سۋديا – وت تورەلىگىن جۇزەگە اسىراتىن باستى تۇلعا. بۇل ورايدا ولارعا ايرىقشا مىندەتتەر مەن تالاپتار جۇكتەلەتىنى الىمساقتان بەلگىلى. اركىم سوتتىڭ اشىق, ءمولدىر, زاڭنىڭ ۇستەم بولۋىن قالايدى. سوندا ادال دا ءادىل پرينتسيپتەردىڭ ورنىعىپ, ءتۇرلى قاتەلىكتەر مەن بۇرا تارتۋشىلىقتارعا جول بەرىلمەسى انىق. ءبىر جاعىنان, سوت تورەلىگىن ورىنداۋشىلار كاسىبي جاعىنان شىڭدالىپ, بەدەل-ابىرويى دا اسقاقتاي تۇسەرى ءسوزسىز. الايدا, سوت تاراپىنان بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە دەگەن وكپە-رەنىشتەردى اراكىدىك بولسا دا ەستۋگە بولادى. تۇتاستاي العاندا, ءۇشىنشى جانە ء“تورتىنشى” بيلىك ارالارىندا بەرىك قارىم-قاتىناس قالىپتاسقانىنا قاراماستان ءبىر-بىرىنە كىنا ارتىپ جاتاتىن جايلار از كەزدەسپەيدى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ جۋرناليستەرمەن وتكىزگەن دوڭگەلەك ۇستەلىنە سوت پەن باق اراسىنداعى سىندارلى بايلانىس باستى تاقىرىپ ارقاۋىنا اينالىپ, جان-جاقتى پىكىرلەر الماسىلدى, ورنىقتى ويلار ايتىلدى. ءبىرىنشى ءسوزدى وبلىستىق سوتتىڭ توراعاسى نۇرعازى ابدىقانوۆ الىپ, سوت جۇيەسىن كورسەتۋدە, ول جونىندە قوعامدىق پىكىر تۋدىرۋدا باق-تىڭ ءرولى ايرىقشا ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, جاقسى تاجىريبەلەر جازىلۋمەن قاتار ءتۇرلى تۇسىنبەۋشىلىكتەردىڭ دە ورىن الىپ جاتاتىنىن, ماسەلەنىڭ بايىبىنا بارماستان نەگىزسىز, دالەلسىز قالام سىلتەۋدىڭ كەزدەسەتىنىن جاسىرمادى. ءبىر-بىرىمىزبەن كىنالاسقانشا وسىلاي ءجيى جۇزدەسىپ, ورتاق مۇددە جولىندا اقىلداسىپ جۇمىس ىستەۋ الدەقايدا پايدالى دەي كەلىپ, نۇرعازى ابەن ۇلى اشىق اڭگىمەگە, سىندارلى ديالوگقا جول باستاپ بەردى. وبلىستىق سوتتىڭ سۋديالارى ي. قۋانوۆا, ب. وماروۆا, ە. ماكسيۋتا, ا.زەنكوۆسكي, ا.اقپانوۆا سوت جاريالىلىعىن, اشىقتىعىن, انىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ, اقپارات قۇقىعىن جۇزەگە اسىرۋ, ار-نامىستى, ابىرويدى, قىزمەتتىك بەدەلدى قورعاۋ ماسەلەلەرىن جان-جاقتى ءتۇسىندىرىپ, ناقتى دالەلدەمەلەر كەلتىردى. ولار ءوز سوزدەرىندە زاڭدا كوزدەلگەن جاعدايدا ىستەردى جابىق قاراۋ جۇزەگە اسىرىلاتىنىن, ايتپەسە بارلىق سوت ساتىلارىندا ءىستى قاراۋ اشىق جۇرگىزىلەتىنىن جەتكىزدى. ازاماتتارعا, ونىڭ ىشىندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە, ازاماتتىق پروتسەستىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن قاتىسۋ, سوت وتىرىسى زالىندا بولىپ جاتقان جاعدايلاردى ءوز كوزدەرىمەن كورۋ, قالاۋلارى بويىنشا جازىپ الۋ, ستەنوگراممانى جانە دىبىس جازۋدى پايدالانۋ, سونداي-اق زاڭ تالاپتارىن ساقتاي وتىرىپ تىكەلەي حابار جۇرگىزۋ, كينوعا جانە سۋرەتكە ءتۇسىرۋ, بەينەتاسپاعا جازۋ قۇقىقتارى بەرىلگەن. ءار ءىس بويىنشا انىقتالعان فاكتىلەردى بۇرمالاپ جاريالاۋعا جول بەرىلمەيدى. دەسەك تە, باسىلىم بەتتەرىندە سوت قارايتىن قانداي دا بولسىن ءىس بويىنشا الدىن-الا پايىمداۋلار جاسالىپ, سوتقا ىقپال ەتۋ جايتتەرىنىڭ كەزدەسەتىنىن جاسىرمايمىز. سونىڭ سالدارىنان بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا كورىنەۋ جالعان مالىمەتتەر جانە ماتەريالدار بەرۋدىڭ سوڭى مورالدىق شىعىن تالاپ ەتىپ, سوتتاسۋعا ۇلاسىپ جاتادى, دەستى سوت تورەلىگىن ورىنداۋشىلار. اركىم جاريالىلىقتى ارقالاي تۇسىنگەنىمەن, زاڭدىلىقتى ساقتاۋ — باستى مىندەت. سۋديا ايگۇل اقپانوۆا باق وكىلدەرىنىڭ ءوز قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن تولىق پايدالانا بىلمەيتىنىن قىنجىلا ايتتى. سوڭعى ەكى جىلدا جەرگىلىكتى جۋرناليستەرگە قاتىستى 9 سوت وتىرىسى ءوتىپتى. تالاپ-ارىز بەرۋشىلەردىڭ ءبارى دە ار-نامىستارىنا نۇقسان كەلگەنىن كولدەنەڭ تارتقان. ال, سۇراعان اقپاراتىن بەرۋدەن سەبەپسىز باس تارتقان لاۋازىم يەسى جايلى بىردە-ءبىر شاعىم تۇسپەگەن. جۋرناليستەر تاراپىنان دا ايتىلعان پايدالى ۇسىنىس-پىكىرلەر از بولعان جوق. اڭگىمە سوتقا قاتىسۋشىلاردىڭ سۋرەتتەرىن باسۋ بولماسا بەينەتاسپاعا تۇسىرىلگەن بەينەلەرىن كورسەتۋ جايىنا كەلگەندە پىكىرتالاس ءتىپتى قىزىپ سالا بەردى. “التىن ارقا” قوعامدىق قورىنىڭ جەتەكشىسى زاۋرە جۇماليەۆا بىلاي دەدى: – ءبىر وتباسىعا قاراقشىلىق شابۋىل جاساعان بەكوۆتاردىڭ قىلمىستىق ىسىنە قاتىستى ۇكىم شىققانىن ءبارىڭىز جاقسى بىلەسىزدەر. سوت پروتسەسى كەزىندە قىلمىسكەرلەردىڭ ادۆوكاتى س.اراپوۆ ءوزىن بەينەكامەراعا تۇسىرگەن وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرىنە قولىن شىعارعان. كەيىن دەپارتامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ رۇقساتىمەن وسى سۋرەت گازەتتەردە جاريالاندى. ايتايىن دەگەنىم, س.اراپوۆ سول باسىلىمداردى سوتقا بەرىپ, جەڭىپ شىقتى. سۋديا تۇسىرۋگە رۇقسات بەردى. ادۆوكات تا “ۇندەمەگەن-كەلىسكەندىكتىڭ بەلگىسىن” تانىتتى. ولاي بولسا, جازىقسىز جاپا شەگەتىندەي جۋرناليستەردىڭ قانداي كىناسى بار؟ سۋديالار ازاماتتىق كودەكستىڭ 145-بابىن العا تارتتى. وندا سۋرەت, بەينە سول ادامنىڭ مەنشىگى بولىپ تابىلاتىنى, ونىڭ رۇقساتىنسىز جاريالاۋعا بولمايتىنى جازىلعان. الايدا, زاڭنىڭ كەي باپتارىن ءالى دە ناقتىلاي ءتۇسۋ قاجەتتىگىن ءبارى دە مويىندادى. ءسوز اراسىندا ايتا كەتكەن ءجون, س.اراپوۆ ءوزىنىڭ كاسىبي قىزمەتىن اتقارۋ كەزىندە زاڭ تالاپتارىن ورەسكەل بۇزىپ, دورەكىلىككە جول بەرگەنى ءۇشىن ادۆوكاتتىق ليتسەنزياسىنان ايرىلدى. جۋرناليستەر سوت پروتسەستەرىنە قاتىسقاندا كەي سۋديالار تاراپىنان قۇقىقتارى بۇزىلاتىنىن, ماسەلەن, ۇكىمدى ديكتوفونعا جازىپ الۋعا تىيىم سالاتىندارىن, قىزمەتتىك كۋالىگىن كورسەتكەننىڭ وزىندە كەدەرگىلەرگە تاپ بولاتىندارىن تىلگە تيەك ەتتى. ەكى جاق تا بىرلەسكەننىڭ بىرلىگى مىقتى, اقىلداسقاننىڭ ايىبى جوق دەگەن ورتاق ىمىراعا كەلدى. وبلىستىق سوتتىڭ توراعاسى ن.ابدىقانوۆ باق وكىلدەرىنىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن جيناقتاپ, جوعارعى سوتقا جىبەرەتىنىن, الداعى ۋاقىتتا دا مۇنداي كەزدەسۋلەردىڭ جۇيەلى ۇيىمداستىرىلاتىنىن جەتكىزدى.
ءومىر ەسقالي,
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
