25 ءساۋىر، 2017

​ەلباسى ءھام ەلدىك جوبالار

9 رەت كورسەتىلدى

عاسىرعا بەرگىسىز وسى 25 جىلدىڭ ىشىندە ءبىز سانامىزداعى «سارىسۋلاردان» ارىلىپ، ەڭسەمىزدى تىكتەدىك، ەلدىگىمىزدىڭ ىرگەسىن بەكىتتىك. وتارلىق ساياسات قۇردىمعا جىبەرگىسى كەلگەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزبەن قاۋ­ىشتىق. ءدىنىمىز بەن ءدىلىمىز قايتا جاڭ­عىردى. تاعدىر جازۋىمەن ءتۇرلى كەزەڭدەردە كيەلى قازاق جەرىنە كەلىپ تۇراقتاعان ۇلىستاردىڭ ىنتىماق-ءبىر­لىگى نىعايىپ، ءبىرتۇتاس حالىق رەتىندە قالىپتاسۋعا بەت الدى. ونىڭ بۇگىنگى ايقىن كورىنىسى – ەلباسىنىڭ ماڭگىلىك ەل يدەياسىنىڭ قازاقستان قوعامى تاراپىنان دۇرىس قابىلدانۋى جانە وسى مۇرات جولىندا ۇيىسا باستاۋى.

البەتتە، مۇنىڭ ءبارى وتكەن 25 جىلدا وزدىگىمەن بولا سالعان جوق. بۇعان ءبىز ەلباسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن تاۋەلسىزدىكتىڭ بەلگىلى ءبىر كەزەڭدەرىندە ارنايى جوبا-جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى، سول جوبالارعا حالىقتى تىكە­لەي قاتىستىرۋ ارقىلى قول جەتكىزدىك. داعدارىپ قالعان پوستكەڭەستىك قوعامنىڭ نازارىن ءبىر ارناعا بۇرۋ، ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرۋ تۇرعىسىنان ءوز ۋاقىتىندا اسا ماڭىزدى يدەولوگيالىق مىندەت اتقارعان بۇل جوبالاردى مازمۇن-سيپ­اتىنا، كوتەر­گەن جۇگىنە قاراي ەكى كە­زەڭگە ءبولىپ قاراس­تىرۋعا بولادى. ونىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى، ارينە، 90-جىلدارعا تيەسىلى. 

ەسىمىزدە بولسا، ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى 10 جىلدىعىندا ءار جىلدى ناقتى ءبىر تاقىرىپقا ارناپ وتىردى. ماسەلەن، 1995 جىلى قازاقستان حالقى ۇلى ابايدىڭ 150 جىلدىعىن اتاپ وتسە، 1997 جىل «قوعامدىق كەلىسىم جانە ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ» دەپ اتالدى. ال 1998 جىل «حالىق بىرلىگى جانە ۇلتتىق تاريح جىلى» رەتىندە جاريالاندى. وسى­لاي­شا، 70 جىل بويى كەڭەستىك يدەولو­گيا قامىتىن كيىپ كەلگەن حالىقتىڭ جا­دىن جاڭعىرتىپ، تاريحىنداعى اقتاڭ­داقتارىن تانۋىنا مۇمكىندىك تۋدى. جاڭا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى ار­قىلى بۇرىن بۇركەمەلەنىن كەلگەن اقي­قاتتار اشىلىپ، تىڭ تاقىرىپتاردى قوزعاعان سۇبەلى ەڭبەكتەر كوپتەپ جارىققا شىقتى. ۇمىتىلا باستاعان مادەني-رۋحاني قۇندىلىقتارىمىز قايتا ورالدى.  ناتيجەسىندە، سانادا سىلكىنىس جاسالدى. ۇلتتىق رۋح وسىلاي وياندى. بۇل  ەكى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن ءوزىن ءوزى باسقارۋ قۇقىعىنان ايىرىلعان، پاتشالىق رەسەيدىڭ وتارىندا، كەيىننەن كەڭەس وكىمەتىنىڭ قۇرساۋىندا بولعان جانە تاۋەلسىزدىگىن ەندى عانا العان ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى پروتسەسس ەدى.

بىراق ەل بولىپ كەتۋ ءۇشىن ۇلتتىق رۋح­تىڭ ويانۋى جەتكىلىكسىز. حالىق ءوز كۇشىنە، الەۋەتىنە سەنىم ارتۋى جانە ونى جۇزەگە اسىرۋى ءتيىس. سوندىقتان، كەلەسى كەزەڭدە ەلباسى بىرتىندەپ ەلىمىز­دى مۋل­تي­­پليكاتيۆتى اسەر بەرەتىن حالىق­ارا­لىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا جەتەلەدى. بۇل ورايدا، ەڭ الدىمەن، ويعا ورالاتىنى – ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق جانە ونىڭ استانا ءسامميتى، ودان كەيىن استانا مەن الماتىدا وتكەن 11-ءشى قىسقى ازيا ويىندارى جانە قىسقى ۋنيۆەرسيادا.

وسى تۇستا ءسال كەيىن شەگىنىپ، اتالعان جوبالاردى ەلىمىزدە وتكىزۋ يدەياسى ورتاعا تاستالعان كەزدە باسىم كوپشىلىگىمىز قارسى بولعانىمىزدى ەسكە الا كەتكەن ارتىق بولماس. «داعدارىس كەزىندە سونشا قارجى جۇمساپ شىعىندالۋدىڭ نە قاجەتى بار؟» دەگەن ساۋال ءبارىمىزدىڭ كوكەيىمىزدە تۇردى. اشىق ايتىلىپ تا جاتتى. بىراق ناق وسى جوبالار ەلىمىزگە، جالپى، قوعامعا وڭ ىقپالىن تيگىزگەنىن كوپ­­­شىلىگىمىز بايقاماي دا قالدىق. مىسالى، ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ ىسىنە حالىق تىكەلەي قاتىسقان جوق، بىراق وسىنداي اسا اۋقىمدى حالىقارالىق جيىندى وتكىزە الاتىنىمىزعا كوز جەتكىزدىك. ال ازيا­دانى جانە  كۇنى كەشە الماتىدا وتكەن ۋنيۆەرسيادانى وتكىزۋ بارىسىنا حالىقتىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگى، سونىڭ ىشىندە جاستار ۆولونتەر رەتىندە ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنا تىكەلەي تارتىلدى. سپورتقا تالابى بار قانشاما ورەنىمىز باق بەن باپ سىنالعان ساتتەردى ءوز كوزىمەن كورىپ، جۇرەگىنە وت جاقتى. جارىستارعا كورەرمەن بولىپ بارعان بۇقارا حالىق تا كىمنىڭ قاي ۇلت ەكەنىنە قاراماستان، ءبارىمىز ءبىر كومانداعا – قازاقستاننىڭ سپورتشىلارىنا جانكۇيەر بولدىق. جەڭىستى ساتتەرگە ءبارىمىز بىردەي مەرەيلەندىك. ۇلتارالىق بىرلىگىمىز وسىلاي ناقتى كورىنىس بەردى. بۇل ءبىر. ەكىنشىدەن، وسىنداي حالىقارالىق ءىس-شارالاردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋ ەلدىڭ ءوز الەۋەتىنە، كۇش-قۋاتىنا دەگەن سەنىمىن نىعايتتى.  

ۇشىنشىدەن، قوعامدا حالىقارالىق شارالاردى اتقارۋ مادەنيەتى قالىپتاسا باستادى، اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەرگە از كۇنگە بولسا دا ءتىل ءبىلى­مىن پراكتيكالىق دەڭگەيدە قولدانۋ ءمۇم­كىندىگى تۋدى.

تورتىنشىدەن، بىرنەشە كۇنگە سوزىل­عان، شەتەلدىكتەر كوپ كەلگەن مۇنداي ۇلكەن ءىس-شارالار حالىققا سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىنداعى شاعىن كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا دا وڭ ىقپالىن تيگىزدى. مىسالى، الماتىدا ۋنيۆەرسيادا نىساندارىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى 1550 شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسىن تاپسىرىسپەن قامتاماسىز ەتىپ، وسى كەزەڭدە 30 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى اشىلعان.

ەندى، مىنە، الدىمىزدا بىرنەشە ايعا سوزىلاتىن ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ سىندى اسا جاۋاپتى مىندەت تۇر. بۇل كور­مەنىڭ ەلىمىزگە كەلتىرەر پايداسى بۇ­عان دەيىنگى جوبالاردان دا زور بولماق. ويتكەنى، ول ناقتى قارجى تۇرىندەگى ەكونوميكالىق تابىسپەن عانا ەمەس، يگىلىگى الداعى جىلدارى ايقىن بىلىنەتىن، قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنا  تيگىزەتىن مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەرىمەن ولشەنەتىن بولادى.

ايبىن شاعالاق،

«ەگەمەن قازاقستان»



سوڭعى جاڭالىقتار

الماتىداعى احۋال كۇردەلى

ايماقتار • بۇگىن، 19:45

بالالار Ashyq جۇيەسىنە ەنگىزىلە مە؟

قازاقستان • بۇگىن، 19:20

شىمكەنتتە كارانتين كۇشەيتىلەدى

ايماقتار • بۇگىن، 15:47

اتوم كولگە ساپار

ايماقتار • بۇگىن، 15:37

قازاقستاندا جاڭا تەلەارنا اشىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 11:55

ۇقساس جاڭالىقتار