قوعام • 12 قاڭتار, 2010

“زامانعا ساي ساز كەرەك”

3700 رەت
كورسەتىلدى
17 مين
وقۋ ءۇشىن

كەشە استاناداعى كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا حالىقارالىق “تاۋەلسىزدىك تولعاۋى” كونكۋرسىنىڭ جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاۋ ءراسىمى ءوتتى.

“حانشا – داريا حيكاياسى” ادەبيەتتىڭ ايگىلى تارلانى, ەڭبەك ەرى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ شىعارماسى نەگىزىندە ينستسەنيروۆ­كاسىن ج.قۇلمانبەتوۆ جازىپ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, “پاراسات” وردەنىنىڭ يەگەرى, رەجيسسەر ن.جاقىپباەۆ ساحنالاعان جاستار تەاترىنىڭ تىڭ قويىلىمى جاقىندا بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا كورەرمەنگە ۇسىنىلىپ, ساحنا ساحاراسىنا جول تارتتى.

“زامانعا ساي ساز كەرەك” مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ “قازىر مادەنيەت سالاسىن دامىتۋعا مەملەكەتتىك قاتىسۋدى وڭتايلاندىراتىن, ياعني ءبىزدىڭ تالانتتارىمىزدىڭ ءوز شىعارماشىلىق ەڭبەگى ەسەبىنەن ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنە جەتۋىنە مۇم­كىندىك بەرەتىن جاعدايلار جاسايتىن كەزەڭدەر تۋدى” دەگەن تۇجىرىمى مادەنيەت پەن ونەردى مەملەكەت تاراپىنان قولداۋعا, شىعارماشى­لىق ادامدارىن ىنتالاندىرۋ مەن ماراپاتتاۋ جۇيەسىن قالىپتاس­تىرۋعا, قوعامدىق سەكتوردىڭ ءرولىن نىعايتىپ, مادەنيەت پەن ونەر سالاسىن جاڭعىرتۋعا نەگىز بولۋدا. وسى ماقساتتا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى تۇڭعىش رەت “تاۋەلسىزدىك تولعاۋى” كونكۋرسى­نىڭ جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاپ, ۇزدىكتەرگە ۇلكەن قۇرمەت كورسەتتى. بۇرىندارى قالتارىستا قالىپ قويا بەرەتىن وپەرا مەن بالەت سىندى كلاسسي­كالىق جانرلار سوڭعى جىل­دارى جاڭا سيپاتقا يە بولىپ, تىڭ تۋىندىلار دۇنيەگە كەلە باستادى. اسىرەسە, ۇلتتىق وپەرا مەن بالەت قويىلىمدارىنا ەرەكشە نازار تىگىلۋدە. ۇزدىك اۆتورلار, كومپوزي­تور­لار مەن ليبرەتتوشىلار تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ ساياسي-رۋحاني كەلبەتىن ايشىقتى ورنەكتەيتىن جاڭا تۋىندىلارىمەن ساحنالىق رەپەرتۋاردى بايىتىپ, وتاندىق تۋىندىلاردى الەمدەگى ايتۋلى ونەر وشاقتارىندا ناسيحاتتاۋعا مۇم­كىندىكتەر تۋدا. رەسپۋبليكا­داعى درامالىق جانە وپەرالىق تەاترلار­دىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, اۆتورلار­دى مولىنان تارتۋدا ۇلكەن ءرول اتقاراتىن, نەسيەلى سىياقى كولەمى 24 ميلليون 200 مىڭ تەڭگەنى قۇراي­تىن, مۋزىكا مەن دراماتۋرگيانىڭ التى سالاسىن قامتيتىن “تاۋەلسىز­دىك تولعاۋى” كونكۋرسىن وتكىزۋگە مۇرىندىق بولعان مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى ەڭ ۇزدىك درامالىق پەسالار, ەڭ ۇزدىك وپەرا­لىق شىعارمالار, ەڭ ۇزدىك بالەتتىك شىعارمالار, ەڭ ۇزدىك كامەرالىق مۋزىكا, ەڭ ۇزدىك قازىرگى زامانعى اندەر, ەڭ ۇزدىك بالالار اندەرى بويىنشا تۇسكەن شىعارمالاردى ىرىكتەپ, ماراپاتتاۋ ءراسىمىن كون­تسەرتتىك باعدارلامامەن وتكىزدى. مەرەكەلىك كەشتە مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد جەڭىمپازداردى جۇلدە­لەرى­مەن قۇتتىقتاي كەلە كون­كۋرستىڭ ماقساتى مەن ەرەكشەلى­گىنە توقتالىپ ءوتتى. “تاۋەلسىزدىك بابا­لارىمىز عاسىرلار بويى ارمان­داپ, ءبىزدىڭ ۇر­پاق جۇزەگە اسىرعان, بارلىق قازاق­ستاندىقتار ءۇشىن ەڭ قاسيەتتى قۇندى­­لىق” دەگەن ەلباسى­مىزدىڭ ءسوزى “تاۋەلسىزدىك تولعاۋى” اتتى ءبىرىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىرعان حالىقارالىق كونكۋرستىڭ باستى بايلامى دەۋگە بولادى. شىندى­عىن­دا, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستان الەم تانى­عان مەملە­­كەتكە اينالدى. قازاق­ستان­نىڭ بەدەلىن ەۋروپا مەن ازيا تۇگەل مويىندادى دەسەك, ارتىق ايت­قان­دىق بولمايدى. ەلباسىنىڭ باسشى­لىعىمەن قازاق­ستان ەۋروپا­دا­عى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماق­تاستىق ۇيىمىنا توراعا­لىعىن باس­تا­دى. مىنە, وسىنداي كەزدە مۇحتار اۋەزوۆ ايتقانداي, “زامانعا ساي ساز كەرەك”. سوندىقتان ەلباسى­مىز تاۋەلسىزدىك مۇراتتارىنا ساي وسى زامانعى كورەرمەن شىن نيەتىمەن قابىل­داي­تىن, تاۋەلسىزدىك جىلدارى تۋىلعان ۇرپاقتىڭ جۇرەگىنەن ورىن الاتىن جاڭا مۋزىكالىق شىعارما­لار جازۋ جانە ونى ساحنالاۋ جونىن­دە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. وسى كونكۋرس سول تاپسىرمانى ورىنداۋ ماقساتىندا جاريالاندى. كەيدە جۇرت تاپسىرمامەن جا­زىل­عان دۇنيە جۇرەكتەن شىقپايدى دەپ ايتىپ جاتادى. بىراق تا الەمدىك كەرەمەت تۋىندىلاردىڭ ءبىرازى تاپسىرىسپەن جازىلعانى, ولاردى ۇلى كومپوزيتورلاردىڭ جازعانى بەلگىلى. جانە سول شىعارمالار ءالى كۇنگە دەيىن الەم ساحنالارى رەپەرتۋارىنان بەرىك ورىن الىپ كەلە جاتىر. سوندىقتان دا ءتورت نوميناتسيا بويىنشا وتكەن بۇل كونكۋرستىڭ ءمانى ەرەكشە. وعان اقش, گەرمانيا, كانادادا قىزمەت ەتىپ جاتقان كومپوزيتورلار دا قاتىستى. ەكىنشى ءبىر ەرەكشەلىگى – جەڭىمپاز اتانعان شىعارمالار بيىلعى جىلدىڭ وزىندە قازاق­ستاننىڭ جەتەكشى تەاترلارى رەپەرتۋارلارىنان ورىن الاتىن بولادى” دەپ ونەر دوداسىنىڭ مۇنان كەيىن دە جالعاسا بەرەتىنىن ايتتى. حالىقارالىق “تاۋەلسىزدىك تولعاۋى” كونكۋرسىنىڭ “ەڭ ۇزدىك بالەتتىك شىعارمالار” نومينا­تسياسى بويىنشا بايقاۋعا جولدان­عان ءتورت شىعارمانىڭ ىشىنەن ءبىرىنشى جۇلدەگە كومپوزيتور ءادىل بەستىباەۆتىڭ “جەرۇيىق” با­لەتى لايىق دەپ تانىلىپ, جەڭىم­پازعا جۇلدەنى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى رامازان باپوۆ تابىس ەتتى. ەكىنشى ورىن كومپوزيتور بالنۇر قىدىر­بەكتىڭ (ليبرەتتوسى تۇرسىن­بەك نۇرقاليەۆتىكى) “ادامزاتقا امانات” بالەتىنە ءتيدى. “ەڭ ۇزدىك بالالار اندەرى” نوميناتسياسىنان “ەگەمەن­دى ەلىم-اي” ءانى ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ العان كومپوزيتور مارات ىلياسوۆقا جۇلدەنى بەلگىلى كومپوزيتور مارات وماروۆ تابىس ەتتى. ال ەكىنشى ورىن كومپوزيتور سەرىك ەركىنبەكوۆتىڭ “سۆەت دالنەي زۆەزدى” انىنە, ءۇشىنشى جۇلدە كومپوزيتور شولپان قورعان­بەكوۆا­نىڭ “بالا باقىتى” انىنە بەرىلدى. بالالارعا ارنالعان شىعار­مالارعا سوڭعى كەزدەرى ەرەكشە نازار اۋدارىلا باستاۋى جاڭا ەسىمدەردىڭ قالىپتاسىپ, الەمدىك ساحنالاردا تانىلۋىنا كوپ سەپتىگىن تيگىزۋدە. بۇل رەتتە قازاق ۇلتتىق مۋزىكا اكادەمياسى جانىنان قۇرىلعان ونەر ۇجىمدارى مەن جەكەلەگەن ونەر يەلەرىنىڭ جەتىستىكتەرىن ايتا كەتۋگە بولادى. بيىل كونكۋرسقا 44 شىعارمانىڭ جولدانۋى بالالار اندەرىنە دەگەن سۇرانىستىڭ الداعى ۋاقىتتا دا كەمىمەيتىنىن, بۇل باعىتتا ءالى كوپ تەر توگۋگە تۋرا كەلەتىنىن, ءىرى ونەر دودالارىنا تانىمال كومپوزيتور­لار­دى عانا ەمەس, دارىندى بالا­لاردىڭ شىعار­مالارىن دا تارتا تۇسسە, نۇر ۇستىنە نۇر ەكەنىن ۇقتىر­عانداي. “ەڭ ۇزدىك كامەرالىق مۋزىكا” نوميناتسياسى بويىنشا بايقاۋعا 19 شىعارما تۇسسە, ءبىرىنشى جۇلدە ارمان جايىموۆتىڭ “كوروعلى” تريوسىنا بەرىلدى. جۇلدەنى مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى اسقار بورىباەۆ تاپسىردى, ەكىنشى جۇلدە كومپوزيتور ارتىق توقسانباەۆتىڭ “دالا ناقىستارى” پوەماسىنا, ءۇشىنشى ورىن كومپوزيتور ءالىبي مامبەتوۆتىڭ تريو-ەلەگياسىنا بۇيىردى. “ەڭ ۇزدىك بۇگىنگى زامان اندەرى” نوميناتسياسى بويىنشا 42 شىعارما تالقىعا سالىنعان. سونىڭ اراسىنان رىسپانبەت بايدالىنىڭ “تۋعان ەلىم, دارقان جەرىم” ءانى ءبىرىنشى ورىندى يەلەنىپ, جەڭىم­پازعا جۇلدەنى اتاقتى ءانشىمىز بيبىگۇل تولەگەنوۆا تابىس­تادى. ايسۇلۋ تانيەۆانىڭ “استانا” ءانى ء(سوزى ءسارۋار قاماەۆا­نىكى) ەكىنشى, ال كومپوزيتور ەستاي الىكەەۆتىڭ “العا, قازاقستان!” ءانى ءۇشىنشى جۇلدەنى جەڭىپ الىپ, ولاردى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى قايرات بايبوسىنوۆ ماراپاتتادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن نارسە, كون­كۋرسقا بيىل رەسپۋبليكانىڭ ءار ايماعىنان حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرە­­تىن, جاستاردىڭ بويىنا وتانشىلدىق ءنارىن سەبەتىن اندەر كوپتەپ تۇسكەنى بايقالدى. بىراق “جۇزدەن ­– جۇيرىك, مىڭنان – تۇلپار” دەمەكشى, شىعارماشىلىق باسە­كەلەستىكتىڭ ۇلعايا ءتۇسۋى كەلەشەكتە ءاننىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا سەپ بولادى دەگەن ءۇمىت بار. “ەڭ ۇزدىك درامالىق پەسالار” نومينا­تسيا­سىنا تۇسكەن 42 شىعارما ساراپ­قا سالىنا كەلە, دراماتۋرگ دۋلات يسابەكوۆتىڭ “جاۋجۇرەك” پەساسى ءبىرىنشى ورىنعا لايىق دەپ تابىلىپ, جۇلدەنى بەلگىلى سىنشى اشىربەك سىعاي تاپسىرسا, ەكىنشى ورىندى يەلەنگەن جازۋشىلار نۇرعالي وراز بەن (“اداسقان جۇلدىز” پەساسى) جولتاي ءالماش ۇلىنا (“جاپون ارۋىنىڭ ارمانى” پەساسى), سون­داي-اق ءۇشىنشى جۇلدەنى ەنشىلەگەن يرانبەك ورازباەۆ پەن (“پورتمو­نە” پەساسى) جازۋشى تۇرسىنباي جانداۋلەتوۆكە (“جۇباي ساۋداسى” پەساسى) جۇلدەنى بەلگىلى رەجيسسەر ەسمۇحان وباەۆ تابىس ەتتى. مينيسترلىكتىڭ سوناۋ 2001 جىلدان باستاۋ الاتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى شارالارىنىڭ ءبىرى – ءVى رەسپۋبليكالىق “ەلىم مەنىڭ” پاتريوتتىق اندەر كونكۋرسىنىڭ “اتامەكەن” نوميناتسياسى بويىن­شا ءبىرىنشى جۇلدە كومپوزيتور تالعات ناعاشىباەۆتىڭ “قىزىل­وردا” (ولەڭى دۇيسەنبەك اياش ۇلى­نىكى), “امانات” نوميناتسياسىنان ءبىرىنشى جۇلدە كومپوزيتور ارىس­تان­بەك كاكيەۆتىڭ “اقانعا ارناۋ” (ولەڭى سەرىك عابدۋلليندىكى), ال “ەلدىڭ ەرى – باۋىرجان” نومينا­تسيا­سىنىڭ ءبىرىنشى جۇلدەسى دۋلات ءابىلدينوۆتىڭ “ەلدىڭ ەرى – باۋىر­جان” انىنە ءتيدى. جۇلدەنى پارلا­مەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى الدان سمايىل تاپسىردى. “ەڭ ۇزدىك وپەرالىق شىعار­مالار” نوميناتسياسى بويىنشا ءتورت شىعارمانىڭ اراسىنان كومپوزيتور الماس سەركەباەۆتىڭ “بايتەرەك” وپەراسى جەڭىپ شىعىپ, جۇلدەنى مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتىڭ ءوزى تابىستادى. مينيستر “تاۋەل­سىزدىك تولعاۋى” كونكۋرسىن قورى­تىن­دىلاپ, باسەكەگە قابىلەتتى ءبىر سالا بولسا, ول مادەنيەت سالاسى ەكەنىن ايتتى. ء“بىز وتكەن جىلى ەۋروپانىڭ ءبىرتالاي ەلدەرىندە ونەر كورسەتتىك. قازىر لا سكالا تەاترىن­دا توعىز بالەت ءارتىسى تاجىريبەلەرىن بايىتۋدا. تەاتردىڭ ارتىستەرى سۇندەت بايعوجين, باۋىرجان ءامىر­جانوۆ, سالتانات احمەتوۆا يتاليا­دا ونەرلەرىن ۇشتاپ جۇرسە, باريتون داۋىستى جاس دارىن ازامات جىل­تىركوزوۆ جاقىندا ۆەناعا اتتانباق. ەڭ باستىسى, بۇل كونكۋرس تەاتر رەپەرتۋارلارىن بايىتۋعا مۇمكىن­دىك تۋعىزادى” دەگەن مينيستر بۇگىن­دە امەريكا جۇرتشى­لىعىن ونەرى­مەن ءتانتى ەتىپ جۇرگەن كوم­پوزيتور الماس سەركەباەۆ تۋرالى قىسقاشا ايتىپ ءوتتى. ال كونكۋرس جەڭىمپازى: “قازاقستان مۋزىكاسى بۇكىل الەمگە كەڭىنەن تاراسا دەپ ارماندايمىن” دەپ ونەر سايى­سىنىڭ ناتيجەسىندە جاڭا سپەكتاكلدەر تۋا بەرەتىنىنە سەنىم ارتتى. مەرەكەلىك كەشكە ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ارتىستەرى, حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتتارى ەلدار سارسەنباەۆ, اسەم قۇسايىنوۆا, استانالىق “بايتەرەك” توبى, بەلگىلى ءانشى التىناي جوراباەۆا, باقىت­جان مۇساقوجاەۆا ديريجەرلىك ەتەتىن كامەرالىق وركەستر جانە باسقا دا ونەر شەبەرلەرى قاتىسىپ, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ “ابىلاي حان” دراماسىنان مونولوگ وقىپ بەردى. ونەرپازداردىڭ قۇرمەتىنە مادە­نيەت جانە اقپارات ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتىڭ اتىنان ىقىلاس گ ۇلى تارتۋ ەتىلدى. “حانشا – داريا حيكاياسى” ادەبيەتتىڭ ايگىلى تارلانى, ەڭبەك ەرى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ شىعارماسى نەگىزىندە ينستسەنيروۆ­كاسىن ج.قۇلمانبەتوۆ جازىپ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, “پاراسات” وردەنىنىڭ يەگەرى, رەجيسسەر ن.جاقىپباەۆ ساحنالاعان جاستار تەاترىنىڭ تىڭ قويىلىمى جاقىندا بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا كورەرمەنگە ۇسىنىلىپ, ساحنا ساحاراسىنا جول تارتتى. “حانشا – داريا حيكاياسى” قويى­لىمى تۋرالى كورەرمەنگە تۇسى­نىكتى بولۋى ءۇشىن تاراتىلعان بۇك­تەمەدە: “بولاشاقتاعى ۇلى جەڭىس­تەر ءۇشىن! دەپ ۇرانداتقان جارتى الەم­نىڭ ءامىرشىسى شىڭعىس­حاننىڭ جاۋ­لاپ العان تاڭعىت تاي­پا­سىنان تاڭ­داعان ارۋى گۇربەلجىن سۇلۋ ءامىرشى­نىڭ ومىرى­نە تۇسكەن وزەك قۇرت ەكەنىن, پەن­دەلىكتىڭ اقىرعى دەمىن وسى ارۋ­دىڭ ۇزەرىن كىم بىل­گەن. وسى قار­بالاڭ ومىردە قاتى­گەزدىك پەن ادىل­دىكتى بىتە قايناس­تىرا بىلگەن جان­داردىڭ دا, جاراتۋشى ءوزى بەر­گەن ءتان عۇمىرىن توقتاتۋ ءساتىن ءالسىز جان­­دار ارقىلى سەبەپكەر ەتسە امال قانشا؟ وسى ءبىر تىلسىم دۇنيەنى ساحنا تىلىمەن سويلەتە, جەتكىزە بىلگەن قويىلىم رەجيسسەرىنىڭ شەشىمى, قاس قاعىمدا ويىڭىزدى الاي-دۇلەيگە تولتىرىپ, ءومىر-وزەننىڭ ارناعا سىيماي اققان تولقىنىندا جەتە­لەيدى” دەپ تۇيىندەلە بايان­دالادى. الەمدى ءدۇر سىلكىندىرگەن ءامىرشىنىڭ سوڭعى دەمىن جۇتار ساتتەگى كۇيزەلىس-قايعىسى, اقىرەت­كە اتتانار الدىن­داعى سەزىم-كۇيى وسىعان دەيىن قۇپيا­لى قۇرساۋ بولىپ كەلسە, تاريحي تۇلعانىڭ بەي­نەسىندەگى بەدەرلەر ءالى دە تالاي جىلدار ءتۇرلى قيسىنداردى تۋدى­رىپ, اڭىز بەن اقيقاتتى استاس­تىرا الۋان پايىمدى شىعارماشى­لىق پاراعى قالىڭداي تۇسەرى كۇمان تۋدىرمايدى. ساحنا ساحاراسىنا بۇرىن سالىنباعان وزگەشە ورنەك­­پەن, شەرتىلمەگەن بولەك اۋەنمەن, تەاتر سوقپاعىندا كەزىكپەگەن سونى ىزبەن دۇنيەگە كەلگەن كەزەكتى تۋىن­دىنى دا سونداي شىعارمالار سانا­تىنا جاتقىزار ەدىك. قويى­لىمدى تاماشا­لاعان سوڭ, وي-بايلامىن ورتاعا سالعان قالام­گەردىڭ پايىم­داۋىنشا, ەكسپەري­مەنتالدى تەاتر­دا دۇنيەگە كەلگەن ساحنالىق قويى­لىمدى كورۋ اۆتورعا قاشاندا وڭاي سوعا قويماسى انىق. وسى­دان قى­رىق ءۇش جىل بۇرىن جارىق كورگەن جازۋ­شى پو­ۆەسىندەگى كوپ تۇستار وزگەرتىلگەن, تەاتر تىلىنە اۋدارى­لىپ جاڭاشا جاسا­لىن­عان. كوپ ويدى رە­جيسسەر كەيىپكەر­لەردىڭ ارقانمەن ارپالىسى سىندى پلاس­تي­كالىق ارە­كەت­­تەر ارقىلى بايان­­­­­دايدى. سول سەبەپ­تى دە قالامگەر مۇنى ءوز شىعارما­سىنىڭ جەلىسىندە قويىلعان تۋىندى دەپ ەسەپتەمەيدى. شىڭعىسحاننىڭ قالاي, قاشان ولگەنى جايىندا ءالى كۇنگە دەيىن ناق­تى دەرەكتىڭ تابىل­ماۋىنان ادەبي, ساحنالىق كوركەم تۋىن­دى­لار جەلىسىنە ءتۇرلى اڭىز-ءاپسانالار نەگىز بولىپ, شىرعالاڭ­نان شىن­دىققا شىعار جول ىزدەس­تىرىلگەلى قاشان دەسەك تە, بۇل تاقى­رىپتى قاۋزاعان شىعارما­شىلىق ادامدارىنىڭ بايلام-باعىتىنىڭ ءبىر-بىرىنە ۇقسا­ماي, ءبىر-ءبىرىن قايتا­لا­ماي, ار­قاي­سىسى ءوز اقي­قاتى­مەن ءومىر سۇ­رۋى­­نە قۇقى­لى ەكەنى بەلگىلى. قويىلىم تۋرا­لى ءوز ويىن قورى­تىن­­دىلاي كەلە قالامگەر­دىڭ “حان­­­­شا-داريا وقيعا­سى” سپەكتاكلىن شىڭ­عىس­حان ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىنەن ءبىر ۇزىك سىر دەۋگە بولادى. ول وسى كۇيىندە تۇرىپ تا, وزىن­دىك ويلارى­مەن, با­عىت-بايلامىمەن كو­رەر­مەن قوشامەتىنە بولەنۋگە قاقىسى بار ەكەنىن ايتىپ ءوتۋى سون­دىقتان. بارلىق ۋا­قىتتا ساحنا­لىق قو­يى­لىم شىعار­ما جە­لىسى­مەن ۇندەسىپ, ال­عاش­­قىسى كەيىنگىسى­نىڭ اي­نا-قاتەسىز قايتا­لاۋى, كوشىرمەسى بو­لىپ شى­عا بەرمەيتىنى راس. بىراق تا تۋىندى مەن قويىلىمنىڭ ءبىر-بىرى­نە جۋىقتاي­تىن تۇس­تارى, ۇندەسەتىن ۇلگى­لەرى ءجيى ۇشىراسادى. تۋىندى مەن قويى­لىم­دى شىڭ­عىس­حاننىڭ قازا­سىنا بايلانىستى وقيعانى تاڭ­داۋ جاعى جاقىنداس­تىرۋى مۇمكىن. مۇن­دا ءامىرشىنىڭ ولىمىنە سەبەپكەر بولعان – تاڭعىت تايپاسىنىڭ ارۋى گۇر­بەل­جىن سۇلۋ ەكەنى باياندالادى. قاھارلى حان­نىڭ عاشىقتىق سەزىم­نەن جارالا­نىپ, حالىقتىڭ قانىن سۋشا توك­كەن ز ۇلىمدىقتىڭ ەڭ سوڭىندا ماحاببات تابانىندا تاپ­تالۋى ءبىر جاعىنان جاراتقان­نىڭ قۇدىرەتى­مەن جاسالعان جازا سياقتى بولسا, ەكىنشى جاعىنان وسى شەشىم دۇنيە­دەگى ەڭ قىمبات قۇندىلىققا دەگەن ءىلتيپات سەزىمى سەكىلدى كورىنەدى. ساحنا ءتىلىنىڭ اۋەن, پلاستي­كا­لىق ارەكەت-قيمىل ارقىلى ءورىلىپ, مۇلدە بولەك ارنادا ورنەكتەلىپ جاتۋى زاڭدىلىق. رەجيسسەر نۇر­قانات جاقىپباەۆ قويىلىمىنىڭ ەرەكشە­لىگى – ساحنالىق يدەيانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا ءۇش تاعان قاتار تۇرىپ قىزمەت اتقارادى. بۇلار – ءسوز, بي جانە اۋەن ءتىلى. وسى ءۇش تاعان بىرى­گىپ, قويىلىمنىڭ قو­نىم­دى ورىلۋىنە سەبەپشى بولعان. سپەك­تاكلدەن تەاتر ونەرىندەگى زاماناۋي قولتاڭبالار كورىنىس تابادى. اكروباتيكالىق, حورەوگرا­فيالىق قيمىلدار ارتىس­تەردىڭ شىنايى ويناۋىمەن وزىنە باۋراي تۇسەر ەدى. رەجيسسۋراداعى تىڭ شەشىمدەر مەن سونى ادىستەر سپەك­تاكلدىڭ ءساتتى ءتۇستارى بولىپ قالارى انىق. بيگە لايىق مۋزى­كانىڭ تابىلۋى, كوڭىل-كۇي بوياۋ­لارىن ءتۇرلى دىبىستارمەن, جاڭ­عىرىقپەن ورنەك­تەۋ قويىلىمدى كورەرمەننىڭ ءبىر دەممەن كورىپ شى­عۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. سپەك­تاكل­دەگى نەگىزگى كەيىپكەرلەرگە كەلسەك, شىڭعىسحان ء(ادىل اح­مەتوۆ), كورىپ­كەل ( ءمادينا ما­تاموۆا), قاھار (ازا­مات ەسقۇلوۆ), شىدۇرعى (داۋ­رەن سەرعازين), گۇربەلجىن (اينۇر راحيپوۆا), تۇتقىن (باقىت قاجى­باەۆ) رولدەرىن سومداعان ارتىس­تەردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ ونەرى­نەن بولسىن وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىن­دەتتى ءمىنسىز اتقارىپ شىعۋعا تىرى­سىپ باققانى بايقالدى. ساحنا دەكورا­تسيا­سىنا ارقاننىڭ تاڭدالۋى وقيعا ارقاۋىن جەتىلدىرىپ, استارلى ويعا جەتەلەيدى. استان-كەستەڭ ايقاس تا, الاڭداعان كوڭىل مەن اجالدى تاعدىر دا ارقان ارقىلى تۇيىندەلەدى, عاشىقتىق جىرى وسىمەن شەرتىلەدى. ارينە, سپەكتاكلدىڭ كوكەيگە ءسال دە بولسا ساۋال تاستاتاتىن جاقتارى جوق ەمەس. ساحنا تورىندەگى پەردەلەر ارتىنان قىپ-قىزىل اي بەينەسى كوزگە وتتاي باسىلار ەدى. ول سول ءداۋىردىڭ ءۇنىن, شىڭعىسحاننىڭ قاندى شاپ­قىن­شى­لىعى مەن تىپ-تيپىلى شىق­قان تاڭعىت تايپاسى­نىڭ كوز جاسىن بەينەلەيتىن بەدەر سىندى ەلەستەر. بىراق سپەكتاكلدىڭ باستان-اياق وسى اي اياسىنان, قاراڭعىلىق قۇرساۋى­نان شىق­پاۋى, جارىقتىڭ كومەسكى تارتۋى ويلانت­پاي تاعى قويمايدى. سون­دىقتان سپەكتاكل الداعى ۋا­قىت­تا ءالى دە ءوزىنىڭ ارتىق-كەم تۇس­تارىن تۇزەتىپ, تولىعا تۇسەدى دەپ سەنگىمىز كەلەدى. قىسقاشا ايتقاندا, جاستار تەاترى­نىڭ تىڭ تىنىستى, الەۋ­مەتتى قۋان­تار تاعى ءبىر تۋىن­دىمەن باي تۇس­كەنىنە جۇرت كۋا.

سوڭعى جاڭالىقتار