– ءسىزدىڭ موڭعوليا ەلىندەگى وتە قادىرلى ازامات بولعانىڭىزدى سيپاتتاپ جازاتىن تاريحشى-پروفەسسور زاردىحان قينايات ۇلىنىڭ ادەمى ەستەلىگى بار. سىزدەر ءتاۋەلسىزدىك الا سالا, العاشقى تولقىنمەن اتاجۇرتقا ورالعاندارىڭىزدا, موڭعول مينيسترىنەن «قازاقتارىن كوشىرىپ الىپ جاتىر دەپ بىزگە رەنجىپ جۇرگەن جوقسىڭدار ما؟» دەپ سۇراعاندا, موڭعول ءمينيسترى: «ءار ازاماتتىڭ ءوز ورنى بار عوي, بىراق قابىلاش پەن زاردىحاننىڭ كەتكەنى ءبىز ءۇشىن اۋىرلاۋ بولدى» دەگەن ەكەن. ونداعى اعايىندارىڭىز دا, موڭعول باۋىرلارىڭىز دا «قابىلاش سالعان اندەر-اي» دەپ ءالى كۇنگە تامسانىپ ايتاتىن كورىنەدى...
− قازاقستانعا قىلشىلداپ تۇرعان قىرىقتىڭ ىشىندە كەلىپ ەدىم. ەلگە ورالعانىما بيىل تۇپ-تۋرا 25 جىل بولدى. قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك الىپ جاتقاندا, شىنىن ايتايىن, شىداپ وتىرا المادىق. بۇل كەزدە مەنىڭ جيىرما جىلدان بەرى ۇلان باتوردىڭ اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ جەتەكشى ءارتىسى ءارى بار اتاعىن تۇگەل يەلەنىپ, ابىروي بيىگىندە جۇرگەن كەزىم. 1991 جىلى قازاق ەلى تالاي عاسىر اڭساعان تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزىپ, ءبىر جاعى مارە-سارە, ءبىر جاعى تۇرالاپ قالعان ەكونوميكادان تاۋقىمەت شەگىپ قينالىپ جۇرگەن كەزىندە ح.ۋرتناسان دەگەن ارىپتەسىمىز ەكەۋمىز اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ شاقىرۋىمەن گاسترولدىك ساپارعا كەلىپ, «تراۆياتا» جانە «توسكا» وپەرالارىنا قاتىسقان ەدىك. ول كەزدەگى مادەنيەت ءمينيسترى ەركەعالي راحماديەۆ, ورىنباسارى اشىربەك سىعاي, تەاتردىڭ ديرەكتورى بازارعالي جامانباەۆ ەدى. سول ساپاردا مادەنيەت مينيسترلىگىمەن دە, تەاتر اكىمشىلىگىمەن دە ەكى جىل قىزمەت جاسايتىن بولىپ, كەلىسىمشارت جاساستىق. بىراق موڭعولياعا كەلگەن سوڭ بۇل كەلىسىم تۋرالى ەشكىمگە ءتىس جارىپ ايتا الماي, تالاي ۋاقىتقا دەيىن ىشتەن تىنىپ ءجۇرىپ قالدىم. راس, موڭعول ەلى مەنى توبەسىنە كوتەردى, ونەرىمدى ءسۇيدى. بىراق, مەنىڭ ءوز وتانىم بار. «تاۋەكەل, ەستىرتەيىن» دەپ ەلگە كەتۋ جونىندە ءوتىنىشىمدى جازىپ ەدىم, تەاتردىڭ ديرەكتورى ەردەنبۋلگان ەستىگەن بويى تۋلاپ شىعا كەلدى. ەكەۋمىز بىرەسە ۇرسىسىپ, بىرەسە تاتۋلاسىپ, قىزىلكەڭىردەك بولىپ ايتىسىپ, كۇن ۇزاققا ىرعاستىق. «سەن ايتشى, قابىلاش, تەاتر ۇجىمى وسى كۇنگە دەيىن سەنى قازاق دەپ الالاپ, شەتتەتىپ رەنجىتكەن كەزى بولدى ما؟ تالانتىڭدى, ونەرىڭدى باعالاۋدا ادىلەتسىزدىك كورسەتكەن جەرىمىز بار ما؟ بار بولعانى, سەن قازاق بولعان سوڭ قازاعىڭا تارتىپ باراسىڭ عوي», دەپ باسىن قوس قولداپ ۇستاپ, قاتتى رەنجىدى. اقىرى موڭعوليا مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ الدىنا بارىپ جۇگىنىپ, ول «ەكى جىل اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنا كەلىسىمشارتپەن قىزمەت ىستەپ قايتسىن» دەگەن ۇكىمدى ارەڭ شىعارىپ بەردى.
– ءسىز قازاقستانعا وپەرا ءتۇگىلى, وي, سانا ەڭبەگىنىڭ ءبارى دالادا قالىپ, «بالاپان باسىمەن, تۇرىمتاي تۇسىمەن» دەيتىن تار كەزەڭدە كەلدىڭىز. ساعىنىپ, ءوز كوڭىلىڭىزدىڭ الابۇرتقانى بولماسا, اۋىرتپالىقتارمەن ارپالىسىپ ءجۇرگەن مۇنداعىلار «قابىلاش كەلىپ قالىپتى» دەپ قۇشاعىن اشا قويماعانعا رەنجىگەن جوقسىز با؟
− قۇدايشىلىعىن ايتايىن, سول قيىنشىلىق تۋعان ەلدىڭ توپىراعىنا تابانىمىز تيگەن قۋانىشتىڭ جانىندا تۇككە تۇرمايتىن ەدى. قۋانىش قۇشاعىندا جۇرگەندە سول قيىندىقتاردىڭ ءبارى بىلىنبەي وتە بەرەدى ەكەن. مادەنيەت مينيسترلىگىنە قاراستى جاتاقحانانىڭ ەكى بولمەسىندە تۇرساق تا, سول قۋىقتاي بولمەگە ەلگە بەلگىلى ادامداردى قوناققا شاقىرىپ, اڭگىمەسىن تىڭداعانعا ءماز بولىپ, مارە-سارە بولىپ جاتاتىن ەدىك. نەسىنە نامىستانامىن؟ مەنىڭ ەلىمە كەلگەن قۋانىشىمنىڭ جانىندا ءتىرشىلىكتىڭ تاۋقىمەتى دەگەن نە ءتايىرى؟ تاپ سول كۇندەردە موڭعوليانىڭ ءباسپاسوزى «قابىلاشتى قازاقستانى قابىلداماپتى دا» دەگەن جەلسوزدى جاريالاپ جاتىپتى. مەيلى, ايتا بەرسىن, جازا بەرسىن, ەڭ باستىسى, باقىتتى ەكەنىمدى ءوزىم بىلەمىن عوي. ول جاقتا سولاي جازىلىپ جاتسا, بۇل جاقتا «ءبىز تۇرعاندا سوناۋ موڭعول ەلىندە قاڭعىپ جۇرگەن قازاقتى نەسىنە الىپ كەلدى؟» دەگەن ءسوزدى دە قۇلاعىمىز ەستىدى. ەڭ اۋىرى, وسى بولدى. سابىرمەن قاراعان جانعا جاراتقاننىڭ سىيى بار. ءبارى دە ورنىنا كەلدى. قازاقستاندىق ونەر ورتاسىنان قۇرمەت پەن قوشەمەت تاپتىم. العاش ءبىز كەلگەندە تەاتردىڭ بەلدى ارتىستەرى شەت ەلگە كەتىپ جاتتى. سول قيىن شاقتا ولاردىڭ ورنىن تولتىردىق, جوقتاتپادىق دەپ ويلايمىن. «ەر تارعىن», «اباي», «ەۆگەني ونەگين», «قارعانىڭ ماتكەسى», «توسكا», «تراۆياتا», ايتا بەرسەك تولىپ جاتىر, وسى وپەرالاردىڭ بارىنە مەن دايىن بولىپ كەلدىم.
– ءسىز ەۋروپادا ءبىلىم العان قازاق ەكەنسىز. موڭعوليانىڭ سوناۋ ءبىر تۇكپىرىندە قوڭىرتوبەل قازاق وتباسىنان شىققان قارادومالاق بالا سوفيا كونسەرۆاتورياسىندا ءبىلىم الۋعا قالاي قول جەتكىزىپ ءجۇر؟
– وسى ساۋالدى ماعان ءجيى قويادى. بىراق بۇل ساۋالعا جاۋاپ بەرمەس بۇرىن, الدىمەن, كىرىسپەسىن ايتايىن. مەن ونەرگە بالا كۇنىمنەن جاقىن بولىپ ءوسىپپىن. بىراق «ونەردى سۇيەدى ەكەنمىن-اۋ» دەپ ول كەزدە ويلامادىم. جورگەكتە جاتىپ جىلاعاندا, ناعاشىلارىم دومبىرا تارتىپ, سىبىزعى ويناپ جۇباتادى ەكەن. مۇمكىن, سول دىبىستار قۇلاعىما ابدەن ءسىڭدى مە, اللا تاعالانىڭ ءوزى يكەمدەپ, تابيعاتىمدى جاقىن ەتىپ جاراتتى ما, ءومىر جولىمدى ونەرگە قاراي باعىتتاي بەرىپتى. بۇلت سۇيگەن بوعدا تاۋلارىنىڭ باتىسىندا جاتقان باي-بەسىكتە بالالىعىم ءوتتى, كەيىن ىشىندە ءبىزدىڭ دە وتباسىمىز بار, 4-5 ءۇيدى بولەكتەپ, موڭعوليانىڭ ىشكەرى جاعىنا قاراي كوشىردى. مەن تازا موڭعول مەكتەبىندە وقىدىم, قازاقشا ۇيدە عانا سويلەسەمىز, سوندىقتان انا ءتىلىمە شورقاق بولدىم.
كەيىن ءبىزدىڭ ءۇي بايان ءولگەيگە قايتا كوشىپ كەتتى دە, مەن جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ حور كلاسىنا قابىلدانىپ, ۇلان باتوردا جۇمىس جاساپ قالدىم. بىراق ءان ايتۋعا كوڭىلىم سوقپادى. تەاتردىڭ جۇمىستان بوساتپايتىنىن ءبىلدىم دە, قۋلىققا كوشتىم. «ۇيىمە ءجوندەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ كەرەك ەدى, اكە-شەشەمنىڭ جاعدايى كەلمەيدى, مەن بارىپ جاساۋىم كەرەك» دەپ رۇقسات الدىم. بىراق مەنىڭ ەسىل-دەرتىم تەاتر ەمەس, اكەمنىڭ جانىندا اۆتوبازادا جۇرگىزۋشى بولىپ ىستەۋ ەدى. دانەكەرلەۋشى بولىپ ىستەيتىن اكەم مەنى جۇمىسقا كىرگىزىپ تە قويدى. ءسويتىپ, جۇرگەندە پارتيا كوميتەتىنەن «قابىلاش قاشىپ كەتتى, تەز كەلسىن» دەگەن شاقىرتۋ كەلدى. زاڭنان حابارىم جوق مەن جايباراقات جۇرگەن ەدىم. زيادابەك دەگەن وتە زيالى اعام قايتۋ كەرەگىن ءتۇسىندىردى, مەن «بارمايمىن» دەپ ازار دا بەزەر بولامىن. «ەندەشە, شۋ-شۇرقان باسىلعانشا سەن ءولگەيدىڭ قازاق حالىق تەاترىندا ىستەي تۇر» دەگەن كەڭەس ايتتى. ءسويتىپ, جۇرگىزۋشى بولامىن دەگەن ارمانىم ادىرا قالىپ, تاعى دا تەاترعا قايتىپ ورالۋعا تۋرا كەلدى. مەندە ەشقاشان «ءانشى بولايىن, كلاسسيكالىق ونەردىڭ تۋىن ۇستايىن» دەگەن ارمان بولعان ەمەس. جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىمە 2-3 جىل بولعان كەزدە موڭعوليا جاستارىنىڭ حV سەزىنە ءولگەي جاستارىنىڭ قۇرامىندا دەلەگاتتىققا ۇسىندى. سونىمەن قاتار, قازاقستاندا موڭعوليانىڭ مادەنيەت كۇندەرى وتەتىن بولىپ, مادەنيەت مينيسترلىگىنەن شاقىرتۋ الدىم. ەكى وقيعا قاتار كەلسە دە, مەن قازاقستانعا بارۋدى ءجون دەپ شەشتىم.
– وسى ساپار ءسىزدىڭ تاعدىرىڭىزدا شەشۋشى ءرول بولىپتى عوي؟
– مەن ءبىرىنشى رەت شەت ەلگە ساپارلاپ شىقتىم. وندا دا اتىن ەستىگەننىڭ وزىنە ءماز بولىپ قالاتىن اڭساعان اتاجۇرتىما ساپار شەكتىم. ءبىز قازاقستانعا جازۋشى جانە انشىلەردەن قۇرالعان شاعىن قۇراممەن كەلدىك. جازۋشىلار وداعىندا ءۇلكەن كەزدەسۋ ءوتتى. وندا قازاق ادەبيەتىنىڭ ع.مۇسىرەپوۆ پەن ع.مۇستافين باستاعان ءىرى اقىن-جازۋشىلارىنىڭ ءبارى بولدى. سولاردىڭ ىشىندە مەنىڭ ەسىمدە قالعان كادىمگى سابەڭ – ءسابيت مۇقانوۆ ەدى. باسىندا سول باياعى اق تاقياسى بار, الپىستى القىمداپ قالعان كەزى. از-كەم اڭگىمەلەسىپ, جاعداي سۇرادى دا: «سەن بالا, ءالى جاس ەكەنسىڭ, وقىپ, ءبىلىم الۋىڭ كەرەك. الماتى كونسەرۆاتورياسىندا وقىعىڭ كەلە مە, ءبىز ساعان قولىمىزدان كەلگەنىن اياماي كومەكتەسەمىز», دەدى. مەنىڭ توبەم كوككە ەكى ەلى جەتپەدى. اتاقتى ادامنىڭ وسىنشاما كىشىپەيىلدىگى, مەيىرباندىعى مەنى قاتتى تولقىتتى. بىراق ەلگە كەلگەننەن كەيىن سابەڭنىڭ تىلەگىنىڭ, مەنىڭ قالاۋىمنىڭ ورايى كەلمەيتىن بولدى. سەبەبى, موڭعوليا كونسەرۆاتورياسى مەن قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ اراسىندا كەلىسىمشارت جوق ەكەن. ەسەسىنە, بولگاريا استاناسى سوفيا قالاسىنىڭ كونسەرۆاتورياسىمەن ەكىجاقتى كەلىسىم بۇرىننان بار بولىپ شىقتى. ءسويتىپ, مەن ەۋروپاعا وقۋعا اتتاندىم.
– «قابىلاشتىڭ كەۋدەسى ءۇلكەن, تىنىسى كەڭ». بۇل پىكىر ءسىزدى تابيعاتىنان تىنىسى كەڭىرەك بولىپ كەلەتىن ەۋروپالىق وپەرا انشىلەرىمەن سالىستىرۋعا جەتەلەيدى. ماماندار دا ءسىزدىڭ ءان مەكتەبىڭىزدىڭ بولەك ەكەنىن, كەيبىر مىقتى دەپ سانالاتىن ءانشىلەردەن الدەقايدا ەرەكشەلىگىڭىزدىڭ بار ەكەنىن ايتادى.
– مەن ستۋدەنت بولعان 1970 جىلداردىڭ وزىندە ەۋروپادا دا جاقسى ۇستازدار تاپشى ەدى. مەنىڭ باعىما ۇستازىم وپەرانىڭ وتانى يتاليادا وقىپ, ءبىلىم العان حالىق ءارتيسى, پروفەسسور حريستو برمبۋروۆ بولدى. يتاليا وپەراسى مەكتەبىندە شىڭدالعان ۇستازداردىڭ سوڭعى بۋىنىنىڭ بىرىنەن ءتالىم الۋ مەن ءۇشىن باقىت ەدى. اتاقتى شەبەردىڭ قويىپ بەرگەن داۋىسىنىڭ ارقاسىندا ومىرلىك ماقساتىمدى ورىنداپ كەلەمىن.
– ءسىزدى قازاقستاننان ەڭ العاش تانىپ, تالانتىڭىزدى باعالاعان بەلگىلى ونەر شەبەرى دۇيسەن قاسەيىنوۆ ەكەن.
– ءبىز ءۇشىن اسا قادىرلى دۇيسەن قاسەيىنوۆ كونسەرۆاتوريانىڭ رەكتورى بولىپ جۇرگەندە-اق «بىزگە ەۋروپادان ءبىلىم الىپ شىڭدالعان ماماندار كەرەك» دەپ مەنى كونسەرۆاتورياعا ءشاكىرت تاربيەلەۋگە شاقىرىپ ءجۇرەتىن. جالپى, جاقسىنى تانۋ, ۇلتقا قاجەتتى پايدالى دۇنيەنى كورە ءبىلۋ دۇيسەكەڭە ءتان قاسيەت. شۇكىر, قازىر ءوزىمنىڭ دە تالانتتى شاكىرتتەرىم ءوسىپ كەلەدى. جاس تا بولسا تالانتتى راسۋل جارماعامبەتوۆ بيبىگۇل تولەگەنوۆانىڭ حالىقارالىق كونكۋرسىندا گران-پري الدى.
– جازۋشىنى قالامى, ەتىكشىنى ءبىزى اسىرايتىنى سەكىلدى, ايگىلى ەرمەك سەركەباەۆ تا «مەنىڭ سۆيازكام قىرىق جىلدان بەرى اسىراپ كەلەدى» دەيدى ەكەن. قانشا قاشساڭىز دا, اينالدىرىپ اكەلىپ ونەر جولىنا سالعان «سۆيازكاڭىزعا» ءسىزدىڭ دە وكپەڭىز جوق شىعار؟
– مەنىڭ داۋىسىم – ليريكالىق باريتون. العاش تەاترعا كەلگەنىمدە ەۋروپا كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارىن تۇپنۇسقا تىلدە ورىنداۋ تۋرالى باسشىلارعا ۇسىنىس جاسادىم. «كورەرمەن تۇسىنبەي قالادى» دەگەن قاۋىپ بەكەر, ونى اۋدارۋدىڭ قاجەتى جوق. ويتكەنى, كلاسسيكالىق ونەردىڭ ءبىر-اق قاعيداسى بار: ماسەلە تىلدە ەمەس, وپەرانى تىڭداعىسى كەلەتىن ادام – تىڭدايدى, قابىلداعىسى كەلمەيتىنى – قابىلدامايدى. سول ۇسىنىسىمنىڭ اسەرى بولدى ما, وسىدان كەيىن تەاتر شەت ەلدىڭ كلاسسيكالىق شىعارمالارىن تۇپنۇسقادا قويىپ كەلە جاتىر. دۇنيە ءجۇزى تەاترلارىنىڭ ءتاجىريبەسى مۇنىڭ دۇرىس ەكەنىن قۋاتتاپ وتىر. مىسالى, «ەۆگەني ونەگيندى» قازاقشا ءتارجىمالاسا, ءانشى داۋىسىن شارىقتاتىپ, ۇزاقتاۋ ۇستاپ تۇراتىن جەرىندە قازاقشا بالاماسى سايكەس كەلمەي قالسا, ول انگە نۇقسان كەلتىرەدى.
– ءسىز الەمنىڭ كوپتەگەن ساحنالارىندا ءان سالدىڭىز. ءبىزدىڭ ۇلتتىق وپەرامىزدىڭ الەۋەتىن قالاي باعالايسىز, باسقاسىن ايتپاعاندا, ءوزىڭىز جاقسى بىلەتىن موڭعوليا تەاترىمەن سالىستىرا ايتقاندا...
– ەكەۋى دە كوشپەندى حالىق, ەكەۋى دە ءان-جىرعا قۇمار, ساۋىقشىل حالىق جانە سىرتتان كەلگەن ادامعا ەرەكشە بايقالاتىنى, قازاق – ينتەللەكتۋال حالىق. كەز كەلگەن جاڭالىقتى وتە جىلدام قابىلدايدى. گرۋزين, ازەربايجان, وزبەك سياقتى وزىمىزبەن وداقتاس بولىپ كەلگەن ۇلتتاردىڭ ىشىندە ورىس تىلىندە وتە تازا ءسويلەيتىن قازاقتان باسقا قانداي حالىق بار؟ مەكتەپتى موڭعول تىلىندە وقىپ-ءبىتىردىم. ءمىنسىز بىلەمىن دەسەم, وتىرىك ەمەس. موڭعول تىلىندەگى وپەرالاردى ءبىر موڭعولداي-اق شىرقادىم. سول سياقتى مۇنداعى ارتىستەر دە كەز كەلگەن تىلدەگى وپەرانى جىلدام مەڭگەرىپ ايتا الادى. قاي ەلدىڭ ساحناسىنا اپارسا دا, ۇيالماي كورسەتۋگە بولادى. ءاسىرەسە, سوڭعى جىلدارى جاقسى دامىپ كەلەدى. ارينە, «ەشكىمنەن كەم ەمەسپىز» دەيمىز عوي. بىراق كەمشىلىكتەر جوق ەمەس. ءبىرىنشىدەن, كلاسسيكالىق شىعارمالاردى قويۋشى رەجيسسەر تاپشى. جاقسى ديريجەر جەتىسپەيدى.
– دج.ۆەرديدىڭ «ريگولەتتا» وپەراسىن قويۋ ءۇشىن ديريجەردى يتاليادان ارنايى شاقىرىپ وتىرعانى سول ەكەن عوي؟
– ونىڭ باسقا دا سەبەبى بولۋى مۇمكىن. بىراق «ريگولەتتا» مۇلدە جاڭاشا كەلبەتپەن ساحناعا دايىندالدى. موڭعوليا وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ءوزىم دە ريگولەتتانى ويناعانمىن. جالپى, ريگولەتتانىڭ پارتياسى, ءانى سونداي اۋەزدى, ايتۋعا ىڭعايلى بولعانىمەن, باريتون داۋىستى انشىلەردىڭ ءمۇمكىندىگىن قاتال سىنايتىن, تابيعي فيزيكالىق كۇشى مەن شىدامدىلىعىن كورسەتەتىن, انشىلىگىنەن بولەك اكتەرلىك قابىلەتىن جوعارى دەڭگەيدە شىڭدايتىن ءرول. تالاي جىلعى تاجىريبەمە سۇيەنىپ ايتار بولسام, كەي انشىلەردىڭ داۋىسى زور, كۇشتى بولعانىمەن, اكتەرلىك جاعى كەمشىندەۋ بولىپ, ساحنا قوزعالىسى ساي كەلمەيدى. ال, كەيبىر ءانشى اكتەرلىك جاعىنا كوبىرەك كوڭىل ءبولىپ, ەموتسياعا بەرىلىپ, داۋىستىڭ تەڭدىگىنە, مۋزىكالىق جاعىنا ءمان بەرمەي, اقساپ جاتادى. وسى سەبەپپەن «ريگولەتتا» وپەراسىنىڭ رەپەتيتسياسىنا قاتىسىپ, انشىلەرگە كەڭەس بەرىپ, ءبىرلەسە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىن. مىسالى, م.تولەباەۆتىڭ «ءبىرجان-ساراسى» – ۇلتتىق وپەرا ونەرىندەگى ەڭ كاسىبي تۇرعىدا جازىلعان دارا شىعارما. بىراق تۇلعالار ازايعان سوڭ «تەاترعا تەك ءبىرجاندى عانا كورۋ ءۇشىن كەلدىم», «ساحنانى جارقىراتىپ تۇرعان تەك ءبىرجان عانا» دەيتىندەي ءبىرجان ازىرگە شىقپاي جاتىر.
− عالامتوردان باتىس ەلدەرىنىڭ ساحنالارىنداعى وپەرالاردى تاماشالاساڭ, زاماناۋي تەحنيكا مۇمكىندىگىمەن جاراقتاندىرىلىپ, كەڭ اۋقىمدا قويىلعان سپەكتاكلدەر درامالىق جاعىنان كۇردەلەندىرىلىپ, تارتىستى, شىتىرمان وقيعالى كينو كورگەندەي اسەردە قالدىرادى...
− شەت ەلدە ءاربىر جاڭا سپەكتاكلدى ساحناعا قوياردا وتە كىرپياز قارايدى. ال, ورىس مەكتەبى ۇلگىسىندەگى تەاترلاردا سوليستەر ديريجەردىڭ جوعارى-تومەن قالىقتاعان تاياقشاسىنا قارايلاي بەرەدى. ديريجەر پارمەن بەرمەسە, ءانشى ءتىپتى داۋىسىن الا الماي قالادى. باتىس ەلدەرىندە ءسال باسقاشا, ديريجەر ءانشىنىڭ جەتەگىندە جۇرەدى. ءانشى ساحنادا ەركىن, ديريجەر ونىڭ سول ەركىندىگىنە ەرىپ كەتەدى. مىسالى, ىلگەرىرەكتە جاسىم وتىزدى ەندى ورتالاپ قالعان كەزدە, مەنى «بولگاريادا وقىعان» دەدى دە, سول ەلدە قويىلاتىن «كارمەننىڭ» وپەراسىنداعى ەسكاميلو رولىنە ويناۋعا شاقىردى. ولاردىڭ جاڭا قويىلىممەن قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن سوندا كوردىم. وپەراعا قاتىساتىن بارلىق انشىلەر, حور انشىلەرىنىڭ سىرتىندا سول وپەراعا جاۋاپتى رەجيسسەر, ديريجەر, كومەكشى رەجيسسەرگە دەيىن بۇكىل پارتيانى سوزىمەن جاتقا ءبىلۋى ءتيىس ەكەن. ديريجەرگە تەلمىرىپ تۇرعان بىردە-ءبىر ءانشىنى كورمەدىم. قىزىق بولعاندا, كارمەننىڭ رولىندە وينايتىن ءانشى چەحوسلوۆاكيادان ءدال ۋاقىتىندا كەلە الماي قالدى. سوندا جاپ-جاس ديريجەر جىگىت كارمەننىڭ پارتياسىن باستان-اياق فرانتسۋز تىلىندە جاتقا ايتىپ تۇردى. ديريجەر انشىدەن وق بويى وزىق تۇرۋى ءتيىس. قالاي دەگەنمەن, باتىستا وپەرانىڭ دامىعانىنا بەس ءجۇز جىلدان استى, ال تاريحى سەكسەن جىلدى ەندى قۇراعان قازاق وپەرا تەاترىن ولارمەن سالىستىرۋىمىزدىڭ ءوزى وعاش. كەشتەۋ دامىسا دا, ۇلكەن ونەردىڭ سوڭىنان ىلەسىپ كەلە جاتىر. بۇل ۇلگى الارلىق مىسال.
– تەاتردا تۇلعا بولۋى كەرەك. كەشەگى ەرمەك اعامىز بۇكىل قازاق وپەراسىنىڭ ايبىنى سياقتى ەدى, سول قاتار سيرەي باستاعان سوڭ كلاسسيكالىق ونەردە دە سالقىنقاندىلىق سالتانات قۇرعانداي. ال تۇلعاسىز جەردە ونەر دە تۇلدىر جەتىم سياقتى بولماي ما؟
– حالىق ءارتىسىنىڭ ءبارى تۇلعا ەمەس. ال, ەرەكەڭ, ەرمەك سەركەباەۆ ناعىز تۇلعا ەدى. ءوزى وتە تالانتتى, ءسانى دە, سالتاناتى دا كەلىستى ادام ەدى. بىردە-بىرەۋدىڭ كوڭىلىن ءوسىرىپ, جاقسى ءسوزىن ايتىپ, كوڭىلىن كوككە سامعاتىپ جىبەرەتىن, ۇناماسا, بىرەۋلەرگە قارسى شىعىپ, بەتىڭ, ءجۇزىڭ بار دەمەي, ايتىپ سالاتىن. ونەرگە قازىر وسىنداي مىنەز جەتىسپەيدى. «كوپ ايتسا, كوندى, جۇرت ايتسا, بولدى», جايالىق بولىپ توسەلىپ, الدىنا ءتۇسىپ الىپ, جورعالايتىن جىگەرسىز ادامدار تۇلعا تۋرالى تۇسىنىكتى دە جويۋعا شاق تۇر. انشەيىن ماقتاعاننان ونەر ادامى وسپەيدى. بولگاريادا بىرگە وقىعان موڭعوليالىق ارىپتەستەرىمنىڭ شەبەرحاناسىنان ءبىلىم العان 25-30 جاس ارالىعىنداعى باريتوندار بۇگىنگى كۇنى دۇنيە ءجۇزىنىڭ تەاترلارىن جاۋلاپ الىپ جاتىر. ءبارىنىڭ كەۋدەسى اشىق. ەڭ دارىندى وپەرا انشىلەرى سانالاتىن حالىقارالىق بايقاۋلاردا سولار جۇلدەنىڭ باسىن بەرمەيتىن بولدى. كلاسسيكالىق ونەردە, اسىرەسە, وپەرا ونەرىندە تۇلعا كوپ بولۋى كەرەك, سەبەبى, ولاردىڭ ساحنادا سومدايتىن رولدەرىنىڭ ءوزى تۇلعالاردان تۇرادى عوي. تۇلعا قوعامنان بيىك تۇرۋى ءتيىس. وي ازاتتىعىمەن, سانا سەرگەكتىگىمەن. ءوز باسىم ءتىل ماسەلەسىنە وتە جاۋاپتى, وتە كىرپياز قارايمىن. سوندىقتان بولار, بەس بالام بەس ءتىلدىڭ مامانى بولىپ, ومىردەن ءوز ورىندارىن تاپتى.
اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
