
وتباسى مەن وتباسىلىق تاربيە بەرۋ ماسەلەسى دە وزەكتى: 2011 جىلدان باستاپ ەلىمىزدەگى نەكە قيۋ سانى تومەندەپ كەلەدى. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا 148 769 نەكە تىركەلگەن, بۇل 2014 جىلعىدان 10 559-عا از. ەسەسىنە, اجىراسۋلار سانى 2006 جىلدان بەرى ءوسىپ كەلەدى. سونىڭ سالدارىنان تولىق ەمەس وتباسىلار قۇرامىندا جالعىزباستى انالاردىڭ سانى باسىم.
وسىعان وراي, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 2006-2016 جىلدارعا ارنالعان گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسىن» جۇزەگە اسىرىلۋ مەرزىمىنىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى ونىڭ بارلىق بولىمدەرى بويىنشا تۇڭعىش رەت كەشەندى الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. زەرتتەۋ جۇمىسى مىناداي ساتىلاردان تۇرادى:
- الەۋمەتتىك ساۋالناما ارقىلى ساندىق تالداۋ;
- ساراپشىلىق ساۋالناما ارقىلى ساپالىق تالداۋ;
- 10 جىل ىشىندە ستراتەگيانىڭ نەگىزگى ينديكاتورلارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ ناتيجەلەرىن تالداۋ.
