قازىرگى كۇنى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءادىل سوت بيلىگىن جۇرگىزۋ ءۇشىن قۇقىقتىق جاعىنان بارلىق قاجەتتى تەتىكتەر جاسالدى. ءار سۋديانىڭ تالاپقا ساي زاڭ تۇرعىسىنان ءوز مىندەتىن ادال اتقارۋى ءۇشىن تاۋەلسىزدىگى ايقىندالىپ, ماتەريالدىق جاعدايى جاقسارتىلدى. سوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدە سوت بيلىگىنىڭ نىعايۋى ءۇشىن كوپتەگەن ىستەر اتقارىلعانىن, سوعان وراي حالىق سوتتار ۇجىمىنان ءاردايىم زاڭ مەن ادىلەتتىلىكتىڭ سەنىمدى تىرەگى بولۋىن تالاپ ەتۋگە قۇقىلى ەكەندىگىن سۋديالار وداعىنىڭ V سەزىندە اتاپ وتكەن ەدى. دەمەك, ەلدەگى ەكونوميكالىق رەفورمالار بولسىن, كەز كەلگەن الەۋمەتتىك سالاداعى تىڭ وزگەرىستەر بولسىن ولاردىڭ بارلىعىن قۇقىقتىق, زاڭنامالىق تۇرعىدان رەتتەپ وتىرۋ باستى تالاپ. وسى رەتتە ىزگىلىكتى قۇقىقتىق شەشىمدەر باستاۋ الاتىن باس قالامىز - استانا قالالىق سوتىنىڭ توراعاسى ساكەن ابدۋللاەۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– ساكەن جۇسىپاحمەت ۇلى, استانا قالالىق سوتىنا توراعا بولىپ كەلگەڭىڭىزگە دە ءتورت ايدىڭ ءجۇزى بولىپ قالدى. وسى ۋاقىت ىشىندە سوت جۇمىسىن جاڭارتۋ باعىتىندا, سوت جۇيەسىندەگى اشىقتىقتى, ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدا قانداي شارالار قولعا الىندى؟
– قۇقىقتىق ياعني دەموكراتيالىق مەملەكەت قۇرۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن قازاق قوعامى, ءدال قازىر زور وزگەرىستەردى باستان كەشىرىپ وتىر. اسىرەسە, قۇقىقتىق ساناداعى سىلكىنىس تۇتاس قۇقىقتىق سالاعا, سونىڭ ىشىندە ناقتى سوت جۇيەسىنە جۇك ارتتى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ازاماتتاردىڭ سەنىمىن بەكىتۋ ءۇشىن سوت جۇيەسىندە اشىقتىقتى, سوت جۇمىسىندا تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ قاجەت ەكەنىن بىرنەشە مارتە قاداپ تۇرىپ ايتتى. ءبىز وسى مىندەتتى ورىنداۋ ماقساتىندا, بارلىق ءمۇمكىندىگىمىزدى پايدالانىپ, جۇمىسىمىزدى ءتيىستى دارەجەدە ۇيلەستىرىپ وتىرمىز. نەگىزىنەن استانا قالاسىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان سۋديالاردىڭ ءتاجىريبەسى, مۇمكىندىگى جەتكىلىكتى دەپ ويلايمىن. ءبىزدىڭ مىندەت سول مۇمكىندىكتى دۇرىس ءۇيلەستىرىپ جانە ۋاقىتىلى پايدالانۋ. بۇل رەتتە, ارينە, نەگىزگى باعدار – 2010-2020 جىلدار ارالىعىنا مەجەلەنگەن قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسى. ول تۇجىرىمدامانىڭ باستى ماقساتى – قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق-دەموكراتيالىق قوعامىن قۇرۋ. دەمەك, ءبۇتىن قوعامنىڭ, ەل ازاماتتارىنىڭ سەنىمىن ورناتىپ نىعايتۋ جانە سول سەنىمدى اقتاۋ ءۇشىن سوت جۇيەسىندە ءالى دە اتقارىلار ءىس از ەمەس.
– ەلوردادا قىزمەت ىستەپ جاتقان سۋديالاردىڭ تاجىريبەسى جوعارى دەدىڭىز. بۇل ەندى ادىلدىك تالاپتارى جاعىنان سوت جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ۇلكەن كۇش ەكەنى بەلگىلى. دەمەك, بارلىق ۇكىمدەر مەن شەشىمدەر زاڭعا سايكەس قابىلدانادى دەگەن ءۇمىت زور.
– ءيا, سوت جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى قابىلدانعان كەز كەلگەن شەشىمنىڭ زاڭعا ساي, ادىلەتتى جانە كۇمانسىز بولعانىندا عانا ارتادى دەپ بىلەمىن. ودان بولەك, قازىر ەل بويىنشا مامانداندىرىلعان سوتتار ۇزدىكسىز جاساقتالۋ ۇستىندە. استانادا, مامانداندىرىلعان ءتورت سوت جۇمىس جاسايدى. ولار: مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوت, قىلمىستىق ىستەر ءجونىندەگى اۋدانارالىق سوت, اۋدانارالىق اكىمشىلىك سوت جانە كامەلەتكە تولماعاندار ىستەرى جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوت. جالپى استانا قالالىق سوتتارىندا 118 سۋديا ەڭبەك ەتەدى, ونىڭ 50%-ى ايەلدەر. ال قالالىق سوتتا 28 سۋديا بار. ياعني, ءاربىر ءىس ءوزىنىڭ مازمۇنىنا, سيپاتىنا قاراي جاڭاعى سوتتارعا باعىتتالادى. ال ناقتى ءبىر باعىتتا تاجىريبە جيناپ, تۇراقتى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان سۋديانىڭ شەشىمى دە ساپالى بولاتىنى ايدان انىق. ونى وتكەن جىلدار ءتاجىريبەسى دە كورسەتىپ وتىر. قورىتا ايتقاندا, جاڭاعى تيىمدىلىكتى ارتتىرۋدىڭ ءبىر جولى, ءدال وسى سوت جۇيەسىندەگى مامانداندىرۋ ماسەلەسىن سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋ. ەكىنشىدەن, بارلىق سوتتاردىڭ جۇمىسىندا مىندەتتى تۇردە ءاردايىم سوڭعى تەحنولوگيا جەتىستىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانىپ وتىرۋ كەرەك, ودان مەملەكەت جانە حالىق ۇتپاسا ۇتىلمايدى, ءارى مەملەكەت قاراجاتى مەن حالىق ۋاقىتى ۇنەمدەلەدى. ورايى كەلگەندە ايتا كەتەتىن تاعى دا ءبىر ۇلكەن ماسەلە, ول ءار سۋدياعا پروتسەسسۋالدىق زاڭمەن رەتتەلگەن ءبىر كومەكشىدەن بەكىتىپ بەرۋ. ونىڭ پايداسى سۋدياعا شەكتەن تىس ءتۇسىپ جاتقان سالماقتى ازايتۋ بولسا, ەكىنشىدەن, ول كومەكشىنى بولاشاقتا سۋديا لاۋازىمىنا دايىنداۋ بولىپ تابىلادى. ارينە, بۇل تاقىرىپ ارنايى اڭگىمە قوزعاۋدى قاجەت ەتەدى.
– استانا قالالىق سوتىندا كۇردەلى ىستەر ءجيى قارالادى. قازىرگى كۇنى بۇرىنعى ءىرى لاۋازىمدى ادامدارعا بايلانىستى قوزعالعان قىلمىستىق ىستەردىڭ قارالۋى تۋرالى نە ايتاسىز؟
– ارينە, استانا بولعاندىقتان, مۇندا بيىك لاۋازىمدا ءجۇرىپ, جازا باسقان تۇلعالارعا قاتىستى ىستەر ءبىزدىڭ قالالىق سوتتا قارالىپ جاتادى. وڭاي دەسەك ەشكىم سەنبەس تە ەدى, بىراق اسا ءبىر كەرەمەت قيىن دەۋگە دە بولماس. ويتكەنى, سۋديا شەشىمدى ادامنىڭ تۇرىنە قاراپ, ونىڭ لاۋازىمىنا يا بولماسا باسقا دا قاسيەتتەرىن ەسكەرىپ, ويدان شىعارا سالمايدى. ءتيىستى زاڭ تالاپتارى بار, سوعان سۇيەنىپ, ەلەپ-ەكشەپ, سۇرىپتاپ بارىپ كەسىمىن ايتادى. ەڭ باستىسى شەشىم – زاڭ شەڭبەرىندە, مەيلىنشە تۋرالىققا ساي بولۋى شارت. سوندا عانا قاڭقۋ ءسوز, داقپىرتقا نەگىز قالمايدى. بۇل ۇستانىم قوعامعا تانىمال ادامدارعا عانا ەمەس, قاراپايىم ازاماتتارعا قاتىستى شەشىم قابىلدايتىن كەزدە دە ماڭىزىن جوعالتپاۋى ءتيىس. ويتكەنى, كەز كەلگەن سوت شەشىمىنىڭ ارتىندا ادامنىڭ, كەيدە ءتىپتى, ۇلكەن ۇجىمنىڭ تاعدىرى تۇرادى.
– ول راس, زاڭ سالتانات قۇرعان, زاڭعا باعىنعان ەلدىڭ ەرتەڭى باياندى بولماق. دەگەنمەن, ءبىز ءالى قاتەرلى كەمشىلىگىمىزدەن ارىلىپ ءبىتكەن جوقپىز, جەمقورلىق جايىن مەڭزەپ وتىرعانىم عوي.
– جەمقورلىقتىڭ قوعامنىڭ دامۋىنا زور كەدەرگى جاسايتىن ۇلكەن كەسەل ەكەنى راس. استانانىڭ قالالىق سوتى ۇجىمى, جەتەكشىسى ءوزىم بولىپ بۇل ماسەلەگە قاتتى ءمان بەرىپ وتىرمىز. كەز كەلگەن جەمقورلىق سيپاتتاعى ءىس-قيمىلدى, جالپى زاڭعا تومپاق ارەكەتتىڭ جولىن كەسۋگە ۇمتىلامىز. بۇل رەتتە وقىرمانداردىڭ ەسىنە سالا كەتكىم كەلەدى, سەنىم تەلەفونى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ سىرتىندا قاندايدا ءبىر قىزمەتكەر «سىياقى» دامەتكەن ىڭعايى بولسا كەز كەلگەن ازاماتتىڭ بىزگە شاعىمدانۋىنا تولىق مۇمكىندىگى بار. ءبىز اي سايىن, تۇراقتى ءتۇردە اشىق ەسىك كۇنىن وتكىزەمىز. مەن ارىز-شاعىممەن كەلگەن بارلىق ازاماتتاردى جەكە قابىلداپ, ۋاقىتىلى جاۋاپ بەرىلۋىن قاداعالاپ وتىرامىن. سونىمەن بىرگە, شاعىمدانۋشىلار ءبىزدىڭ ۆەب-سايتقا كىرىپ, ءوز ماسەلەلەرىن تىكەلەي ماعان جولداسا بولادى. تاعى ءبىر قوسارىمىز, اقپاراتتىق-انىقتامالىق ءدۇڭگىرشەكتەر بار. بۇل دۇڭگىرشەكتىڭ قىزمەتىنە جۇگىنگەن كەز كەلگەن ازامات سوت عيماراتىنا كەلىپ, قۇجاتتاردىڭ ۇلگىلەرىن كورۋگە, مەملەكەتتىك باج سالىعىنىڭ ءمولشەرىن, تولەۋ ءتارتىبىن بىلۋگە جانە ونى تولەۋ ءۇشىن رەكۆيزيتتەرىن الۋعا, تاعايىندالعان ىستەردىڭ تىزىمىمەن تانىسۋعا, ءوزىنىڭ تالاپ-ارىزىنا سايكەس, ءىستىڭ بارىسى جونىندە جان- جاقتى اقپارات الۋعا قۇقىلى. اقپاراتتىق-انىقتامالىق دۇڭگىرشەكتەردىڭ قاراپايىم ازاماتتار ءۇشىن پايداسى مول. كوپ ماسەلە سۋديانىڭ وزىنە بايلانىستى, ياعني جەكە باسىن دۇرىس الىپ ءجۇرۋ, كولدەنەڭ ىسكە ارالاسپاۋ, ءبوتەن مىنەز كورسەتپەۋ سياقتى. مەنىڭ ويىمشا, ەڭ باستى ماسەلە, ءار سۋديا ەگەمەن ەلگە دەگەن تۇپكىلىكتى پاتريوتتىق تۇرعىدان ءوزىنىڭ سانا-سەزىمىن, كوزقاراسىن وزگەرتۋ كەرەك.
– سۋديالارعا مەملەكەت تاراپىنان بارلىق جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلدى. بۇل ورايدا قالالىق سۋديالاردىڭ دا جاعدايى كەمشىن ەمەس شىعار؟ قانداي قامتىلماي قالعان ماسەلەلەر بار؟
– سالىستىرمالى تۇردە ايتقاندا, ءارينە, سۋديالاردىڭ الەۋمەتتىك قامتىلۋىن كەمشىن دەي المايمىن. وسى قۇرىلىمدا جۇمىس ىستەيتىن وزگە دە قاراپايىم قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرى جۇيەلى تۇردە رەتتەلىپ كەلەدى. ەڭ باستىسى, ءوزىڭىز ايتقانداي, مەملەكەت جۇمىس ىستەۋگە قاجەتتى جاعدايدىڭ بارلىعىن جاساپ وتىر. قالالىق سوتتىڭ قۇزىرىنا قارايتىن التى اۋداندىق جانە ءتورت مامانداندىرىلعان سوتتاردىڭ عيماراتتارى كەرەك-جاراقپەن تولىق قامتىلعان. قاجەتتى تەحنيكالىق زاماناۋي جابدىقتار, بايلانىس قوندىرعىلارى, قاعاز-قالامىنا دەيىن سايلى. قاجەت جاعدايدا ورتالىق عيماراتپەن شۇعىل بايلانىسقا شىعۋ ءۇشىن ورتاق بەينە جۇيە تارتىلعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تۇتاس جۇمىس جۇيەسىن قازىرگى زاماننىڭ تالابىنا ساي يكەمدەپ, قامتىپ وتىرمىز.
ال قامتىلماي قالعان ءبىر ماسەلە, ءبۇگىندە قالالىق سوتتىڭ ماماندارىن ايتپاعاندا, سۋديالاردىڭ وزدەرى دە مەديتسينالىق مەكەمەدە تىركەلمەگەن. ارينە, جوعارعى سوتتاعىداي بۇل ماسەلە بارلىق وبلىستاردا شەشىمىن تاپسا قۇپتارلىق بولار ەدى. سونىمەن بىرگە, سۋديالاردىڭ ءالى دە بولسا ماتەريالدىق جاعدايىن جاقسارتۋ قاجەت. ماسەلەن, زەينەتاقىنى كوتەرۋ, دەمالىسقا شىققاندا شيپاجايعا جولداما بەرۋ سىڭدى باسقا دا ماسەلەلەر شەشىمىن تاباتىن ۋاقىت جەتتى دەپ ويلايمىن.
– قوعامعا قۇقىقتىق قولداۋ قاجەت دەگەننەن شىعادى, الدا تۇرعان مىندەتتەرىڭىزگە دە توقتالا كەتسەڭىز.
– ءيا, جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي قوعامنىڭ قۇقىقتىق ساناسىنداعى سىلكىنىس ەلدىڭ سوت جۇيەسىنە سالماقتى جۇك ارتتى. بۇعان قۋانۋ كەرەك, ويتكەنى ەل ازاماتتارى ءوز قۇقىعىن, ءوز قالاۋىن زاڭ شەڭبەرىندە قورعاۋعا ۇمتىلعان قوعام – وركەنيەتكە ۇمتىلعان قوعام دەگەن ءسوز. ەندى ءبىزدىڭ مىندەت, سول زاڭعا جۇگىنگەن, قۇقىعىن سوتتا قورعاۋعا ۇمتىلعان ازاماتتارىمىزدىڭ كەۋدەسىنەن قاقپاۋ, زاڭ شەڭبەرىندە ولارعا دەمەۋ جاساۋ. ياعني, وركەنيەتكە ۇمتىلعان, دامۋشى قوعامعا مەيلىنشە قولداۋ جاساۋ. سوندا عانا ءبىز زاڭ سالتانات قۇراتىن, قۇقىق ۇستەمدىك ەتەتىن مەملەكەت قۇرۋ ءىسىن جىلدامداتۋعا ۇلەس قوسامىز. استانا قالالىق سوتىنىڭ ءاربىر جاۋاپتى قىزمەتكەرى بۇل مۇددەنى بىلەدى, ءبارىمىز دە سول باعىتتا جۇمىس ىستەۋگە ۇمتىلىپ وتىرمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ.
– قۇقىقتىق ياعني دەموكراتيالىق مەملەكەت قۇرۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن قازاق قوعامى, ءدال قازىر زور وزگەرىستەردى باستان كەشىرىپ وتىر. اسىرەسە, قۇقىقتىق ساناداعى سىلكىنىس تۇتاس قۇقىقتىق سالاعا, سونىڭ ىشىندە ناقتى سوت جۇيەسىنە جۇك ارتتى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ازاماتتاردىڭ سەنىمىن بەكىتۋ ءۇشىن سوت جۇيەسىندە اشىقتىقتى, سوت جۇمىسىندا تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ قاجەت ەكەنىن بىرنەشە مارتە قاداپ تۇرىپ ايتتى. ءبىز وسى مىندەتتى ورىنداۋ ماقساتىندا, بارلىق ءمۇمكىندىگىمىزدى پايدالانىپ, جۇمىسىمىزدى ءتيىستى دارەجەدە ۇيلەستىرىپ وتىرمىز. نەگىزىنەن استانا قالاسىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان سۋديالاردىڭ ءتاجىريبەسى, مۇمكىندىگى جەتكىلىكتى دەپ ويلايمىن. ءبىزدىڭ مىندەت سول مۇمكىندىكتى دۇرىس ءۇيلەستىرىپ جانە ۋاقىتىلى پايدالانۋ. بۇل رەتتە, ارينە, نەگىزگى باعدار – 2010-2020 جىلدار ارالىعىنا مەجەلەنگەن قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسى. ول تۇجىرىمدامانىڭ باستى ماقساتى – قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق-دەموكراتيالىق قوعامىن قۇرۋ. دەمەك, ءبۇتىن قوعامنىڭ, ەل ازاماتتارىنىڭ سەنىمىن ورناتىپ نىعايتۋ جانە سول سەنىمدى اقتاۋ ءۇشىن سوت جۇيەسىندە ءالى دە اتقارىلار ءىس از ەمەس.
– ەلوردادا قىزمەت ىستەپ جاتقان سۋديالاردىڭ تاجىريبەسى جوعارى دەدىڭىز. بۇل ەندى ادىلدىك تالاپتارى جاعىنان سوت جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ۇلكەن كۇش ەكەنى بەلگىلى. دەمەك, بارلىق ۇكىمدەر مەن شەشىمدەر زاڭعا سايكەس قابىلدانادى دەگەن ءۇمىت زور.
– ءيا, سوت جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى قابىلدانعان كەز كەلگەن شەشىمنىڭ زاڭعا ساي, ادىلەتتى جانە كۇمانسىز بولعانىندا عانا ارتادى دەپ بىلەمىن. ودان بولەك, قازىر ەل بويىنشا مامانداندىرىلعان سوتتار ۇزدىكسىز جاساقتالۋ ۇستىندە. استانادا, مامانداندىرىلعان ءتورت سوت جۇمىس جاسايدى. ولار: مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوت, قىلمىستىق ىستەر ءجونىندەگى اۋدانارالىق سوت, اۋدانارالىق اكىمشىلىك سوت جانە كامەلەتكە تولماعاندار ىستەرى جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوت. جالپى استانا قالالىق سوتتارىندا 118 سۋديا ەڭبەك ەتەدى, ونىڭ 50%-ى ايەلدەر. ال قالالىق سوتتا 28 سۋديا بار. ياعني, ءاربىر ءىس ءوزىنىڭ مازمۇنىنا, سيپاتىنا قاراي جاڭاعى سوتتارعا باعىتتالادى. ال ناقتى ءبىر باعىتتا تاجىريبە جيناپ, تۇراقتى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان سۋديانىڭ شەشىمى دە ساپالى بولاتىنى ايدان انىق. ونى وتكەن جىلدار ءتاجىريبەسى دە كورسەتىپ وتىر. قورىتا ايتقاندا, جاڭاعى تيىمدىلىكتى ارتتىرۋدىڭ ءبىر جولى, ءدال وسى سوت جۇيەسىندەگى مامانداندىرۋ ماسەلەسىن سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋ. ەكىنشىدەن, بارلىق سوتتاردىڭ جۇمىسىندا مىندەتتى تۇردە ءاردايىم سوڭعى تەحنولوگيا جەتىستىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانىپ وتىرۋ كەرەك, ودان مەملەكەت جانە حالىق ۇتپاسا ۇتىلمايدى, ءارى مەملەكەت قاراجاتى مەن حالىق ۋاقىتى ۇنەمدەلەدى. ورايى كەلگەندە ايتا كەتەتىن تاعى دا ءبىر ۇلكەن ماسەلە, ول ءار سۋدياعا پروتسەسسۋالدىق زاڭمەن رەتتەلگەن ءبىر كومەكشىدەن بەكىتىپ بەرۋ. ونىڭ پايداسى سۋدياعا شەكتەن تىس ءتۇسىپ جاتقان سالماقتى ازايتۋ بولسا, ەكىنشىدەن, ول كومەكشىنى بولاشاقتا سۋديا لاۋازىمىنا دايىنداۋ بولىپ تابىلادى. ارينە, بۇل تاقىرىپ ارنايى اڭگىمە قوزعاۋدى قاجەت ەتەدى.
– استانا قالالىق سوتىندا كۇردەلى ىستەر ءجيى قارالادى. قازىرگى كۇنى بۇرىنعى ءىرى لاۋازىمدى ادامدارعا بايلانىستى قوزعالعان قىلمىستىق ىستەردىڭ قارالۋى تۋرالى نە ايتاسىز؟
– ارينە, استانا بولعاندىقتان, مۇندا بيىك لاۋازىمدا ءجۇرىپ, جازا باسقان تۇلعالارعا قاتىستى ىستەر ءبىزدىڭ قالالىق سوتتا قارالىپ جاتادى. وڭاي دەسەك ەشكىم سەنبەس تە ەدى, بىراق اسا ءبىر كەرەمەت قيىن دەۋگە دە بولماس. ويتكەنى, سۋديا شەشىمدى ادامنىڭ تۇرىنە قاراپ, ونىڭ لاۋازىمىنا يا بولماسا باسقا دا قاسيەتتەرىن ەسكەرىپ, ويدان شىعارا سالمايدى. ءتيىستى زاڭ تالاپتارى بار, سوعان سۇيەنىپ, ەلەپ-ەكشەپ, سۇرىپتاپ بارىپ كەسىمىن ايتادى. ەڭ باستىسى شەشىم – زاڭ شەڭبەرىندە, مەيلىنشە تۋرالىققا ساي بولۋى شارت. سوندا عانا قاڭقۋ ءسوز, داقپىرتقا نەگىز قالمايدى. بۇل ۇستانىم قوعامعا تانىمال ادامدارعا عانا ەمەس, قاراپايىم ازاماتتارعا قاتىستى شەشىم قابىلدايتىن كەزدە دە ماڭىزىن جوعالتپاۋى ءتيىس. ويتكەنى, كەز كەلگەن سوت شەشىمىنىڭ ارتىندا ادامنىڭ, كەيدە ءتىپتى, ۇلكەن ۇجىمنىڭ تاعدىرى تۇرادى.
– ول راس, زاڭ سالتانات قۇرعان, زاڭعا باعىنعان ەلدىڭ ەرتەڭى باياندى بولماق. دەگەنمەن, ءبىز ءالى قاتەرلى كەمشىلىگىمىزدەن ارىلىپ ءبىتكەن جوقپىز, جەمقورلىق جايىن مەڭزەپ وتىرعانىم عوي.
– جەمقورلىقتىڭ قوعامنىڭ دامۋىنا زور كەدەرگى جاسايتىن ۇلكەن كەسەل ەكەنى راس. استانانىڭ قالالىق سوتى ۇجىمى, جەتەكشىسى ءوزىم بولىپ بۇل ماسەلەگە قاتتى ءمان بەرىپ وتىرمىز. كەز كەلگەن جەمقورلىق سيپاتتاعى ءىس-قيمىلدى, جالپى زاڭعا تومپاق ارەكەتتىڭ جولىن كەسۋگە ۇمتىلامىز. بۇل رەتتە وقىرمانداردىڭ ەسىنە سالا كەتكىم كەلەدى, سەنىم تەلەفونى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ سىرتىندا قاندايدا ءبىر قىزمەتكەر «سىياقى» دامەتكەن ىڭعايى بولسا كەز كەلگەن ازاماتتىڭ بىزگە شاعىمدانۋىنا تولىق مۇمكىندىگى بار. ءبىز اي سايىن, تۇراقتى ءتۇردە اشىق ەسىك كۇنىن وتكىزەمىز. مەن ارىز-شاعىممەن كەلگەن بارلىق ازاماتتاردى جەكە قابىلداپ, ۋاقىتىلى جاۋاپ بەرىلۋىن قاداعالاپ وتىرامىن. سونىمەن بىرگە, شاعىمدانۋشىلار ءبىزدىڭ ۆەب-سايتقا كىرىپ, ءوز ماسەلەلەرىن تىكەلەي ماعان جولداسا بولادى. تاعى ءبىر قوسارىمىز, اقپاراتتىق-انىقتامالىق ءدۇڭگىرشەكتەر بار. بۇل دۇڭگىرشەكتىڭ قىزمەتىنە جۇگىنگەن كەز كەلگەن ازامات سوت عيماراتىنا كەلىپ, قۇجاتتاردىڭ ۇلگىلەرىن كورۋگە, مەملەكەتتىك باج سالىعىنىڭ ءمولشەرىن, تولەۋ ءتارتىبىن بىلۋگە جانە ونى تولەۋ ءۇشىن رەكۆيزيتتەرىن الۋعا, تاعايىندالعان ىستەردىڭ تىزىمىمەن تانىسۋعا, ءوزىنىڭ تالاپ-ارىزىنا سايكەس, ءىستىڭ بارىسى جونىندە جان- جاقتى اقپارات الۋعا قۇقىلى. اقپاراتتىق-انىقتامالىق دۇڭگىرشەكتەردىڭ قاراپايىم ازاماتتار ءۇشىن پايداسى مول. كوپ ماسەلە سۋديانىڭ وزىنە بايلانىستى, ياعني جەكە باسىن دۇرىس الىپ ءجۇرۋ, كولدەنەڭ ىسكە ارالاسپاۋ, ءبوتەن مىنەز كورسەتپەۋ سياقتى. مەنىڭ ويىمشا, ەڭ باستى ماسەلە, ءار سۋديا ەگەمەن ەلگە دەگەن تۇپكىلىكتى پاتريوتتىق تۇرعىدان ءوزىنىڭ سانا-سەزىمىن, كوزقاراسىن وزگەرتۋ كەرەك.
– سۋديالارعا مەملەكەت تاراپىنان بارلىق جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلدى. بۇل ورايدا قالالىق سۋديالاردىڭ دا جاعدايى كەمشىن ەمەس شىعار؟ قانداي قامتىلماي قالعان ماسەلەلەر بار؟
– سالىستىرمالى تۇردە ايتقاندا, ءارينە, سۋديالاردىڭ الەۋمەتتىك قامتىلۋىن كەمشىن دەي المايمىن. وسى قۇرىلىمدا جۇمىس ىستەيتىن وزگە دە قاراپايىم قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرى جۇيەلى تۇردە رەتتەلىپ كەلەدى. ەڭ باستىسى, ءوزىڭىز ايتقانداي, مەملەكەت جۇمىس ىستەۋگە قاجەتتى جاعدايدىڭ بارلىعىن جاساپ وتىر. قالالىق سوتتىڭ قۇزىرىنا قارايتىن التى اۋداندىق جانە ءتورت مامانداندىرىلعان سوتتاردىڭ عيماراتتارى كەرەك-جاراقپەن تولىق قامتىلعان. قاجەتتى تەحنيكالىق زاماناۋي جابدىقتار, بايلانىس قوندىرعىلارى, قاعاز-قالامىنا دەيىن سايلى. قاجەت جاعدايدا ورتالىق عيماراتپەن شۇعىل بايلانىسقا شىعۋ ءۇشىن ورتاق بەينە جۇيە تارتىلعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تۇتاس جۇمىس جۇيەسىن قازىرگى زاماننىڭ تالابىنا ساي يكەمدەپ, قامتىپ وتىرمىز.
ال قامتىلماي قالعان ءبىر ماسەلە, ءبۇگىندە قالالىق سوتتىڭ ماماندارىن ايتپاعاندا, سۋديالاردىڭ وزدەرى دە مەديتسينالىق مەكەمەدە تىركەلمەگەن. ارينە, جوعارعى سوتتاعىداي بۇل ماسەلە بارلىق وبلىستاردا شەشىمىن تاپسا قۇپتارلىق بولار ەدى. سونىمەن بىرگە, سۋديالاردىڭ ءالى دە بولسا ماتەريالدىق جاعدايىن جاقسارتۋ قاجەت. ماسەلەن, زەينەتاقىنى كوتەرۋ, دەمالىسقا شىققاندا شيپاجايعا جولداما بەرۋ سىڭدى باسقا دا ماسەلەلەر شەشىمىن تاباتىن ۋاقىت جەتتى دەپ ويلايمىن.
– قوعامعا قۇقىقتىق قولداۋ قاجەت دەگەننەن شىعادى, الدا تۇرعان مىندەتتەرىڭىزگە دە توقتالا كەتسەڭىز.
– ءيا, جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي قوعامنىڭ قۇقىقتىق ساناسىنداعى سىلكىنىس ەلدىڭ سوت جۇيەسىنە سالماقتى جۇك ارتتى. بۇعان قۋانۋ كەرەك, ويتكەنى ەل ازاماتتارى ءوز قۇقىعىن, ءوز قالاۋىن زاڭ شەڭبەرىندە قورعاۋعا ۇمتىلعان قوعام – وركەنيەتكە ۇمتىلعان قوعام دەگەن ءسوز. ەندى ءبىزدىڭ مىندەت, سول زاڭعا جۇگىنگەن, قۇقىعىن سوتتا قورعاۋعا ۇمتىلعان ازاماتتارىمىزدىڭ كەۋدەسىنەن قاقپاۋ, زاڭ شەڭبەرىندە ولارعا دەمەۋ جاساۋ. ياعني, وركەنيەتكە ۇمتىلعان, دامۋشى قوعامعا مەيلىنشە قولداۋ جاساۋ. سوندا عانا ءبىز زاڭ سالتانات قۇراتىن, قۇقىق ۇستەمدىك ەتەتىن مەملەكەت قۇرۋ ءىسىن جىلدامداتۋعا ۇلەس قوسامىز. استانا قالالىق سوتىنىڭ ءاربىر جاۋاپتى قىزمەتكەرى بۇل مۇددەنى بىلەدى, ءبارىمىز دە سول باعىتتا جۇمىس ىستەۋگە ۇمتىلىپ وتىرمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ.
