وڭىندەگى ۋاقىت تابى سالعان ءالسىز دە بولسا اجىمدەردەن اعانىڭ ءبىراز جاستى القىمداعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. كوزىلدىرىكتىڭ استىنداعى كوكشىل كوزدەرى وت شاشىپ تۇر ءالى دە. قيمىلىنىڭ تىم شيراقتىعىنا قاراپ, جەتپىستىڭ جەلكەنىن كەرىپ ۇلگەرگەنىنە كۇمانداناتىنىڭىز انىق. قۇرىلىس سالاسىندا ۇزاق جىلدار تەر توككەندىگىنەن بولار, جاراۋ جىلقىداي تىڭ. كەرە قارىس ماڭدايى بويشاڭ بىتىمىنە كەلىسىپ-اق تۇر.
ەڭبەككە ەرتە ارالاستى
كەيىپكەرىمىزدىڭ نىسپىسى – ۆيكتور بۋللەر. ەرتىستى بويلاي قونعان كەرەكۋ ءوڭىرىنىڭ شارباقتى اۋدانىندا تۋىپتى. تاريحقا قاندى ارىپتەرمەن تاڭبالانعان ۇلى وتان سوعىسى جەڭىسپەن ءتامامدالسا دا, حالىق ءالى ەتەك-جەڭىن جيا قويماعان تۇس. وزگە توپىراقتان قونىس اۋدارىلىپ كەلگەن وتباسىلاردىڭ احۋالى دا كوڭىل قاريتىنداي. ءدميتريدىڭ شاڭىراعىنا شاتتىق سىيلاعان ۇل اتا-اناسىنا قاراشانىڭ قارا سۋىعى مەن تۇرمىستىڭ سىزىن ەلەتپەگەندەي ەدى. دەسە دە, زۇلمات جىلداردان كەيىن تۋعانداردا قايبىر وڭعان بالالىق شاق بولدى دەيسىز؟! قازاقى اۋىلدىڭ قام-قارەكەتىمەن كوز اشىپ, ەر جەتكەن بالا ۆيكتور ەڭبەككە ەرتە-اق ارالاستى. ء«بىزدىڭ زامانىمىزدىڭ ۇرانى تەك ەڭبەك ەدى عوي. اۋىل ۇلكەندەرىنىڭ قىرمان باسىندا, ەگىستىك القابىندا, مەيلى, ءوزىنىڭ اۋلاسىندا جان اياماي جۇمىس ىستەپ, شارۋامەن اينالىسىپ جۇرگەنىن كورىپ وستىك. اكە-شەشەلەرىمىز كۇنمەن تالاسىپ تۇرىپ, قارا جۇمىسقا جەگىلسە, قاس قارايعاندا قايراتىن سارقىپ قايتاتىن. مىنە, وسىنداي جانكەشتىلىك مەنىڭ زامانداستارىمنىڭ, قاتارلاستارىمنىڭ قانىنا ءسىڭىپ ۇلگەرگەن. ءالى كۇنگە قول قۋسىرىپ وتىرۋدان اۋلاقپىز. «ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي, تويادى قارنىڭ تىلەنبەي» دەگەن ەمەس پە؟» دەيدى ۆيكتور دميتريەۆيچ.
تسەلينوگرادقا جولداما – بولاشاققا وڭ قادام
ۆيكتور بۋللەر مەكتەپ قابىرعاسىن بىتىرەر-بىتىرمەستەن پاۆلودار قالاسىنداعى «ەلەۆاتورمەلستروي» مەكەمەسىنە قۇرىلىسشى بولىپ كىرەدى. نەبارى ون جەتى جاستاعى بالا الىپ ترەستىڭ اۋىر جۇمىستارىنا جەگىلە ءجۇرىپ, بولاشاق ماماندىعىنىڭ العاشقى قىر-سىرىنا قانىعا باستايدى. «بيىك ۇيلەرگە قاتتى قىزىعاتىن ەدىم. ءزاۋلىم سارايلار سوعۋدى ارماندادىم دا. قۇداي تىلەۋىمدى بەرگەن ەكەن عوي, كوپ ۇزاماي سول كەزدەگى پاۆلودار يندۋستريالىق ينستيتۋتىنا قۇجات تاپسىرىپ, جولىم بولىپ كەتتى», دەپ ەسكە الدى بوزبالا شاعىن قارت قۇرىلىسشى. بەس جىل بويى ءبىلىم العاندا, ينجەنەر-قۇرىلىسشى-تەحنولوگ ماماندىعىن تەوريالىق تۇرعىدان مەڭگەرىپ ۇلگەردى. جىگەرى بەكەم, قايراتى مىعىم جاس مامان جۇمىس تاڭداعان جوق. باسشىلىقتىڭ جولداماسىمەن سول كەزدەگى تىڭ يگەرۋشىلەر قالاسىنا جول تارتتى. ارقانىڭ جازىق دالاسىن ءتىلىپ, ەركەلەي اققان ەسىلدىڭ وڭ قاپتالىن بويلاي قونعان جاس قالا ارمانىن قانات قىلىپ جەتكەن ەرتىستىڭ ۇلىن جاتىرقاي قويمادى. ۆيكتور كەلە سالا تسەلينوگراد تەمىر-بەتون بۇيىمدارى كومبيناتىنا جۇمىسقا كىردى. قاراپايىم جۇمىسشى بولىپ ەڭبەك جولىن باستاعان ول اراعا از ۋاقىت سالىپ ارماتۋرا شىعاراتىن تسەحتىڭ اعا شەبەرى بولدى. تىنىمسىز ەڭبەگى مەن بىلىكتىلىگى وقۋ ورنىن كەشە بىتىرگەن تۇلەكتى تسەح باسشىسى لاۋازىمىنا دەيىن جەتكىزدى. ءتىپتى, 1971 جىلى باس ينجەنەر قىزمەتىنە تاعايىندالدى. ال ەكى جىلدان سوڭ ۆيكتور بۋللەر كومبينات ديرەكتورى بولدى.
ەر – تۋعان جەرىنە
«ىرگەسى ىدىراماستاي كورىنگەن كەڭەس وكىمەتى دە قۇلادى. قازاقستان ەگەمەندىگىن العاندا شىن قۋانعانداردىڭ ءبىرى مەن ەدىم. وزگە ۇلتتار اتاجۇرتتارىنا كوش باسىن بۇرعاندا دا, كوڭىلىم تۋعان جەرىمدى قيماعانىن نەگە جاسىرايىن. قازاقتىڭ «ەر – تۋعان جەرىنە» دەگەن ماقالى اركەز جادىمدا. كىندىك كەسكەن جۇرتىمدى قيىپ كەتۋ ويىما دا كىرمەگەن ەكەن. بار مۇراتىم دەربەستىگىن العان ەلدىڭ ءبىر كەتىگىنە كىرپىش بولىپ قالانۋ ەدى. جاساعان وعان دا جەتكىزدى», دەيدى كەيىپكەرىمىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى سىن ساتتەردە ۆيكتور دميتريەۆيچ «سترويكونسترۋكتسيا» اكتسيونەرلىك قوعامىنا باسشىلىق ەتۋگە كەلدى. وتىز جىلدان اسا تاريحى بار مەكەمە دە ەل ەكونوميكاسىمەن بىرگە توقىراۋ كەزەڭدەردى باسىنان وتكەرگەنى راس. قازاقستاننىڭ كوپتەگەن كاسىپورىندارى جابىلىپ, جابىلماعانى تۇرالاپ, الاساپىران كۇيگە تۇسكەن شاقتا ۆ.بۋللەر جەتەكشىلىك ەتەتىن «سترويكونسترۋكتسيا» اق تا ەسىگىنە ق ۇلىپ سالۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعان. الايدا, ءوندىرىس سالاسىندا شيرەك عاسىردان اسا تاجىريبەسى بار مامان ىرگەلى مەكەمەنى اياعىنان تىك تۇرعىزۋ ءۇشىن بارىن سالدى. كۇن-ءتۇن دەمەي ەڭبەك ەتۋگە, تەر توگۋگە تۋرا كەلدى. «اسىرەسە, 1995-97 جىلدارداعى قارجى داعدارىسى كۇللى قازاقستانعا عانا ەمەس, الەم ەلدەرىنە دە اۋىر سوققانىن كوپشىلىگىمىز بىلەمىز. مەن باسقاراتىن كاسىپورىننىڭ دا شاڭىراعى شايقالۋعا شاق تۇرعان. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ كورەگەن كىسى عوي. حالىقتىڭ ماڭدايىنا جازا سالعان بىرەگەي پەرزەنت دەر ەدىم. سارابدال ساياساتى سونداي الاعاي دا بۇلاعاي زاماننان حالىقتى امان-ەسەن الىپ شىقتى. ءبىز دە ەلباسىنىڭ جول كورسەتۋىمەن ىرگە بەكىتىپ, ەڭسەمىزدى تۇزەدىك. بارشا قازاق, ءتىپتى, الەم ەلدەرى ءبىزدىڭ باسشىمىزعا قارىزدار. ويتكەنى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جەر بەتىندەگى تىنىشتىقتى, تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا كوپ ىقپال ەتتى, كۇش سالدى», دەپ يەك استىنداعى عاسىردىڭ سوڭعى جىلدارىنداعى قيىندىقتى ەسىنە الدى ول. بەتون ونىمدەرىن شىعاراتىن «سترويكونسترۋكتسيا» اق ۆيكتوردىڭ ۇزاق جىلعى تاجىريبەسىنىڭ, ءبىلىم-بىلىكتىلىگىنىڭ ارقاسىندا كادرلارىنىڭ نەگىزىن, اپپاراتتارىن ساقتاپ قالعانىن جانە داعدارىستان قارىزسىز شىققانىن باسا ايتۋىمىز كەرەك. قانداي توقىراۋدا دا جۇمىسشىلارىن ناپاقاسىز قالدىرمادى. كومبينات شاعىن قۋاتپەن جۇمىس ىستەسە دە, مامانداردى قىسقارتۋ بولعان ەمەس. قانداي جاعدايدا دا قىزمەتكەرلەردى الەۋمەتتىك قورعاۋدان شەكتەگەن ەمەس. قايتا جىل ساناپ كادرلار سانىن ۇلعايتا ءتۇستى. ۆيكتور بۋللەر ونىمدەر ساپاسىن دا نازاردان تىس قالدىرعان جوق.
ەلورداعا ەڭبەك سىڭىرگەن
بۇگىندە الىپ مەكەمەدە سەگىز جۇزگە جۋىق جۇمىسشى قىزمەت اتقارادى. ولاردىڭ بارلىق جاعدايى جاسالعان دەۋگە ابدەن بولادى. «ارقايسىسىنىڭ قۋانىشتارىن ەسكەرەمىز, مەرەيتويلارىن اتاۋسىز قالدىرمايمىز. ەڭبەك ءوتىلى جوعارى مامانداردى دەمالىس ورىندارىنا جىبەرۋ داستۇرىمىزگە اينالعان. ەڭ اقىرى, جۇمىسشىلاردىڭ تۇسكى اسى دا تەگىن. جۇمىسقا قاتىنايتىن كولىكتەردىڭ دە ماسەلەسىن وڭ شەشكەنبىز», دەيدى كومبينات ديرەكتورى. ءتىپتى, «سترويكونسترۋكتسيا» اق-تىڭ جانىندا دۇكەن, اسحانا, ناۋبايحانا, مەديتسينالىق پۋنكت, اياق كيىم جوندەۋ شەبەرحاناسى دا بار ەكەن. بايىرعى تسەلينوگراد قازاقتىڭ استاناسى بولدى. كۇللى جۇرتتىڭ كوزىن سۇرىندىرگەن كوركەم شاھاردىڭ دامۋىنا, وركەندەۋىنە العاشقى قازىعى قاعىلعاننان, كەشەگە دەيىن كەيىپكەرىمىز ءوزىنىڭ ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. ءسوز باسىندا ايتقان «استانا قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعىن سول ءۇشىن دە العان. ماقتانا جەتكىزەيىك, ەلورداداعى «ينتەركونتينەنتال» قوناق ءۇيى, «الاتاۋ», «قازاقستان» سپورت سارايلارى, «اششىساي», «ەسىل» تۇرعىن ۇيلەرى, اسكەري-پاتريوتتىق مۇراجايى, ەسىلدىڭ قوس قاپتالىن جالعايتىن كوپىرلەر, «قازمۇنايگاز» عيماراتى, «حان شاتىر», «مەگا», «سينەما-سيتي», «دۋمان» ساۋدا جانە ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى, استانالىق تسيرك, تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى اتىنداعى اسكەري ۋنيۆەرسيتەت, «الاۋ» مۇز ايدىنىنىڭ, «سارىارقا» ۆەلوترەگى, ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا, «شابىت», وقۋشىلار سارايى, №1,2 قالالىق اۋرۋحانالار, «بايتەرەك» مونۋمەنتى, «تاۋەلسىزدىك», «بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايلارى», «نۇر-استانا», «ازىرەت سۇلتان» مەشىتتەرى, «استانا وپەرا» وپەرا تەاترى, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت, قورعانىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, قارجى مينيسترلىكتەرى, ءتىپتى, اقوردا سىندى ماڭىزدى عيماراتتاردىڭ قۇرىلىسىنا ۆيكتور بۋللەر باسقاراتىن مەكەمەنىڭ ونىمدەرى پايدالانىلدى.
ەسەلى ءىس ەلەۋسىز قالمايدى
«سترويكونسترۋكتسيا» اق ۋاقىت وزعان سايىن ءىسىن جانداندىرىپ, اۋقىمىن كەڭەيتىپ كەلەدى. ويتكەنى, سوڭعى جىلدارى قۇرىلىس ماتەريالدارىنا دەگەن سۇرانىس كۇرت ارتۋدا. ءبىز جىلىنا 300 مىڭ تەكشە مەتر تەمىر-بەتون وندىرسەك, 50 مىڭ تەكشە مەتر بەتون ونىمدەرىن ازىرلەيمىز. ءبىز وندىرگەن تاۋارلار ەلىمىزدىڭ پاۆلودار, قوستاناي, پەتروپاۆل, وڭتۇستىك قازاقستان سىندى وڭىرلەرىنە جەتكىزىلەدى. مۇنى جۇمىسشىلاردىڭ ەرەن ەرلىگى, ماڭداي تەرلەرىنىڭ جەمىسى دەۋ كەرەك», دەيدى مەكەمە ديرەكتورى. ۆيكتور بۋللەردىڭ تابىستى ەڭبەگى ەلەۋسىز قالعان ەمەس. كەۋدەسىندە «قۇرمەت», «ۇلتتار دوستىعى» وردەندەرى جارقىرايدى. «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالىمەن, «استانا», «استانانىڭ 10 جىلدىعى» مەرەكەلىك مەدالىمەن ماراپاتتالعان. «قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى قۇرىلىسشىسى» توسبەلگىسى تاعى بار. جەكە بولمەسىندە العىس حاتتارى مەن گراموتالارى سامساپ تۇر. جەتپىستەن اسسا دا اياعىن ۇزەڭگىدەن ۇزبەگەن ازاماتتىڭ ءومىرى مەن ەڭبەك جولى جاس بۋىنعا ۇلگى بولارلىقتاي. «عۇمىرىمنىڭ تەك ات ۇستىندە ءوتىپ كەلە جاتقانىنا قۋانامىن. ەلىمنىڭ, اسىرەسە, استانانىڭ ءار جەتىستىگى, مۇنداعى قىزۋ تىرشىلىك, ادامداردىڭ, زامانداستارىمنىڭ جارقىن بولاشاققا ۇمتىلىسى مەنى جاسارتا تۇسەدى. سولارعا قاراپ جىگەرىمدى جاني تۇسەمىن», دەيدى ۆيكتور قارت. كوپتىڭ تىلەۋى دە سول, اقساقال اتتان تۇسپەسىن!
اسحات رايقۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
