اكىم ەسەپ بەردى. ەل نە دەدى؟

 – ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋى – 2020 جىلعا دەيىنگى اتقارىلاتىن ناقتى مىندەتتەردى ايقىنداۋىمەن جانە قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىن قامتىعانىمەن ەرەكشەلەندى, – دەپ باستادى ءسوزىن سەرىك ابىكەن ۇلى. بۇگىنگى ەسەپ بەرۋ جيىنىندا وتكەن جىلعى جۇمىستارعا كەڭىنەن تالداۋ جاساۋمەن قاتار, قۇندى قۇجاتتان تۋىن­دايتىن باعدارلى جۇمىستارعا جانە ونى جۇرتشىلىققا جەتكىزۋدەگى مىندەتتەرگە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. جالپى العاندا, رەسپۋبليكا وڭىرلەرى­نىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كور­سەت­­كىشتەرى بويىنشا الماتى وبلىسى الدىڭعى شەپتەن كورىنىپ كەلەدى. ول تۇتاس­تاي العاندا جۇمىسسىزدىقتىڭ الدىن الۋ, تۇرعىن ءۇي, تۇتىنۋ باعالارىنىڭ يندەكسى مەن بيۋدجەت­تىك سالىقتار مەن تۇسىم­دەر كو­لەمى, نەگىزگى كاپيتالعا تارتىل­عان ينۆەس­تي­تسيا, يننوۆا­تسيا­لىق باستاما­لار مەن سپورتتى دامىتۋ, تاعى باسقا نا­تي­جەلەر بويىنشا قول جەتكەن جەتىستىك­تەر­مەن ولشە­نەدى. بۇعان قوسا, جىل قورى­تىن­دىسىندا ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 289,8 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ, اعىمداعى جىلى 293,2 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرۋ جوس­پارلانعان. ناتيجەسىندە سالادا 60 جاڭا ونەركاسىپ نىسانى پايدالانۋعا بەرىلىپ, 16 كاسىپورىندى كەڭەيتۋ ەسەبىنەن 2,5 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلسا, بۇل حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىنىڭ وڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتكەن. اۋىل شارۋا­شى­لىعىنىڭ جالپى ءونىمى ەسەپتى كەزەڭدە 219,8 ملرد. تەڭگە بولىپ, ءوڭىر جۇرتشى­لىعىن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن جەتكىلىكتى قامتا­ماسىز ەتۋگە قول جەتكىزىلىپتى. وبلىس ەكونوميكاسىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. سالادا 235 مىڭ ادام ەڭبەك ەتىپ, وندىرىل­گەن ءونىم كولەمى مەن كورسەتكەن قىزمەت ءتۇرى 180,9 ملرد. تەڭگەنى قۇراعان. بيۋدجەت­كە تيىسىنشە 12,4 ملرد. تەڭگە سالىق جانە باسقا دا تولەمدەر ءتۇسىپتى. اتالعان سالادا­عى جوبالارعا قوماقتى قارجى بولىنگەنى جاقسى ىسكە دەم بەرگەن. اعىمداعى جىلى اتالعان سالادا 185 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, حالىققا ساپالى قىزمەت كورسەتۋ بولجانسا, ونىڭ تياناعىن كەلتىرۋ جۇمىس­تارى بۇگىننەن قولعا الىنۋدا. قازىرگى كەز­دە ءوڭىر حالقىنا ساۋدا, قوعامدىق تاماق­تان­دىرۋ جانە قىزمەت كورسەتۋدە 12,8 مىڭ نىسان قىزمەتىن ۇسىنىپ, بولشەك ساۋدا كولەمى 94,6 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ وتىر. باعانىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ, تۇتى­نۋ­شىنى ساپالى ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرى­مەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى ءجىتى نازاردا دەۋگە بولادى. ءوڭىردىڭ دامۋى نەگىزگى كاپيتالعا تار­تىل­­عان ينۆەستيتسيا كولەمىمەن ولشەنەتىنى ايان. وسىعان وراي ونىڭ كولەمى 310 ملرد. تەڭگەگە جەتىپ, باعدارلاما بويىنشا 12,7 ملرد. تەڭگە بولاتىن 303 جوبا ىسكە اسىرىل­عان جانە 20 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلعان. وبلىس اكىمى مۇنى ناقتى دەرەكتەرمەن دايەك­­تەدى. مەم­لەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدار­لا­ماسىمەن 561,4 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلسە, جىل اياعىنا 610 مىڭ شارشى مەتر كولەمىندەگى تۇرعىن ءۇيدى ساپالى ءبىتىرۋ كوزدەلگەن. مۇنىڭ ءوزى كەزەكتە تۇرعانداردىڭ سۇرانىسىن قاناعات­تان­دىرۋعا باعىتتالعان جۇيەلى جۇمىس. بۇگىندە كوپشى­لىكتى الاڭداتقان ۇلەسكەرلەر ماسەلەسىن شەشۋ ماقساتىندا وبلىس اۋما­عىندا 3971 ۇلەسكەردى قۇرايتىن 20 نىسان­نىڭ, 13 تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ ماسەلەسى وڭ شەشىمىن تاپقانى جينالعانداردان وڭ باعاسىن الدى. داعدارىس سالدارىن ەڭسەرۋدىڭ ءتيىمدى شارالارى ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن جۇزە­گە اسىرىلعان “جول كارتاسىندا” قارالعان. “اۋىز سۋ” ايماقتىق باعدارلاماسى بويىن­شا 2009 جىلى سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىن­دەگى 52 نىساننىڭ قۇرىلىسى مەن قايتا جون­دەۋ جۇمىستارىنا 3,4 ملرد. تەڭگە جۇم­سالىپتى. بيىل 62 نىساندا جۇمىس جۇرگىزى­لىپ, وعان 3,8 ملرد. تەڭگە قاراستىرىلسا, ونىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعى وسى جىلدا پايدالانۋعا بەرىلەتىنى دە جۇيەلى جۇمىس ناتيجەسى ەكەنىن كورەمىز. قاشاندا جولاۋشىنى جول سىنايتىنى انىق. اۆتوكولىك جولدارىن كۇتىپ ۇستاۋ مەن جوندەۋگە 10,0 ملرد. تەڭگە ءبولىنىپ, 478 شا­قىرىم جول جوندەلسە, 729 ەلدى مەكەن تۇ­راقتى اۆتوبۋس قاتىناسىمەن قامتىلىپتى. ەلباسىنىڭ جولداۋىندا ەنەرگەتيكا­لىق تاۋەلدىلىكتى ازايتۋ كۇن تارتىبىنە وتكىر قويى­لىپ, ناقتى تاپسىرما بەرىلگەن. وڭىر­دە سۋ جانە جەل ەنەرگەتيكاسى باعدارلاما­سى نەگى­زىندە ەسكەلدى اۋدانىندا قۋاتى 4,4 مەگاۆاتت قاراتال گەس-ءى ىسكە قوسىلسا, جالپى قۋاتى 13,4 مەگاۆاتت 3 شاعىن گەس بيىل سالىنادى دەپ كۇتىلۋدە. ال, 2012 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەتىن 300 مەگاۆات­تىق مويناق گەس-ءىنىڭ قۇرىلىسى قىزۋ قارقىن السا, بالقاش جىلۋ ەلەكتر ستانسا­سى­نىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى 2014-2016 جىلدارى ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانعان. ءوڭىر قورجىنى سالىق جانە باسقا دا بيۋدجەتكە تۇسەتىن مىندەتتى تولەمدەر ارقى­لى تولىعادى. وتكەن جىلى ول 118 ملرد. تەڭ­گەنى قۇراپ, بايىپتى باعدارلامالاردىڭ تولىق جۇزەگە اسۋىنا مۇمكىندىك بەرىپتى. حالىق­تى جۇمىسپەن قامتۋ باعىتىنداعى قول­­عا الىنعان جۇمىستار ناتيجەسىندە 2009 جىلى 39,2 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلسا, الەۋ­مەتتىك كومەككە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىن­گەن 4,9 ملرد. تەڭگە ءتيىمدى پايدا­لا­نىلىپ, كوپتەگەن كۇرمەۋى قيىن ماسەلە­لەر­دىڭ تيا­نا­عى كەلتىرىلگەنى باياندامادا ناقتى تاراتىلدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قارجىلان­دىرۋعا ەسەپتى كەزەڭدە قوماقتى قارجى قارالىپ, حالىققا كورسەتىلەتىن العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق جاردەم ساپاسى وسكەن. وتكەن جىلى جۇمىس ىستەپ تۇرعان اۋرۋحانالاردا بولىمشەلەر, 2 ەمحانا اشى­لىپ, اۋىلدىق جەرلەردە 24 مەديتسينالىق پۋنكت دارىگەرلىك امبۋلاتوريا رەتىندە قايتا قۇرىلىپ, زاماناۋي جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن ەكەن. جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەندەي, بۇلدىر­شىن­دەردى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكە­مە­لەرىمەن قامتۋ دەڭگەيى جاقسارىپ, 12 بالا­باقشا, 83 شاعىن ورتالىق اشىلىپ, 1260 ورىندىق جاڭا 4 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلگەن. سوڭعى جىلدارى وبلىس ورتالى­عىندا اۋدانداردىڭ مادەني كۇندەرىن وت­كىزۋ, قالا مەن جول بويلارىنا قىمىز­حانا­لار اشۋ كەڭىنەن ورىستەتىلىپ, قوعامدىق ۇيىم­­داردىڭ جۇمىسىنا قولداۋ كور­سەتىلۋدە. قوعامداعى باستى باعىت سالاماتتى ءومىر سالتى دەسەك, وبلىس سپورتشىلارى 2009 جىلى حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق جارىستاردا 644 مەدال يەمدەنسە, ونىڭ 243-ءى التىن. وسىلايشا 515 سپورتشى سپورتتىڭ ءار تۇرىنەن رەسپۋبليكانىڭ ۇلتتىق قۇراما كوماندالارىنىڭ ساپىندا ەكەنىن جەتكىزگەن وبلىس اكىمى وتكەن جىلى اۋىر اتلەتيكادان الەم چەمپيوناتىندا ءتورت بىردەي زىلتەمىرشى – زۋلفيا چين­شانلو, مايا مانەزا, سۆەتلانا پودو­بەدوۆا جانە ۆلاديمير سەدوۆ جەتىسۋ جەرى­نىڭ عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ ابىرويىن اسىرىپ, التىننان القا تاققانىن ماق­تانىشپەن ورتاعا سالدى. جيىنعا قاتىسقان پارلامەنت سەناتى­نىڭ دەپۋتاتى, “نۇر وتان” حالىقتىق-دەمو­كراتيالىق پارتياسى سىبايلاس جەم­قور­لىق­قا قارسى كۇرەس جونىندەگى قوعامدىق كەڭەستىڭ توراعاسى ورالباي ابدىكارىموۆ, سەناتورلار ءنۇسىپجان نۇرمانبەتوۆ, نۇر­لان سۇلەي­مەنوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى – ءسات توقپاق­باەۆ, ءۋاليحان قاليجان, دينار نوكەتاەۆا, كەرىمتاي بيجانوۆ, ۇسەن­گەلدى مەدەۋوۆ سياقتى حالىق قالاۋ­لى­لارىنىڭ ارالاسۋىمەن وڭىر­دەگى ەلەكتر قۋاتىنا تاۋەل­دىلىك وڭ شەشىل­سە نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى, دەپ جاتتى جەتى­سۋلىقتار. سونىمەن قاتار, قۇرىلىس سالاسىندا جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋ بارىسىندا كەيبىر مەردى­گەر ۇيىمداردىڭ ءتيىستى تالاپتار مەن ەرەجە­لەردى ساقتاماۋ فاكتىلەرى كەزدەسكەن. مۇنداي كەلەڭسىزدىكتى تۇبەگەيلى تۇزەپ, قۇرىلىس ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپتاردى ارتتىرۋ قاجەتتىگى دە العا تارتىلدى. قۇرى­لىستىڭ ىشكى جۇمىسىنا مۇمكىن­دىگىنشە جەرگىلىكتى ماتەريالداردى پايدالانۋ جونىندەگى جۇمىستى ورىستەتۋ ماسەلەسى دە ناقتىلاندى. بايانداماشى, سونىمەن بىرگە اگرارلىق-يندۋستريالىق ءارتاراپتاندىرۋ ارقىلى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ مەن اۋىل شارۋا­شىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ, جاڭا جابدىقتار مەن تەحنولوگيالاردى پايدا­لانۋ بۇگىنگى باستى مىندەتتەر قاتارىندا اتالىپ, قوعام­دىق ءتارتىپتى ساقتاۋ, زاڭسىزدىققا جول بەر­مەۋ اتالعان سالا باسشىلارىنا مىندەتتەلدى. قوعامنىڭ باستى بايلىعى – ادامعا قامقورلىق جاساۋ, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ ساپاسىن جاق­سارتۋ جونىندەگى تاپسىرمالاردىڭ ورىن­دالۋى باستى مىندەت ەكەندىگى ايتىلدى. وسىلاردىڭ قاتارىندا بالالاردى مەكتەپ­كە دەيىنگى مەكەمەلەرمەن قامتۋعا باعىت­تال­­­عان ارنايى “بالاپان” باعدارلاماسى, 12 جىلدىق وقۋ مودەلىنە كوشۋ, اۋرۋدىڭ الدىن الۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسي­حاتتاۋ دا بار. بۇل ءار دەڭگەيدەگى اكىمدەر جۇمىسىنىڭ ساندىق كورسەتكىشى­مەن ەمەس, ازاماتتاردىڭ سەنىمىمەن ايقىندالاتىنى العا تارتىلدى. جيىندا بايانداما بويىنشا جارىس­سوزگە شىققان “قازاقستان-كورەيا” دوستىق قوعامى وبلىستىق ۇيىمىنىڭ ءتورايىمى كلارا حان مەملەكەتتىك تىلدە مايىن تامىزا سويلەپ, ويىن “بەرەكەنى كوكتەن تىلەمە, بىرلىگى مول كوپتەن تىلە”, دەگەن تامسىلمەن ءوربىتتى: – مەن قاراپايىم كارىس قىزىمىن. قازاقستاندا تۋىپ, ءبىلىم الىپ, ەلىم ءۇشىن ەڭبەك ەتتىم,– دەدى ول ءوز سوزىندە. – قازىر ەڭبەك دەمالىسىندا بولسام دا حالقىممەن بىرگە بولۋدى قالايمىن. كىمنىڭ بولسا دا جۇرەگىندە تۋعان جەرگە, وتانعا دەگەن سەزىم بولادى. سول سەزىممەن وبلىسىمنىڭ تابى­سى­نا, ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەگەنىنە قۋانا­مىن. مۇنىڭ ءبارى – تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسى, ەل بىرلىگىنىڭ ناتيجەسى. ەلباسى جىل سايىنعى جولداۋىندا وسى قۇندى­لىقتارعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى –ەل مۇددەسىن مۇرات تۇتقان بىلگىر كوشباسشى. وبلىستىڭ اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ قوعامدىق ۇيىمدار مەن بيلىكتىڭ بىرلەسە جۇمىس جاساۋىنا ءاردايىم كوڭىل بولەدى. ناتي­جەسىندە جەتىسۋ جەرى بىرلىگى مەن ىنتىماعى جاراسقان ولكە رەتىندە تانىلىپ وتىر. ىلە اۋدانى قاروي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ۆيكتور پوروتيكوۆ شيرەك عاسىرلىق قىزمەتىندە اۋىلدىڭ وركەندەۋى باعىتىن­داعى جۇمىسىن جۇيەلەگەنىن ورتاعا سالدى: –كوپشىلىگىمىز اۋىلدان شىقتىق. كەڭەس­­تىك كەزەڭدە اۋىلدىق كەڭەستىڭ تور­اعاسى بولسام, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا اۋىل اكىمىمىن. اۋىلدا حالىققا 18 ءتۇرلى قىزمەت كورسەتىلەدى. ينتەرنەت, دەپۋتات­تاردىڭ, “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ قابىل­داۋ بولمەلەرى, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى اشىلعان. اۋىلعا “كوگىلدىر وتىندى” جەتكىزۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنىپ, بۇل جۇمىس باستالىپ كەتتى. مادەنيەت ۇيىندە ءارتۇرلى ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەپ تۇر. اۋداندا اۋىز سۋ, جىلۋ جۇيەلەرى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, 11 اۋىلدى كورىكتەندىرۋ ماسەلەلەرى شەشىمىن تاپتى. مۇنىڭ ءبارى ەلباسىنىڭ داعدارىسقا قارسى بايىپتى باعدارلاماسىنىڭ ناتيجەسى ەكەنىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. سەرىك ابىكەن­ ۇلى وتكەن جىلى وكرۋگتە بولىپ, حالىقپەن كەزدەسكەن كەزىندە ەلدى مەكەندەگى وزگە دە ماسەلەلەرگە ءمان بەرىلۋى كەرەكتىگىن ايتقان بولاتىن. وسى باعىتتاردا جۇمىستانىپ جاتىرمىز, – دەدى. بۇدان كەيىن جارىسسوزگە ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنداعى “ادال” اكتسيونەرلىك قوعامى­نىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى سەيسەحان سما­عۇلوۆ, “حيلنيچەنكو ي ك” كومان­ديتتىك سەرىك­تەستىگىنىڭ توراعاسى, وبلىستىق ءماسلي­حاتتىڭ دەپۋتاتى ۆيكتور حيلني­چەنكو, اقسۋ اۋدان­دىق ارداگەرلەر ۇيىمى­نىڭ توراعاسى نۇربەك قاسىمبەكوۆ, پان­فيلوۆ اۋدانى ب.نازىم اتىنداعى ورتا مەكتەپ ديرەكتورى سانيام زۋلياروۆا, وبلىستىق “جەتىسۋ” تەلە­ارنا­سىنىڭ قىزمەتكەرى ايزادا جاقسى­بەكوۆا, تاعى باسقالار سويلەپ, ەسەپتى كەزەڭ­دەگى وڭىردەگى قولعا الىنعان جۇمىستارعا توقتالدى جانە وبلىس اكىمىنىڭ ەسەپتى كەزەڭ­دەگى جۇمىسىنا قاناعاتتانارلىق دەگەن باعا بەردى. وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ جيىنعا قاتىسقانداردان تۇسكەن جول جوندەۋ, اۋىز سۋ, تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىنە بايلانىستى قو­يىل­عان سۇراقتارعا ناقتى جاۋاپ قايتاردى. ءتىپتى, كوپتەگەن ساۋالدار جيىن ۇستىندە شەشىمىن تاۋىپ جاتتى. ەسەپ بەرۋ باسقوسۋىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورى قۋاتجان ۋاليەۆ قاتىستى. كۇمىسجان بايجان. الماتى وبلىسى. ءوڭىر احۋالى وڭالىپ كەلەدى “سىر – الاشتىڭ اناسى” دەپ ەلباسى ايدار تاققان ءوڭىردىڭ بۇگىنگى بەت-بەينەسى ايتارلىقتاي وزگەردى دەسەك, اسىرا ايتقاندىعىمىز بولماس. ءبىزدىڭ بۇلاي پايىمداۋىمىزعا وبلىس اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆتىڭ وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ كەڭەيتىلگەن سەسسياسىندا وبلىس جۇرتشىلىعى الدىندا بەرگەن ەسەبى مەن شىعىپ سويلەۋشىلەر, ۇسىنىس-پىكىر ايتۋشىلار مەن ساۋال تاستاۋشىلاردىڭ ايتقاندارى ايقىن ايعاق بولسا كەرەك. ەركىن ءابىل. – ەلباسىنىڭ وتكەن جىلعى تاريحي جولداۋىنداعى قاعيداتتاردى جۇزەگە اسىرۋدى باستى ماقسات تۇتقان سىر وڭىرىندەگى قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالالارىندا وڭ وزگەرىستەر بولدى, – دەپ بايانداما جەلىسىن باستاعان وبلىس اكىمى سىر ايماعىندا اتقارىلعان اۋقىمدى شارالاردى ەگجەي-تەگجەيلى بايان ەتتى. اكىم بايانداماسىنىڭ نەگىزىنە نازار سالار بولساق, “جول كارتاسى” باعدار­لاما­سىنا وراي رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 8,4 ملرد.تەڭگە قارجى قارالىپ, 231 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلعان. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 11 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, 3 مىڭنان استام ادام الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا ورنالاسقان. ال, جاستار تاجىريبەسى بويىنشا 2 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسقا تارتىلسا, مامانداردى كاسىبي دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ بويىنشا 4 مىڭنان استام جۇمىسپەن ادام قامتىلعان. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ نەگىزگى سالاسى – ونەركاسىپ وتكەن جىلى 587 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمىن وندىرسە, وسىنىڭ 93 پايىزى تاۋ-كەن ونەركاسىبى ۇلەسىنە تيەدى. جالپى قۇنى 30 ملرد.تەڭگەنى قۇرايتىن 9 جاڭا ءوندىرىس ورنى ىسكە قوسىلىپ, 775 جۇمىس ورنى اشىلعان. بارلىق قارجى كوزدەرى ارقىلى شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى 9,1 ملرد. تەڭگەگە قارجىلان­دىرىلعان. ايتا كەتۋ كەرەك, ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋى مەن باقىلاۋىندا تۇرعان ماڭىزدى جوبا–“قىزىلوردا قالاسىنىڭ جىلۋ-ەنەرگيا كوزدەرى جانە تۇرعىن ءۇي سەكتورىن ىلەسپە گازعا كوشىرۋ” جوباسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالىپ, ەكىنشى كەزەڭى توقتاۋسىز جۇرگىزىلۋدە. سىر – اۋىل شارۋاشىلىقتى ايماق. سودان دا وتكەن جىلى اۋىل شارۋاشى­لىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس كولەمى 156 مىڭ گەكتارعا جەتكىزىلىپ, 33,0 ملرد.تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەن. ال, سىر جەرىنىڭ باستى داقىلى – كۇرىش ەگىسىنىڭ كولەمى 10 مىڭ گەكتارعا ۇلعايىپ, ونىڭ ءاربىر گەكتارى­نان 42,9 تسەنتنەردەن كۇرىش جينالعان. بۇل كورسەتكىش ەلىمىزدىڭ كۇرىش داقىل­دارىنا دەگەن سۇرانىستارىن تولىق قام­تاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سوڭعى ءۇش جىلدا ايماقتىڭ اۋىل شارۋاشىلى­عىنداعى ماشينە-تراكتور پاركى 30 پايىز­عا جاڭالانسا, وتكەن جىلى 232 اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى الىنعان. وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, ءتورت ت ۇلىك مال باسى دا جىل ساناپ ءوسىپ كەلەدى. ەسەپتى كەزەڭدە رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت قارجىلارى ەسەبىنەن 48 ءبىلىم بەرۋ عيماراتتارىنىڭ قۇرىلىس­تارى جۇرگىزىلۋدە. وتكەن جىلى رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەت قارجىسى ەسەبىنەن قۇرىلىسى جۇرگىزىلگەن 11 مەكتەپتىڭ 6-ۋى ىسكە قوسىلسا, جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 25 مەكتەپتىڭ, 11 بالاباقشانىڭ, جاڭا­قورعان اۋدانى, تالاپ اۋىلىنداعى 300 ورىندىق بالالاردىڭ جازعى تىنىعۋ لاگەرى سالىنا باستادى. 2009 جىلى جو­عارىدا ايتقان مەكتەپتەردىڭ 5-ءۋى, بالا­باقشالاردىڭ 11-ءى ىسكە قوسىلىپ, قالعان قۇرىلىستار قارقىندى جۇرگىزىلۋ­دە. سونداي-اق, ارال قالاسىندا رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن سالىنىپ جاتقان سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەنىنىڭ قۇرى­لىسى تاياۋ ۋاقىتتا اياقتالماق. قىزىل­وردا قالاسىندا جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبى­نەن 400 مىڭ دانا كىتاپ قورى بار وبلىس­تىق كىتاپحانا پايدالانۋعا بەرىلىپ وتىر. سىر ايماعىندا كولىك ينفراقۇرى­لىمىن دامىتۋدا دا سونى سەرپىلىس بارى بايقالادى. ناقتىلاي ايتار بولساق, وتكەن جىلى جەرگىلىكتى ماڭىزداعى جولدار­دىڭ 1480 شاقىرىمىنا اعىمداعى, 316 شاقىرىمىنا ورتاشا, 90 شاقىرى­مىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلگەن. سون­داي-اق, جاڭاقورعان اۋدانىنان تۇركىستان قالاسىنا باراتىن توتە ىشكى جول جوندەۋ­دەن ءوتىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. قىزىل­وردا قالاسى تۇرعىندارى 129 كوشەنىڭ كۇردەلى جانە ورتاشا جوندەۋدەن وتكىزىلگەنىنە ءدان ريزاشىلىقتارىن بىلدىرۋدە. ايماق تۇرعىندارىن اياق سۋ جانە ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە دە كوش ىلگەرىلەۋشىلىك بار. وتكەن جىلى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماق­ساتىندا 57 جوبا ىسكە اسىرىلسا, تۇرعىن­داردى اياق سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماق­ساتىندا 167 شاقىرىمدى قۇرايتىن 27 كانال مەن 7 شاقىرىمدىق 2 سۋ قاشىرتقى­لارىنا تازالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. سونداي-اق, كولەمى 2,6 مىڭ گەكتاردى قۇرايتىن 19 مىڭعا جۋىق وتباسىنىڭ ۇيىرگەلىك جەرلەرىنە اياق سۋ جەتكىزىلگەن. وبلىس اكىمى ب.قۋاندىقوۆ ءوزىنىڭ ەل الدىنداعى ەسەپتى بايانداماسىندا ايماقتاعى ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت, سپورت سالالارىندا اتقارىلعان اۋقىمدى جۇمىستار مەن الدا تۇرعان مىندەتتەردى دە ەگجەي-تەگجەيلى بايان ەتتى. سىر جەرىندە “مادەني مۇرا” باعدار­لاماسى اياسىندا وتكەن جىلى تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتەردى قالپىنا كەلتىرۋگە باسا ءمان بەرىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇكىلدۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى اتقارۋ كەڭەسى مۇشەلەرى مەن 70 شاقتى مەملەكەت مينيسترلەرىنىڭ بايقوڭىر عارىش ايلاعى مەن قورقىت اتا مەموريالدىق كەشەنىنە كەلۋى سىر ايماعىنىڭ ابىرويىن اسقاقتاتىپ, ۇكىمەت تاراپىنان جوعارى باعا الدى. وسى ءبىر يگىلىكتى ءىس-شارا ارقا­سىندا يسپانيانىڭ مادريد قالاسىندا 35 جىل بويى تاعايىندالىپ كەلگەن “تۋريزم, قوناق ءۇي بيزنەسى جانە گاسترونو­ميا” نوميناتسياسى بويىنشا التىن جۇلدەنى قىزىلوردا وبلىسى يەلەندى. ارال تەڭىزىنىڭ كەلەشەگى ەلباسى نازارىندا ەكەنى بارشاڭىزعا ءمالىم بولسا كەرەك. ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن “ساراتس” جوباسىنىڭ 1-ءشى كەزەڭى اياقتالىپ, كىشى ارال قايتا ورالىپ كەلە جاتىر. “اقلاق” سۋ توسپاسى ىسكە قوسىلىپ, 30 مىڭ گەكتارعا جۋىق جەردى الىپ جاتقان كولدەر سۋعا تولىپ, شالعىندىق, جايىلىمدىق جەرلەر اياسى كەڭەيىپ-اق كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا كولدەردى تۇگەندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, ايماقتا بالىق شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋدىڭ 2010-2020 جىلدار ارالىعىن قامتيتىن باعدارلاما ازىرلەنۋدە. وبلىس اكىمى ەسەپتى بايانداماسىندا قاي سالا جۇمىسى بولسا دا جان-جاقتى بايان ەتتى. ونىڭ ەسەبىنەن ايماقتىڭ ەكولوگيالىق احۋالى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن جۇمىس, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتى, مەملەكەتتىك ءتىل مەن بۇقارالىق ساياسات تۋرالى دەرەكتەر دە قاعىس قالعان جوق. –             “جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل” دەيدى حالىق دانالىعى. ەلباسىنىڭ جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ, ەكونوميكالىق داعدارىستاردى ەڭسەرۋ كەزىندە نارعا جۇك بولار اۋىر سالماقتى بىرگە كوتەرىسىپ, قيىندىقتاردى بىرگە ءبولىسىپ, حالىقتىڭ سەنىمىنەن شىعا بىلگەن وبلىستىڭ بۇكىل ەڭبەككەرلەرىنە العىسىم مەن قۇرمەتىمدى بىلدىرگىم كەلەدى, – دەگەن وبلىس اكىمى سىر ايماعىندا اعىمداعى جىلى اتقارىلار شارالار دا شاشەتەكتەن ەكەنىن بۇكپەسىز ايتتى. قاي جىلدان بولسا دا ۇلكەن ءۇمىت كۇتە­تىن قازاقستان حالقى بيىلعى جىلى دا تاريحي وقيعانىڭ كۋاسى بولدى. ەل­باسى­­نىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكو­نوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋى جاريا ەتىلدى. جولداۋ­دا ين­دۋستريالىق دامۋ – جاڭا ونجىل­دىق­تاعى مۇمكىندىك, ەلىمىزدىڭ دامۋى ءۇشىن جاڭا مۇمكىنشىلىك ەكەنى تايعا تاڭبا باسقانداي اتاپ كورسەتىلدى. وسى باعىتقا وراي سىر ەلىندە ايماقتىڭ يندۋستريا­لاندىرۋ كارتاسىنا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ەنگىزۋ شۇعىل تۇردە قولعا الىنباق, ياعني الداعى بەسجىلدىقتا 300,0 ملرد.تەڭگەنى قۇرايتىن 90-عا جۋىق جوبا ىسكە اسىرىلماق. ەلباسىنىڭ جولداۋىندا ءارتاراپتان­دىرۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى سەگمەنتىنىڭ ءبىرى – اگروونەركاسىپ كەشەنى ەكەنى ايتىلدى. ونىڭ دامۋى ءۇش باعىتتا – ەڭبەك ونىم­دىلىگىنىڭ ءوسۋى, ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىز­دىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ەكسپورتتىق مۇمكىن­دىكتەردى ءبىرىنشى كەزەكتە دامىتۋ باعىتتارىندا ءوربۋى ءتيىس. وسىعان باي­­لانىستى اگروونەركاسىپ كەشەنى سالاسىن­دا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەكى ەسەگە ۇلعايتۋ باستى نازارعا الىنىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى ايماقتىڭ وڭىرلىك ين­دۋستريا­لاندىرۋ كارتاسىنا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا جالپى قۇنى 14,7 ملرد.تەڭگەنى قۇرايتىن 39 جوبا ۇسىنىلعان. بۇل جوبالاردىڭ ىشىندە 2010 جىلى 15 جوبا, ونىڭ ىشىندە ەل ۇكىمەتىنىڭ نازارىندا تۇرعان جالپى قۇنى 3,2 ملرد.تەڭگەنى قۇرايتىن 3 ءىرى جوبا ىسكە اسىرىلماق. بارلىق بالالار مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن جانە وقىتۋمەن قامتىلۋى قاجەتتىگى جونىندەگى ەلباسى تاپسىرما­سىنا سايكەس اعىمداعى جىلى 8 مەملە­كەتتىك, 15 جەكە مەنشىك بالاباقشا, 28 مەكتەپ جانىنداعى شاعىن ورتالىق اشۋ جوسپارعا ەنىپ وتىر. سونىمەن قاتار, بيىلعى جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنە قازالى, سىرداريا, جاڭاقورعان اۋداندارى مەن بايقوڭىر, قىزىلوردا قالالارىنداعى جاڭا ۇلگىدەگى 1200-1248 ورىندىق مەك­تەپتەر پايدالانۋعا بەرىلمەك. بيىلعى جىلى “قازاتوم­ونەركاسىپ” ۇلتتىق كوم­پانياسىنىڭ قولداۋىمەن قىزىلور­دا­دا قالالىق پەرزەنتحانا قۇرىلىسى باستاۋ الماق. مۇنان سوڭ وبلىس اكىمى ەلباسى جول­داۋىندا ايتىلعان بۇقارالىق دەنەشى­نىق­تىرۋ, ءتۋريزمدى دامىتۋ, “مادەني مۇرا” باعدارلامالارىنا, حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ, “جول كارتاسى” باعدار­لاماسى مەن ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىن اتاپ وتۋگە, ەلدى مەكەندەردى اباتتان­دىرۋعا باسا ءمان بەرىلەتىنىن كولدەنەڭ تارتىپ, بۇل باعىتتاردا اتقارىلاتىن باسقا دا شارالاردى سانامالاپ بەردى. – وتكەن جىلى ەلباسى سىر ايماعىنا كەلگەن ساپارىندا “بۇگىنگى سىر بويىندا سەرپىلىس بار”, دەپ ايماقتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا وڭ باعا بەرۋى بارشامىزعا ۇلكەن مىندەتتەر مەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ەلباسىنىڭ بىزگە ارتىپ وتىرعان ۇلكەن سەنىمىن سىربويىلىقتار ءمىنسىز اقتايدى دەگەن ويدامىن, – دەگەن اكىم ەسەبىن ورنىقتى پايىممەن تۇجىرىمدادى. پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ب.دوسپامبەتوۆ سىر ايماعىندا سوڭعى جىلدارى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس­تاردىڭ اسا اۋقىمدى ەكەنىن ايتىپ, ءوڭىر حالقىن ەلباسى جولداۋىندا ايتىلعان مىندەتتەردى ءبىر كىسىدەي بىرلىكپەن ورىن­داۋعا شاقىردى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى س.ايىمبەتوۆ بۇگىندە اۋىل تۇرعىن­دارى­نىڭ احۋالى الدەقايدا جاقسارعانىن تىلگە تيەك ەتسە, ەڭبەك ارداگەرى ى.قاليەۆ وبلىس اكىمىنىڭ ەسەبىنە وڭ باعا بەرىپ, ءوزىنىڭ ويىنداعى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. وبلىس اكىمىنىڭ ەسەپتى جيىنىندا سونداي-اق وبلىستىق ءماسليحات حاتشىسى ن.قۇدايبەرگەنوۆ, وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى ي.تىلەپوۆ, عالىم ن.مىڭ­جاساروۆ شىعىپ سويلەپ, اكىم قىزمەتىن وڭ باعالادى. جيىن سوڭىندا ب.قۋاندىقوۆ وبلىس تۇرعىندارى مەن جەرگىلىكتى ءماسليحات دەپۋتاتتارى تاراپىنان تۇسكەن سۇراق­تارعا جاۋاپ بەردى. وبلىس اكىمىنىڭ ەسەپتى جيىنىنا قازاقستان پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورى ا.دۇيسەباەۆ, پارلامەنت دەپۋتاتتارى ق.بايماحانوۆ, ج.اسانوۆ, ج.سۇلەيمەنوۆ قاتىستى. قىزىلوردا وبلىسى.