ۆەلوسيپەدپەن ءجۇرۋ راك پەن جۇرەك اۋرۋلارى قاۋپىن ازايتادى
عالىمدار ۆەلوسيپەدپەن ءجۇرۋ راك پەن جۇرەك اۋرۋلارى قاۋپىن ەكى ەسە ازايتاتىنىن انىقتادى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بريتان مەديتسينا جۋرنالىندا جاريالاندى, دەپ جازادى ۆۆس.
بەس جىلعا سوزىلعان زەرتتەۋگە 250 مىڭ بريتاندىق, ولاردىڭ ىشىندە راك دياگنوزى قويىلعان 3748, جۇرەگى اۋىراتىن 1110 ادام قاتىسقان. 5 جىل ىشىندە ولاردىڭ 2430-ى قايتىس بولعان. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە ۆەلوسيپەدپەن ءجۇرۋ ءولىم قاۋپىن راكپەن اۋىراتىنداردا 45%-عا, جۇرەگى اۋىراتىنداردا 46%-عا ازايتقان. باسقا جاعدايدا بۇل كورسەتكىش 41%-دى قۇرايدى.
زەرتتەۋگە قاتىسۋشىلار ۆەلوسيپەدپەن اپتاسىنا ورتاشا ەسەپپەن 48 كم جۇرگەن. بىراق كوپ جۇرگەن سايىن, دەنساۋلىق تا جاقسارا بەرگەن.
«بۇل زەرتتەۋ ۆەلوسيپەدتىڭ ادام دەنساۋلىعىنا پايداسىن كورسەتتى. سوندىقتان ۆەلوجولداردى كوبەيتۋ كەرەك», دەيدى زەرتتەۋشى دوكتورلاردىڭ ءبىرى دجەيسون گيلل.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, اپتاسىنا ورتاشا ەسەپپەن 9-10 كم جاياۋ ءجۇرۋ جۇرەك اۋرۋلارى قاۋپىن ازايتادى. بىراق ماماندار جاياۋ جۇرگەننەن گورى ۆەلوسيپەدتىڭ ءتيىمدى ەكەنىن ايتادى.
Cancer Research UK وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, ۆەلوسيپەدپەن ءجۇرۋ ارقىلى سپورت زالعا بارماي-اق دەنساۋلىقتى نىعايتۋعا بولادى. تەك ونى كۇندەلىكتى تۇرمىستىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدىرۋ كەرەك. مىسالى, جۇمىسقا ۆەلوسيپەدپەن بارىپ كەلۋگە بولادى.
سليمس وزەنىنىڭ اعىسى قاراما-قارسى باعىتقا اۋىسقان
2016 جىلى كانادا عالىمدارى سليمس وزەنىنىڭ جوعالىپ كەتكەنىن بايقاعان. سول جەرگە جىبەرىلگەن عالىمدار ءوز زەرتتەۋلەرىن جاقىندا Nature Geoscience جۋرنالىندا جاريالادى.
زەرتتەۋ جۇمىستارىنا ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ گەولوگى تاكوما باستاعان كانادا, امەريكا ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ عالىمدارى قاتىستى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, بۇرىن سولتۇستىكتەگى بەرينگوۆو وزەنىنە قاراي اققان سليمس قازىر وڭتۇستىكتەگى وزەندەردىڭ بىرىنە قۇيادى. ءبىر قىزىعى, جۇزدەگەن جىلدارعا سوزىلاتىن بۇل قۇبىلىس كانادادا نەبارى ءبىر كوكتەمنىڭ ىشىندە بولعان.
زەرتتەۋشىلەردىڭ ءبىرى دەن شۋگار ءبىزدىڭ زامانىمىزدا مۇنداي جاعداي ءبىرىنشى رەت تىركەلگەنىن ايتادى. وعان بىلتىر مامىردىڭ سوڭىندا مۇزدىقتاردىڭ ەري باستاۋى اسەر ەتكەن.
«سليمس وزەنى باعىتىنىڭ وزگەرۋى بۇكىل لاندشافتقا اسەر ەتكەن. جابايى تابيعات پەن وزەن حيمياسىندا دا وزگەرىستەر بايقالادى. ياعني, كليماتتىڭ وزگەرۋى ءبىز كۇتپەگەن قۇبىلىستارعا اكەلۋى مۇمكىن», دەيدى عالىمدار.
ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ون جىل بۇرىن سايمون فرەيزەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمى دجون كلاگ ءوڭىردىڭ گەولوگيالىق قۇرىلىمىنىڭ ەرەكشە ەكەنىن ايتىپ, وسىنداي وزگەرىس بولاتىنىن بولجاپتى.
قوعامدىق ورىنداردى اباتتاندىرۋ قىلمىس دەڭگەيىن تومەندەتەدى
امەريكالىق عالىمدار قوعامدىق ورىنداردى اباتتاندىرۋ قىلمىس پەن تارتىپسىزدىكتىڭ ازايۋىنا ىقپال ەتەتىنىن انىقتادى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى Applied Geograph جۋرنالىندا جاريالاندى.
زەرتتەۋشىلەر نىسانى رەتىندە فلينتا قالاسى تاڭدالعان. سەبەبى ءاۆتووندىرىس جابىلعان سوڭ بۇل قالادا جۇمىس ورىندارى 41 %-عا ازايىپ, قىلمىس دەڭگەيى ارتقان.
ميچيگان شتاتى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى قالادا اباتتاندىرۋ باعدارلاماسى باستالعاننان كەيىنگى كەزەڭدى باقىلاعان. ولاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعدارلاماعا قاتىسقان ايماقتاردا تارتىپسىزدىك ازايىپ, باسقا جەرلەردە قىلمىس كوبەيگەن. زەرتتەۋشىلەر اباتتاندىرۋ جۇمىستارى مەن قىلمىس دەڭگەيى ءبىر-بىرىنە بايلانىستى دەگەن قورىتىندى جاساپ, مالىمەتتەردى جەرگىلىكتى بيلىككە ۇسىندى.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, قوعامدىق ورىنداردى اباتتاندىرۋ قالاداعى پسيحولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك كليماتقا اسەر ەتەدى. ونداي جەرلەردە تۇرعىندار وزدەرىن قاۋىپسىز سەزىنەدى, ءارى ۇجىمدىق جاۋاپكەرشىلىك پايدا بولادى. سونىمەن قاتار اعاش كوپ وتىرعىزىلعان ايماقتاردا كۇيزەلىس پەن جۇرەك-قانتامىر اۋرۋلارى ازايىپ, جۇمىسسىزدىق, ۆانداليزم, ۇرلىق دەڭگەيى تومەندەيدى.
سالقىن شاي حولەرا اۋرۋىنا شالدىقتىرۋى مۇمكىن
سالقىن شاي مەن بوتەلكەدەن سۋ ءىشۋ حولەرا اۋرۋىن جۇقتىرۋعا تەز اسەر ەتەدى. بۇل تۋرالى پاستەر ينستيتۋتىنىڭ ەپيدەميولوگتارى PLOS Neglected Tropical Diseases جۋرنالىندا جازدى.
عالىمدار ۆەتنامدا حولەرانىڭ تاراۋىنا اسەر ەتكەن فاكتورلاردى انىقتاۋ ءۇشىن زەرتتەۋلەر جۇرگىزدى. بۇل ەلدە 1979-1996 جىلدارى 56050 ادام وسى ۆيرۋستى جۇقتىرىپ, بۇل كورسەتكىش تەك 1997 جىلى تومەندەگەن. ال 2010 جىلدارى وسى اۋرۋعا شالدىققاندار سانى قايتا ارتا باستاعان.
زەرتتەۋ بارىسىندا ماماندار 300 ادامنىڭ تاماقتانۋ رەجيمىن باقىلاعان. ناتيجەسىندە بەلگىلى بولعانداي, حولەراعا شالدىققانداردىڭ كوبى سالقىن شاي مەن بوتەلكەدەن سۋ ىشكەن.
حولەرا – ديارەيا, اعزانىڭ سۋسىزدانۋىنا اكەلەتىن ىشەك ينفەكتسياسى. ونىڭ الدىن الۋ شاراسى ءالى تابىلمادى. ال ۆاكتسينا يممۋنيتەتتى تەك ۋاقىتشا عانا كوتەرەدى. ۆيرۋس نەدەن پايدا بولاتىنى بەلگىسىز. دەگەنمەن, حولەرانى جۇقتىرۋ قاۋپى تازا اۋىز سۋ جوق جەرلەردە باسىمىراق.
قارتتاردىڭ مي جۇمىسىنا قىزىلشا شىرىنى پايدالى
ۋەيك-فورەست ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قىزىلشا شىرىنى مەن دەنە جاتتىعۋى قارتتاردىڭ ميىنا جاقسى اسەر ەتەتىنىن انىقتادى. ولار زەرتتەۋ قورىتىندىلارىن Gerontology جۋرنالىندا جاريالادى.
جاستىڭ ۇلعايۋىمەن كەلەتىن مي وزگەرىستەرىنىڭ الدىن الۋ مۇمكىن ەمەس. دەگەنمەن, عالىمدار ەرتە دياگنوستيكا مەن پروفيلاكتيكانىڭ جولدارىن ىزدەستىرۋدە.
زەرتتەۋ جۇمىستارىنا قاتىسقان ادامدار التى اپتا بويى قىزىلشا شىرىنىن ءىشىپ, ءبىر ساعاتتان كەيىن 50 مينۋت جاياۋ جۇرگەن. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, كوبىنىڭ قان قىسىمى تومەندەپ, ميداعى قان اينالىمى جاقسارعان. سونىمەن قاتار بارلىعىنىڭ فيزيكالىق بەلسەندىلىگى ارتقان.
اقش-تا اۋىر ديسترەسسكە شالدىققاندار مەديتسينالىق كومەك ساپاسىنا نارازى
نيۋ-يورك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى امەريكالىقتاردىڭ 3,2 %-ى اۋىر ديسترەسسكە شالدىققانىن انىقتادى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى Psychiatric Services جۋرنالىندا جاريالاندى.
اقش-تاعى اۋرۋلاردى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ورتالىعى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, اۋىر ديسترەسس (SPD) - قاتتى ۋايىم, مازاسىزدىق, الەۋمەتتىك وقشاۋلىق سەكىلدى بەلگىلەرى بار اۋرۋ. ماقالا اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا, اقش-تا وعان شالدىققانداردىڭ سانى قازىر 8,3 ميليوننان اسادى.
زەرتتەۋگە 18-64 جاس ارالىعىنداعى 207 853 ادام قاتىستى. SPD-پەن اۋىراتىنداردىڭ كوبى مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ تومەندىگىنە, پرەپاراتتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە, كاسىبي مەديتسينالىق كومەك ساپاسىنا شاعىمدانعان.
عالىمدار بۇل جاعداي وزگەرمەسە, ەرتە ءولىم, ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ كوبەيەتىنىن ايتىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن وزگەرتۋدى ۇسىندى.
دايىنداعان گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
