قازاقستان پرەزيدەنتى تۇرىكمەنستان باسشىسىن شەتەلدىك مارتەبەلى مەيمانعا لايىقتى ءسال-سالتاناتپەن قارسى الدى. قازاقستان باسشىسى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆتى وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا جەڭىسكە جەتۋىمەن قۇتتىقتادى.
شاعىن قۇرامدا وتكەن وتىرىس كەزىندە ەلباسى:
– ءبىز ءسىزدىڭ وتكەن سايلاۋدان كەيىنگى العاشقى ساپارلارىڭىزدىڭ ءبىرىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن باستاعانىڭىزدى جوعارى باعالايمىز. قازاقستاندى تۇرىكمەن حالقىمەن ارادا ارىپتەستىك, تاتۋ كورشىلىك جانە باۋىرلاستىق قارىم-قاتىناستار بايلانىستىرادى. ءبىزدىڭ قاتىناسىمىز شيرەك عاسىردا ءوزارا سەنىم مەن قولداۋدىڭ نەگىزىندە قالىپتاستى. تۇرىكمەنستان – قازاقستاننىڭ وڭىردەگى ماڭىزدى سەرىكتەسى ءارى وداقتاسى. ەكى ەلدىڭ حالقى ءبىر-بىرىمەن باۋىرلاس ءارى تاتۋ كورشى. ءبىزدى عاسىرلار قويناۋىنان جالعاسىپ كەلە جاتقان ورتاق تاريحي تامىر, ءتىل مەن ءدىن بايلانىستىرادى. ەلدەرىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلىندا قالىپتاسقان ءوزارا تۇسىنىستىككە, ايماقتىق جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر بويىنشا ىنتىماقتاستىققا قۇرىلعان قاتىناستار وسىنىڭ بەلگىسى. 25 جىل ىشىندە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىندا شەشىمىن تاپپاعان ماسەلە بولعان ەمەس. قاتىناستارىمىزدى قالاي قالىپتاستىرساق, سولاي جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. سىرتقى ساياساتتا ىنتىماقتاسپىز, تۇرىكمەنستاننىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى باستامالارىن قولدايمىز, تۇرىكمەنستان ءبىزدىڭ باستامالارىمىزدى قولدايدى. مەن سىزگە شىن جۇرەكتەن تابىس تىلەيمىن, بارشا تۇرىكمەن حالقىنا يگىلىك تىلەيمىن,– دەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ جەكەلەگەن باعىتتار, سونىڭ ىشىندە كولىك-ترانزيت جانە ەنەرگەتيكا سالالارى بويىنشا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتىپ, بۇل رەتتە باسقا دا سالالاردىڭ زور پەرسپەكتيۆاسى بار ەكەنىنە نازار اۋداردى. ەكى مەملەكەتتىڭ بىرلەسىپ ىسكە اسىرعان تابىستى جوبالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قازاقستان پرەزيدەنتى قازاقستاننان تۇرىكمەنستانعا, ودان ءارى يرانعا جول تارتاتىن تەمىر جول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسىن مىسالعا كەلتىرىپ ءوتتى.
– ءبىزدىڭ دوستىعىمىزدىڭ ارقاسىندا دۇنيەگە كەلگەن ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى – جىبەك جولىنىڭ جەلىسىمەن قازاقستاننان تۇرىكمەنستان ارقىلى يرانعا باراتىن تەمىر جولدىڭ قۇرىلىسى. قازىر ءبىز جاڭا جىبەك جولى تۋرالى ايتىپ وتىرمىز. بۇل ماسەلە 15 مامىردا بەيجىڭدە وتەتىن «ءبىر بەلدەۋ – ءبىر جول» فورۋمىندا ەگجەي-تەگجەيلى ءسوز بولادى. بۇل – اسا ماڭىزدى مارشرۋت, ءبىزدىڭ مىندەتىمىز وسى كەلىسىمنىڭ مازمۇنىن ارتتىرا ءتۇسۋ. بۇگىن باسقا دا تاقىرىپتاردى تالقىلايمىز, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
قازاقستان باسشىسى ەكىجاقتى ارىپتەستىك اياسىنداعى باسقا دا ماڭىزدى ماسەلەلەرگە, وسى كەزدەسۋ بارىسىندا قول قويىلۋى جوسپارلانعان قۇجاتتاردىڭ اياسىندا قاراستىرىلاتىن ماسەلەلەرگە توقتالدى. جاھاندىق ەكونوميكا مەن ساياساتتاعى كۇردەلى كەزەڭدە ەكىجاقتى قاتىناستاردى دامىتۋ ءۇشىن تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى ساپارىنىڭ ماڭىزى جوعارى ەكەنىنە نازار اۋداردى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ جەكەلەگەن باعىتتار, سونىڭ ءىشىندە كولىك-ترانزيت جانە ەنەرگەتيكا سالالارى بويىنشا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتىپ, بۇل رەتتە باسقا دا سالالاردىڭ زور پەرسپەكتيۆاسى بار ەكەنىنە نازار اۋداردى.
– بۇگىن ءبىز قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى اسا ماڭىزدى شارتقا قول قويامىز. وسى كەلىسىمنىڭ ارقاسىندا قاتىناستارىمىز دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە وتكەلى تۇر. ءبىز ەلدەرىمىز اراسىنداعى شەكاراعا قاتىستى بارلىق ماسەلەنى شەشەمىز. شەكاراعا قاتىستى تۇيتكىلدى ماسەلەلەر مۇلدەم جوق ەلدەر قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان عانا بولماق, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
ءوز كەزەگىندە گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ قازاقستانعا شاقىرعانى ءۇشىن نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, تۇرىكمەنستاننىڭ ءاردايىم دوستىق, تاتۋ كورشىلىك, ءوزارا قۇرمەت قاعيداتتارىن ۇستاناتىنىن جانە قازىرگى دامۋ كەزەڭىندە وسى ۇستانىمداردى باسشىلىققا الىپ, وزگە ەلدەرمەن قارىم-قاتىناس ورناتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
– قاۋىپسىزدىككە, قاقتىعىستاردى بەيبىت جولمەن شەشۋگە قاتىستى كۇن ءتارتىبىندە تۇرعان وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ماسەلەلەر جونىندەگى ءبىزدىڭ كوزقاراسىمىز قازاقستان تاراپىنىڭ ۇستانىمىمەن ۇيلەسەدى. ءبىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ تابىلاتىن قازاقستاننىڭ باستامالارىن قولدايمىز. بۇل – بارشا دۇنيە جۇزىندە تۇراقتىلىق, قاۋىپسىزدىك جانە بەيبىتشىلىك ورناتۋ دەگەن ءسوز, – دەدى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ.
تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى ەكى ەل قاتىسقان بىرلەسكەن حالىقارالىق جوبالاردىڭ قاتارىندا تۇرىكمەنستان – قازاقستان – وزبەكستان – قىتاي گاز قۇبىرى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, جوعارىدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ تىلگە تيەك ەتكەن قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران تەمىر جولىنا دا توقتالدى. بەس مەملەكەتتىڭ اراسىندا جاتقان كارى كاسپيدىڭ قانشالىقتى زور ماڭىزعا يە ەكەندىگىن ايتتى.
سالتاناتتى كەزدەسۋدەن سوڭ ەكى مەملەكەت دەلەگاتسيالارىنىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيتىلگەن كەلىسسوزدەر ءوتتى. ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى حالىقارالىق ساياسات, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق, وڭىرلىك ءوزارا ءىس-قيمىل, ءمادەني-گۋمانيتارلىق جانە الەۋمەتتىك سالالارداعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
سونداي-اق, كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىسسوزدەر اياقتالعان سوڭ قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان ەلدەرىنىڭ باسشىلارى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى الدىندا مالىمدەمە جاسادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى ەل پرەمەر-مينيسترلەرىنىڭ ورىنباسارلارى توراعالىق ەتەتىن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميسسيا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى ءمىندەتتەرىنە قول جەتكىزۋ بارىسىندا ەرەكشە ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى. كەلىسسوزدەر بارىسىندا تاراپتار شارت-قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرۋگە, كاسىپورىنداردىڭ ەكى ەلدەگى ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا قاتىسۋىنا, سونداي-اق, كولىكتىك-ترانزيتتىك سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلعا نازار اۋدارعانىن ايتتى.
– قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران تەمىر جولىنىڭ ىسكە قوسىلۋىن كولىكتىك-ترانزيتتىك ءوزارا ءىس-قيمىل سالاسىنداعى تاريحي وقيعا دەۋگە بولادى. ءوزارا تاۋار اينالىمىن ۇلعايتۋ ىسىندە ەكى ەلدىڭ كاسىپكەرلەرى وسى ارتىقشىلىقتى پايدالانا بىلگەنى ءجون, – دەدى قازاقستان باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلىسسوزدەر بارىسىندا سۋ-ەنەرگەتيكا سالاسى جانە ارالدى قۇتقارۋعا ارنالعان حالىقارالىق قور قىزمەتىن جانداندىرۋ ماسەلەسى ارنايى قوزعالعانىنا دا نازار اۋداردى.
– ورتالىق ازياداعى شەكارالاس وزەندەردىڭ سۋ رەسۋرستارى ورتاق يگىلىك بولىپ تابىلاتىنىن تاعى دا ماقۇلدادىق. ولاردى ورنىمەن پايدالانۋ ونداعان ميلليون ادامنىڭ تاعدىرىنا اسەر ەتەدى. بيىل ارالدى قۇتقارۋعا ارنالعان حالىقارالىق قورعا توراعالىق ەتۋ مىندەتى تۇرىكمەنستانعا كوشتى, – دەدى قازاقستان باسشىسى.
تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ ءوز سوزىندە قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ەرەكشە كوڭىل بولەتىنىن, بىرقاتار تۇرىكمەنستاندىق ستۋدەنتتەر ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءبىلىم الىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ول قازاقستاندىق جاستاردى تۇرىكمەنستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋعا شاقىردى.
– ءسىز ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ەرەكشە كوڭىل بولەسىز. بۇگىندە تۇرىكمەن جاستارىنىڭ ۇلكەن توبى قازاقستاندا ءبىلىم الىپ ءجۇر. قازاقستاندىق جاستار دا تۇرىكمەنستانداعى جوو-لاردا ءبىلىم العانىن قالار ەدىك,– دەدى ول.
سونىمەن قاتار, گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ ءىرى سپورت شارالارىندا قازاقستاننىڭ تاجىريبەسىن ۇيرەنۋگە نيەتتى ەكەندىگىن جەتكىزدى. جابىق عيماراتتاعى ازيا ويىندارى بيىلعى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا تۇرىكمەنستان استاناسى – اشعاباد قالاسىندا وتەتىنى بەلگىلى. وعان ازيانىڭ 45 ەلىنىڭ, اۆستراليانىڭ جانە مۇحيت ارالدارىنداعى ەلدەردىڭ سپورتشىلارى قاتىسىپ, 21 سپورت ءتۇرى بويىنشا باق سىناماق. وسىنى تىلگە تيەك ەتكەن گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ قازاقستاننىڭ قىسقى ازيا ويىندارىن, قىسقى ۋنيۆەرسيادا جارىستارىن وتكىزگەن تاجىريبەسىن ەسكەرۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
ەكىجاقتى كەڭەيتىلگەن وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويدى. اتاپ وتەر بولساق, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى شارتقا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى قازاقستان – تۇرىكمەنستان مەملەكەتتىك شەكاراسىن بەلگىلەۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى.
ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى شارتقا توقتالار بولساق, مۇنداي قۇجات بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ينتەگراتسيالىق باستامالارعا ەرەكشە كوزقاراستاعى جانە بەيتاراپتىق قاعيداتىن ۇستاناتىن ەلمەن ارادا قول قويىلىپ وتىرعانىمەن ماڭىزدى. وسىلايشا, جاڭا قۇجات الداعى ۋاقىتتا ىرگەلەس ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعىنا سەرپىن بەرەتىنىن, تۇرىكمەنستاننىڭ ايماقتىق ۇدەرىستەرگە بەلسەنە اتسالىساتىنىن كورسەتەدى.
ەكىنشىدەن, تۇرىكمەنستانمەن اراداعى مەملەكەتتىك شەكارانى دەماركاتسيالاۋ تۋرالى شارت – اسا ماڭىزدى قۇجات. ءويتكەنى, قازاقستان ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە العاشقى بولىپ تۇرىكمەن ەلىمەن وسىنداي شارتقا قول قويىپ وتىر. بۇعان دەيىن قازاقستان رەسەي فەدەراتسياسىمەن, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىمەن, قىرعىز رەسپۋبليكاسىمەن جانە تۇرىكمەنستانمەن مەملەكەتتىك شەكارانى دەليميتاتسيالاۋ (شەكارانى كارتادا انىقتايتىن) تۋرالى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزگەن بولاتىن. ال قازاقستاننىڭ كۇنى كەشەگە دەيىن شەكاراسىن قىتايمەن عانا دەماركاتسيالاعانىن (شەكارانى سول جەردە بەلگىلەيتىن) ايتا كەتەيىك.
كەڭەيتىلگەن وتىرىس ناتيجەسى بويىنشا, سونىمەن قاتار, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇرىكمەنستاننىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستان – تۇرىكمەنستان ۇكىمەتارالىق كوميسسياسى تۋرالى كەلىسىمگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇرىكمەنستاننىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قۇپيا اقپاراتتاردى ءوزارا ساقتاۋ تۋرالى كەلىسىمگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مەن تۇرىكمەنستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى اراسىنداعى 2017-2018 جىلدارعا ارنالعان ىنتىماقتاستىق جونىندەگى باعدارلاماعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى مينيسترلىگى مەن تۇرىكمەنستان قارجى مينيسترلىگى اراسىنداعى قىلمىستىق جولمەن تۇسكەن كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا), تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى كۇرەس سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل تۋرالى كەلىسىمگە, استانا مەن اشعاباد اراسىندا باۋىرلاستىق بايلانىس ورناتۋ تۋرالى كەلىسىمگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن تۇرىكمەنستاننىڭ ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى.
قازاقستان باسشىسى ەكى ەل پرەزيدەنتتەرىنىڭ كۇن تارتىبىندەگى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك وزەكتى تاقىرىپتاردى تالقىلاعانىن اتاپ ءوتتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ اياسىندا ءى دارەجەلى «دوستىق» وردەنىمەن ماراپاتتادى.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز
قىزمەتىنەن الىندى
