جاسى كەلىپ قالعان كىسىگە اۋىر تيگەن بولسا كەرەك, ساۋدا ءۇيىنىڭ ىشىنە ەنگەن سوڭ «انا جىگىتتى توقتاتشى» دەگەندەي العا قاراي قولىن سوزىپ, بەلگى جاسادى. تۇسىنە قويدىم. الگى جىگىتتىڭ سوڭىنان قۋىپ بارىپ, ارقاسىنان قاعىپ ءجۇرىپ توقتاتتىم-اۋ, ايتەۋىر. سويتسەم, قۇلاعىندا قىستىرىپ العان قۇرىلعى بار ەكەن. اۋەن تىڭداپ بارا ما, جوق الدە, بىرەۋمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسىپ بارا ما, تۇسىنىكسىز. ويتكەنى, مويىنوراعىش اۋزىن بۇركەپ تۇر. ارقاسىنان قاققان سوڭ, امال جوق, توقتادى. «نە كەرەك؟» دەگەندەي ماعان باجىرايا قارادى. مەن اقساقالدى كورسەتتىم. وسىلاي كوزبەن «سويلەسىپ» تۇرعاندا ۇلكەن كىسىنىڭ ءوزى دە قاسىمىزعا كەلىپ قالدى. ەنتىگىن باستى. قوس قولىن جىگىتكە قاراي سوزدى.
−اسسالاۋماعالەيكۋم, بالام,− دەدى.
جىگىت سول كەزدە عانا اقساقالعا بەت بۇردى. سوزعان قولدى الدى. اقساقال «اسسالاۋماعالەيكۋم, بالام» دەپ تاعى دا قايتالادى. جىگىت جاۋاپ قاتقان جوق.
−بالام, ساعان ايتارىم, ءبىز دە سىزدەي بولعانبىز, − دەدى. – اسىعىس ەكەنىڭىزدى بايقاپ تۇرمىن. جاۋاپتى جۇمىسپەن جۇرگەن شىعارسىز. بىراق, قانشا اسىعىس بولساڭىز دا, الدىڭىزدا كەلە جاتقان ادامدى قاعىپ-سوعىپ وتۋگە حاقىڭىز جوق, بالام. ەرتەڭ ءسىز دە قارتاياسىز, ءبىزدىڭ جاسىمىزعا كەلەسىز, سول كەزدە ءوزىڭىز سەكىلدى ورىمدەي جىگىت ەكپىندەپ كەلىپ, قاعىپ-سوعىپ وتە شىقسا قالاي قارايسىز, قاراعىم؟ ۇلكەن ادامعا ىستەگەن قياناتىڭىز الدىڭىزدان شىقپاسىنا كىم كەپىل؟! جولىڭىزدان, جۇمىسىڭىز-
دان قالماعانىڭىز دۇرىس شىعار, بىراق ءتارتىپ ساقتاپ, ۇلكەندى سىيلاعاننان قور بولمايسىز.
جىگىت قازاقشانى ۇقپايتىن بولسا كەرەك, ءلام-ليم دەپ جاۋاپ قاتقان جوق. كەشىرىم دە سۇرامادى. بۇرىلىپ جۇرە بەردى.
اقساقال ايتارىن اسىقپاي-ساسپاي, سابىرلى تۇردە جەتكىزدى. اشۋعا دا بۋلىققان جوق. «ءسىز» دەپ سىپايى سويلەدى.
الگى جىگىت اقساقالدىڭ ءسوزىن قۇلاعىنا قۇيىپ الدى ما, جوق پا, ول باسقا اڭگىمە, ايتەۋىر, ادامنىڭ ساناسىنا جەتكىزەتىندەي ەتىپ ايتتى. اڭگىمەسى ماعان دا وي سالدى.
بالا كۇنىمىزدە اتا-اجەلەرىمىز ءسات سايىن «ۇلكەندەردى سىيلاڭدار, الدىنان كەسىپ وتپەڭدەر, سالەم بەرىپ جۇرىڭدەر», «اقساقالداردان قارعىس ەمەس, العىس الىڭدار, اق باتاسىن الىڭدار» دەپ ايتىپ وتىرۋشى ەدى. ۇيگە قاريالار كەلسە, قولىنا سۋ قۇيۋ ءۇشىن قارادومالاق بالالار تالاساتىنبىز. ويتكەنى, باتاسىن الاسىڭ. «تاۋداي بول, ۇلكەن جىگىت بول!» دەگەن ءبىر اۋىز باتاسىنىڭ وزىنە كوڭىلىڭ مارقايىپ, مەرەيىڭ ءوسىپ قالادى. «جاڭبىرمەن جەر كوگەرەدى, باتامەن ەل كوگەرەدى» دەيدى حالىق دانالىعى. ەلىمىزدىڭ كوركەيىپ جاتقانى قاريالاردىڭ اق باتاسىنىڭ ارقاسى. وسىنى ۇمىتپاعانىمىز ابزال. اتا-اجەلەرىمىزدىڭ اق باتاسى مەن تىلەگى, ءتالىم-تاربيەسى سانامىزدا وشپەستەي جاتتالىپ قالدى. ەس ءبىلىپ, ەسەيسەك تە, ولاردىڭ وسيەت سوزدەرىن تەمىرقازىقتاي ۇستانىپ كەلە جاتقان جوقپىز با؟!
ال كەيىنگى ۇرپاققا ۇلكەندەردى سىيلاۋ مەن قۇرمەتتەۋ جونىندە لايىقتى ءتالىم-تاربيە بەرىپ ءجۇرمىز بە؟ ءاي, قايدام؟!. اعا تولقىندى قۇرمەتتەۋگە بايلانىستى ءتالىم-تاربيە دۇرىس ءجۇرگىزىلسە, الگى جىگىت ساۋدا ۇيىنە كىرەبەرىستە ەرسى قىلىق كورسەتپەس ەدى-اۋ؟ اقساقالدى قاعىپ-سوعىپ وتە شىقپاي, ەسىك اشىپ, قۇرمەت كورسەتكەن بولار ەدى عوي.
ۇرپاق الماسادى. بۇل – ءومىر زاڭدىلىعى. بىراق, قارتتارعا قۇرمەتپەن قاراۋ ساباقتاستىعى ۇزىلمەگەنى ءجون. ءۇلكەندەردىڭ ءباتۋالى سوزدەرى مەن اقىلدارىنا قۇلاق اسساق, كەم بولمايتىنىمىز ايدان انىق. وسىدان وتىز-قىرىق جىل بۇرىن اقىلگوي اقساقالداردىڭ ايتقانىنا قۇلاق قويىپ, مويىنۇسىنۋشى ەدى, قازىر شە؟ اۋىل اقساقالدارىنىڭ اقىل-كەڭەسىنىڭ ارقاسى شىعار, ەل ىشىندە ۇرلىق-قارلىق, ۇرىس-كەرىس, داۋ-جانجال, وتباسىنداعى ويران دەگەندى سيرەك ەسىتۋشى ەدىك. قازىر قىرىقپىشاق بولىپ جاتقان اۋىلدار از ەمەس. قۋ ءدۇنيەنى بولىسە الماي, الدەنەگە كەلىسە الماي, ءبىرىن-ءبىرى پىشاقتاپ, قانجوسا بولىپ جاتقان جوق پا؟ مۇنىڭ ءبارى ءۇلكەندەردى قۇرمەتتەمەۋدىڭ, ولاردىڭ داناگوي سوزدەرىنە قۇلاق اسپاۋدىڭ سالدارى. تۋعان اكە-شەشەسىن قارتتار ۇيىنە, باۋىر ەت بالالارىن جەتىمدەر ۇيىنە تاپسىرىپ جاتقان سوراقىلىقتىڭ دا ءتۇپ-توركىنى وسىندا.
انە ءبىر كۇنى كۇرە جولدىڭ بويىندا كەتىپ بارا جاتىپ, زيراتتىڭ ماڭىنداعى توبەنىڭ باسىنداعى مىناداي جازۋعا كوزىم ءتۇستى: «ءبىز دە سەندەي بولعانبىز, سەن دە بىزدەي بولاسىڭ». وسى ءسات كوپتى كورگەن كونەكوز اقساقالدىڭ ساۋدا ۇيىندە جىگىتكە ايتقان ءسوزى ساپ ەتىپ ويىما ورالدى.
عالىم ومارحان,
«ەگەمەن قازاقستان»
