28 ءساۋىر، 2017

دارىگە بايلانعان عۇمىر

109 رەتكورسەتىلدى

«قازىر ەلىمىزدەگى دونور جەتىس­پەۋ­شىلىگى وتە وتكىر ماسەلە. بۇگىندە ال­ماس­تىرىلعان ورگاننىڭ 90 پايىزى ءتى­رى دونورلاردان الىنادى. ەگەر بۇ­لاي كەتە بەرسە، ەندى ءبىر 20 جىلدا ءبىر ءبۇي­رەكتى ۇلت اتانۋ قاۋپى بارلىعىن جا­سىرۋعا بولمايدى. ودان شىعۋدىڭ جو­لى قانداي؟

ول – مايىتتەن الىنعان ورگانداردى سالۋ. بۇل جەردە حالىقتىڭ، اسىرەسە، ونىڭ ىشىندە قازاقتاردىڭ ونى بەرۋگە دەگەن ىنتاسىنىڭ ازدىعىنان قانشاما پاتسيەنت كۇتكەن كۇنىنە جەتە الماي، ساعاعىنان ەرتە ۇزىلگەن گۇلدەي، ورگان جەتىمسىزدىگىنەن ەرتە سولىپ جاتىر. كۇتۋ پاراعىنا قانشا سارىلا قاراعانمەن، دونور جوق. ماسەلەن، ەۋروپادا الماس-

تىرىلاتىن ورگانداردىڭ 70-80 پايىزى مايىتتەن الىنادى. ارينە، ءدال بۇرىنعىداي ەمەس، ەلىمىزدە دە شامالى قوزعالۋ بار، بىراق تىم ماردىمسىز. جىلىنا 15-16 مايىتتەن ورگان الىنادى. ال قازىر 3 مىڭ ادام بۇيرەك اۋىستىرۋدىڭ كەزەگىندە، 1،5 مىڭ پاتسيەنت باۋىر بەرەتىن دونور تابىلسا دەپ وتىر. بۇل ەكى ورگاندى ءتىرى دونوردان الۋعا كەلسە، ال جۇرەك، وكپە ءۇشىن تەك ءمايىت كەرەك»، دەگەن بولاتىن استاناداعى ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا ورتالىعى اعزا ترانسپلانتاتسياسى بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى عاني قۇتتىمۇراتوۆ جۋىردا گازەتىمىزدە جارىق كورگەن «دونور سىيلاعان عۇمىر» اتتى ماقالادا. قوستاناي وبلىسى، جانگەلدين اۋدانى تورعاي كەنتىنىڭ تۇرعىنى سامال ەسپولوۆا مايىتتەن الىناتىن جۇرەك پەن وكپە الماسۋىن سارىلا كۇتكەن سونداي كوپ پاتسيەنتتىڭ ءبىرى.

سوزىلمالى جۇرەك اقاۋىمەن جانە وكپە گيپەرتەنزياسىمەن اۋىراتىن II توپ­تاعى مۇگەدەك سامالدى بۇگىندە قاتتى قيناپ وتىرعان جايت، دونور تابىلعانشا ءۇمىتىن ەرتەڭگە جالعاپ كەلە جاتقان اسا قاجەتتى دارىلەردىڭ جەتىمسىزدىگى. ءويت­كەنى، تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ شەڭبەرىندە دارىلىك زاتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءتىز­بە­سىندە سامالعا قاجەت پرەپاراتتار جوق. قوستاناي وبلىستىق دەنساۋلىق ساق­تاۋ دەپارتامەنتى وبلىستىق بيۋدجەتتەن وسىنداي دارىلەرگە قاراجات ءبولۋىن سۇراعان ەكەن. تيەسىلى سوما بولىنگەنىمەن قۇجات رەتتەۋ اياقتالماي، مىنە، 4 ايدىڭ ءجۇزى بولدى ءدارىنى كۇتىپ تەلمىرگەن سامال رەداكتسياعا حابارلاسقان.

– ماعان قاجەت 2 ءدارىنىڭ بىرەۋىنە عانا ايىنا 60 مىڭ تەڭگە كەرەك. مۇگەدەكتىگىمە بايلانىستى 37 مىڭ تەڭگە جاردەماقى الامىن. انام – زەينەتكەر. قازىر اۋرۋدىڭ جانىما باتقانى سونداي ۇيقى كورمەيمىن. «قارعا ادىم جەر مۇڭ بولعان» دەگەن ءسوز بار ەمەس پە؟ مەنىڭ كۇيىم ءدال سول كەپ. ەكى مەتر جەرگە 2-3 دەمالىپ بارامىن. كەيدە اۋزى-مۇرنىمنان قان كەتەدى. ءبىر قۇمان سۋدى كوتەرمەك تۇگىلى، بويىم اۋىرلاپ، قاتتى شارشاپ، دەمىگىپ قالامىن. جۇرەگىمنىڭ تارسىلى كۇشەيگەندە تىنىس الۋىم قيىنداپ، القىنامىن-اي كەلىپ. قينالعان كۇيىمدى جاقسارتاتىن دارىلەرىمە قولىم جەتپەي جاتىر. اكەم ەرتەرەكتە قايتىس بولعان، ال ءدارى الاتىن قاراجاتتىڭ جوقتىعىنان مەنىڭ قينالعانىمدى كورىپ انام دا كوز الدىمدا قارتايىپ بارادى. جاسپىن عوي، نەبارى وتىز بەستەمىن، ءومىر سۇرگىم كەلەدى. 2014 جىلدان بەرى ۇلتتىق عىلىمي كار­ديولوگيا ينستيتۋتىندا دونوردىڭ كە­زە­گىندە تۇرمىن. جىلىنا ەكى رەت كەلىپ جاتىپ، جوعارى بىلىكتى دارىگەرلەردىڭ كومەگىن الامىن، بىراق قازىر دونور قاشان تابىلادى دەگەننەن دە سول كۇنگە جەتە الماي قالامىن با دەپ قينالۋدامىن، –دەيدى سامال.

ەگەر بۇل ءبىر عانا سامالدىڭ باسىن­دا­عى پروبلەما دەسەك قاتەلەسەمىز. رەس­پۋبليكا بويىنشا وسىنداي عۇمىرى دارىگە بايلانعان جاندار قانشاما؟! ءومىر­لەرىن سوزا تۇسەر دارىگە دەگەن ءزا­رۋ­­لىك ناۋقاستاردى ءار جىلدىڭ باسىندا قيناپ جاتادى. الدىمەن قارجى ءما­سەلەسى شەشىلۋى كەرەك، ودان سوڭ تەن­دەر ءوتۋى ءتيىس، ودان ءدارىحانا ونى بوسات­قان­شا قانشاما قىمبات ۋاقىت زايا كەتەدى. ال دارىگە تاۋەلدى اۋىر ناۋقاستار ءۇشىن ونىڭ ءبىر ءتۇيىرى ولاردىڭ مىنا جال­عانداعى تۇز-ءدامىنىڭ تاۋسىلماۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. ونىڭ ۇستىنە جاع­داي­لارى اۋىرلاعاننىڭ ۇستىنە اۋىرلاپ، «سۋعا كەتكەن تال قارمايدى» دەگەندەي، دەرت مەڭدەگەن ناۋقاس جانۇشىرا كىم كومەك بەرە قويادى ەكەن دەپ ءحالى جەت­كەنى دا­بىل قاعادى. ايتپەسە، اپىر-اي، شى­را­عىم سونەر، قوس جانارىم جۇمىلار ءسات جاقىنداپ كەلە مە دەپ قينالادى.

وسىندايدا «نەگە؟» دەگەن ساۋال ال­دىڭ­نان شىعادى. نەگە، ءبىز ءاربىر ولقى­لىق­تان سا­باق المايمىز؟ نەگە جىل سايىن پرو­ب­ل­ە­مالار قايتالانۋى ءتيىس؟ نەگە ءدا­­رىگە تەل­­مىرگەن اۋىر ناۋقاسى بار پا­تسي­ەنت­­تەر­­دىڭ جىل سايىن شاماسىنىڭ قان­شاعا جە­تىپ جىعىلاتىنىن الدىن الا ەسەپتەۋ­گە، سوعان بايلانىستى ءتيىستى شارالار­دى قاراستىرۋعا بولمايدى؟ ۇكى­مەت، جەر­گىلىكتى بيلىك تىزە قوسا، قو­يان-

قولتىق وسى باعىتتا جۇمىس ات­قار­­سا بۇل پالەندەي شەشىلمەيتىن قيىن ءتۇي­ى­ن، شالقايىپ كەتكەن شارۋا ەمەس. نور­­ماتيۆتىك كەسىمدى قۇجاتتارىن دايار­لاۋ دا سونشالىقتى قيىنعا سوقپاسا كە­رەك. قازاق «قالاۋىن تاپسا، قار دا جانادى» دەپ بەكەر ايتپايدى. ەگەر وسى ماسەلەدە قار جاناتىنداي قالا­س­تى­­رىلۋى تابىلسا، دارىگە عۇمىرى باي­لان­عان قازاقستاندىقتاردىڭ العىسى شەكس­ىز بولار ەدى.


انار تولەۋحانقىزى،

«ەگەمەن قازاقستان»




سوڭعى جاڭالىقتار

باسىلىم باسشىلارى - ەركىن قىدىر (1962)

باسىلىم باسشىلارى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار