وسى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋعا بۇكىل ەلىمىز بەت بۇرىپ وتىر دەۋگە تولىق نەگىز بار. ونىڭ ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باستاۋى, نەگىزى جانە باستى كەپىلى – پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ستراتەگيالىق باستامالارى.
كىمگە قۇقىق پەن بيلىك كوپ بەرىلسە, ونىڭ تاريح پەن ۇرپاقتار الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ دە ەسەلەپ ارتاتىنى بەلگىلى. وسىناۋ ەكونوميكالىق, تەحنولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك مۇمكىندىكتەرى مول ءھام وزگەرمەلى, كۇردەلى دە تايتالاستى جاڭا الەمدە بۇكىل بيلىك ينستيتۋتتارىنىڭ اسا ابىرويلى مىندەتى – ۇلت مۇددەسى ءۇشىن كۇرەسكەن احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ سوزىمەن ايتقاندا, قازاق ەلىن «ولجالى جەردە ۇلەستەن, وردالى جەردە ورىننان, جورالى جەردە جولدان» قالدىرماۋ.
الەمدىك, اسىرەسە, امەريكالىق (سونىڭ ىشىندە, گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىمىستىلارى) جاھانتانۋشى عالىمدار قازىرگى زامانعى ۇلتتىق مەملەكەتتەر ءرولىنىڭ, ءتىپتى مەملەكەت ەگەمەندىگىنىڭ ءوزىنىڭ ماڭىزدى ەمەستىگىن ولاردىڭ ءوز فۋنكتسيالارىنىڭ ءبىر بولىگىن حالىقارالىق الەۋەتتى ۇيىمدار مەن الپاۋىت ترانس-ۇلتتىق كومپانيالارعا بەرۋى تۋرالى سىرتتاي تۇسىنىكتى, حالىقارالىق احۋالعا نەگىزدەپ, دالەلدى عىلىمي قيسىندار, پاراديگمالار قۇرسا دا ول ءبىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەمىزگە ساي كەلمەيتىنىن اشىق ايتۋ پارىز. ءبىزدىڭ جول, قازاق ۇلتىنىڭ تەرەڭ, قاسيەتتى دە اينىماس, ۇزاق مەرزىمدىك ءمۇددەسى – مەملەكەتتىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ, ەگەمەندىكتى تۇراقتى تۇردە بەكەمدەۋ. ءبىزدە باسقا جول, باسقا تاڭداۋ جوق!
مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋعا اسا قاجەتتى رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ باستى, بۇكىل الەمدىك تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, سىننان وتكەن قۇرالى – الەۋەتتى مەملەكەت. ال ول قانداي مەملەكەت؟ الەۋەتتى مەملەكەتتە ەڭ الدىمەن, باسقارۋدىڭ تەگەۋرىندى, بەرىك, سىندارلى, ىقشام جۇيەسى بولۋى ءتيىس. بۇل دەگەن ءسوز – مەملەكەتتىڭ قولىندا جەتكىلىكتى ماتەريالدىق-قارجىلىق, اكىمشىلىك, ۇيىمدىق, ادامي, اقپاراتتىق, كوممۋنيكاتيۆتىك, تەحنيكالىق-تەحنولوگيالىق, تاعى باسقا دا رەسۋرستار بولۋى – قاجەتتى شارت.
ءدال وسى رەسۋرستار مەملەكەتتىڭ سىندارلى, جان-جاقتى ويلاستىرىلعان, عىلىمي نەگىزدەلگەن ساياسي باعىتتى تۇجىرىمداپ, ونى ۇنەمى تاباندى دا تۇراقتى جۇزەگە اسىرۋىنا, ءتيىمدى باسقارۋعا, اسا كۇردەلى قوعامدىق قاتناستاردى بۇكىل اۋقىمىمەن, كۇردەلى پروبلەمالارىمەن ۇلتتىڭ مۇددەسى ءۇشىن رەتتەپ, ءتيىستى اكىمشىلىك شەشىمدەر قابىلداۋعا, زاڭنامالىق رەتتەۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى. الەۋەتتى مەملەكەتتىڭ ءوز فۋنكتسيالارىن تولىققاندى جۇزەگە اسىرۋى ءۇشىن ماتەريالدىق-قارجىلىق رەسۋرستاردىڭ ماڭىزى ايرىقشا. قاي كەزەڭدە دە, اسىرەسە, قازىرگى نارىقتىق قاتىناستارعا جانە ونىڭ يدەولوگياسىنا سايكەس مەملەكەت ساياسي بيلىكپەن قوسا, ءوز قولىندا ەكونوميكالىق بيلىكتى شوعىرلاندىرۋى كەرەك. ونسىز ساياسي بيلىكتى قولدا ۇستاپ تۇرۋ قيىنعا سوعادى. «ەگەر مەملەكەت جەكە كاسىپورىنداردان جوعارى, ۇستەم تۇرماسا, – دەپ جازدى اعىلشىندىق كورنەكتى فيلوسوف, ماتەماتيك جانە قوعام قايراتكەرى ب.راسسەل, – وندا ول ولاردىڭ قولىنداعى ماريونەتكا (قۋىرشاق) بولىپ, ولار (كاسىپورىندار) ناقتى مەملەكەتكە اينالادى».
سوندىقتان, مەملەكەت ءىرى مەنشىك يەسى, وندىرىستىك قۇرال-جابدىقتاردىڭ ءۇلكەن بولىگىنىڭ قوجاسى بولۋى كەرەك. ءارينە, الەۋەتتى مەملەكەت تۇسىنىگى مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. وعان بيلىك رەسۋرستارىنان باسقا دامۋ رەسۋرستارى, رۋحاني مۇمكىندىكتەر مەيلىنشە قاجەت. ول ەلدىڭ بۇكىل حالقىن, ونىڭ بارلىق الەۋمەتتىك تاپتارىن, جىكتەرىن, توپتارىن, قاجەت بولسا, جەكەلەگەن ازاماتتاردى قوعامدىق ماڭىزدى پروبلەمالاردى شەشۋگە بەلسەندى دە سانالى قاتىسۋعا ۇيىمداستىرا ءبىلۋى ءتيىس. بيلىك حالىقتىڭ قولداۋى مەن پىكىرىنە, ناقتى جاسامپازدىق ءىس-ارەكەتىنە سۇيەنگەنى ءجون. حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى مەملەكەتتىك بيلەۋشى ەليتانىڭ شەشىمدەرىن قولداپ, ولاردى قابىلداپ, ءجۇزەگە اسىرىپ وتىرعان ساياساتتىڭ زاڭدىلىعىنا (لەگيتيمدىلىگىنە), ادىلدىگى مەن دۇرىستىعىنا, يلانعان, كوزى جەتكەن بولۋى كەرەك. ول ءۇشىن بيلىك كوپشىلىكتىڭ ساناسىنا, اقىلىنا ىقپال ەتۋدىڭ ءارتۇرلى تەتىكتەرىن شەبەر مەڭگەرۋى دە كۇن ءتارتىبىندە تۇر.
الەۋەتتى مەملەكەتتىڭ كۇشى – ونىڭ ءتاۋەلسىزدىگىنەن, شەشىمدەردى دەربەس قابىلداپ, ولاردى ءوزىنىڭ ۇلتتىق ءمۇددەسى تۇرعىسىنان جۇزەگە اسىرۋىنان كورىنەدى. الەۋەتتى مەملەكەت, ەڭ الدىمەن, قوعامدىق تۇراقتىلىق پەن مەملەكەت ەگەمەندىگىن قامتاماسىز ەتىپ, قوعام دامۋىنىڭ ىرگەلى قۇندىلىقتارىن نىعايتادى, الەمنىڭ باسقا ەلدەرىمەن ۇلتتىق جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن ارىپتەستىككە بارا وتىرىپ, ءوزىنىڭ ۇستانىمدارىن كۇن تارتىبىنە شىعارا الادى. بۇل ايتىلعانداردىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ بۇگىنگى سىرتقى جانە ىشكى ساياساتىنداعى ءىس-قيمىلدارىنان انىق كورىنەدى.
ءناۋبات قاليەۆ,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ
پروفەسسورى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى
